Портулак утыртыгыз

Безнең якта бу үләнне бакчаларында чәчеп үстерүчеләр сирәк. Югыйсә матур да, тәмле дә, файдалы да үсемлек үзе. Аның сусыл яшел яфракларын салатларга кушалар, яшел аш пешерәләр, аштәмләткеч сыйфатында кулланалар. Портулакның дәва үзлекләре дә бик күп. Бакчагызның кечкенә генә бер почмагын кызганмагыз әле быел шуңа.

Ничек үстерергә

Портулак – җылы як үсемлеге, кырауларга чыдамсыз, шуңа да безнең җирлектә аны җәй башында туфрак катламы 10-12 градуска җылынгач кына чәчәләр. Тизрәк авыз итим дисәң, уҗымын иртә язда (март ахыры, апрель башы) өйдә чәчеп үстерә торырга мөмкин.

Түтәлгә чәчкәндә рәт араларын 40-50 см итеп калдыралар, рәттәге үсемлек аралары 10-15 см булсын. Кояшлы урында, комсыл, көпшәк туфракны ярата. Узган ел кыяр, помидор, бәрәңге үскән урыннарда уңышны мул бирә. Орлыклар бер атна дигәндә тишелеп чыга.

Тәрбия

Вакытында чүбен утап, су сибеп, сирәкләп тору кирәк. Ачык туфракка күчереп утырткан үсемлекләр дә тиз арада тамыр бикләп, тернәкләнеп китүчән. Түтәлгә утыртканда уҗымнарның биеклеге 5 см яки ун яфраклы булырга тиеш. Утыртканнан соң бер атна чамасы туфракның кибүенә юл куймаска кирәк, соңыннан корылыкны ул кадәр авыр кичермәячәк, үзенә кирәк дымны үзе дә саклый ала. Портулак җиргә ятып үсә, түтәлдәге буш урыннарны хәзер келәм кебек каплап ала. Чәчәк аткан чорында да бик матур була.

Уңышны кайчан җыярга

Сортына карап, бер утыртканнан өч тапкыр уңыш җыеп алырга мөмкин. Кайбер сортлар инде тишелеп чыкканнан соң 15-20 көннән үк өзәргә әзер. Портулакны сабагыннан кисеп кенә җыялар, сабак төбеннән ул кабат яшь үсентеләр чыгара.

Портулак салаты

Үсемлекне сабагы-яфрагы белән бергә тоз салынган кайнар суда тиз генә пешереп алалар да, тишекле чүмечкә салып суын саркыталар. Аннары ваклап турыйсы. Суганны – ярымбоҗралап турарга, сарымсакны вакларга. Барысын бергә зуррак савытка салып, тәменчә тоз, куе катык яисә майонез (балсыз йогурт та ярый) салып болгатасы. 250 г портулакка 1 баш суган, 2 тырнак сарымсак, 4 аш кашыгы катык кирәк.

Портулак ашы

Портулак яфрагын, кузаклы фасольне, башлы суганны ваклап турарга һәм алдан ук кайнатып куйган ит шулпасына салырга. Тәменчә тоз, чак кына шикәр комы салырга. Аш пешеп чыккач кына вак итеп туралган укроп салырга. Ашка катык катып ашасаң бик тәмле була.

Портулаклы тәбә

Үсемлекне яфрагы-сабагы белән 5 минут чамасы кайнар суда пешереп алырга. Аннары суын сөзеп, вак итеп турарга, үсемлек мае салынган табага бушатып, өстеннән йомырка сытарга, тәменчә тоз сибәргә. 150 г портулакка 2 йомырка кирәк.

 

 

Портулакның шифасы

Ачылыгы югары булган гастрит

1 аш кашыгы кипкән портулакка 1 стакан су салып, 15 минут сүрән утта төнәтәсе. Аннары сөзеп, көнгә өч тапкыр ач карынга 3 аш кашыгы эчәсе.

Бавыр һәм бөер чиреннән

1 аш кашыгы кипкән үлән, чирек чәй кашыгы портулак орлыгына 1 стакан су коеп, 15 минут сүрән ут өстендә төнәтәбез. Аннары утны сүндереп, 1 сәгать томалап торабыз. Көнгә өч тапкыр берәр аш кашыгы эчәсе.

Шикәр диабеты

2 аш кашыгы кипкән үләнгә стакан ярым кайнар су коеп, 1-1,5 сәгать томалап тотабыз. Аннары сөзеп, диабетның җиңел формасы булганда 1-2 аш кашыгы, авыррак формасы булганда 3-4 аш кашыгы көнгә 2-3 тапкыр кабып куярга.

Тимрәү (лишай)

1 аш кашыгы коры үләнне 1 стакан кйанар суда 1 сәгать төнәтеп, тимрәүле урыннарга ябарга.

Хатын-кыз чирләреннән

Яшел яфрак һәм сабакларны ботка хәленә килгәнче изәргә. 4 аш кашыгы боткага 1 тавык йомыркасының агын салып тугларга. 2 атна дәвамында көненә 3 тапкыр 1 чәй кашыгы кабып куярга.

Геморрой

2 аш кашыгы яңа сыгылган портулак сутына 2 аш кашыгы кайнаган җылымса су кушып, көнгә ике тапкыр клизма куярга. Дәва курсы ике атналык.

Баштагы кавык

Бер уч яңа өзгән үләнгә яки 2-3 аш кашыгы кипкәненә 1 литр кайнар су коеп, сәгать ярым төнәтергә. Чәчне юганнан соң шушы төнәтмәне баш тиресенә һәм чәчнең бөтен буена сыларга. Кабат чиста су белән чайкарга кирәкми.

фото: http://xcook.info/product/portylak.html

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Юлдаш Бүген – 2 гыйнвар. Алиянең генә туган шәһәрен инде өч ел күргәне юк. Күңел ярасы өч ел буе төзәлмәде... Төне буе елап чыкканнан соң кисәк кенә җыенды да, өч ел элек Мәскәүгә чыгып китте ул...
    6999
    1
    65
  • Яңа ел төне сере – Сәлам! Тагын бер ел үтеп китте. Очрашу төне җитте...  Телефон экранында көтелгән һәм таныш сүзләрне күрүгә Ләйлә  елмаеп куйды. Онытмаган! Быел да үзе беренче яза... Яңа ел төнен каршы алганда нәкъ төнге өчтә... Менә инде унынчы ел шулай...
    8221
    2
    61
  • Ефәк яулык – Апам, менә сиңа тапшырырга куштылар, амәнәт диделәр. – Амәнәт? Марат үтә дә зәвыклы төргәкне Илсөягә сузды.
    6209
    2
    57
  • Тапкыр малай Әнисе тиз генә кайтмады. Ул, гомумән, кайтмады. Хәбәре дә юк, үзе дә. «Суга төшкәндәй югалды», – дип пошынып, елап-сыктап йөрде Фатиха апа. Әтисен госпитальдән кабат фронтка җибәргәннәр. «Хәдичә килеп җитә алмады», – дигән ул хатында. Ризык төягән Хәдичә, мөгаен, ач гидайлар кулыннан кичкәндер дигән уйда тукталдылар. 
    5339
    2
    54
  • Хат язучы Көтелмәгән хат Айдарның бөтен күңелен актарып ташлады. Кайтасы көнен минутлап санап көтә солдат. 
    4113
    0
    47
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 22 гыйнвар 2022 - 07:56
    Без имени
    Шээп. Бик эчкерсез кеше икэн Фирзэр абый. Укыганнан сон, Фирзэр абыйга хормэт ем артты.
    Хатын-кыз – фәрештә ул!
  • 21 гыйнвар 2022 - 10:12
    Без имени
    Куп язалар инде берсенен ире ташлаган да башка хатынга киткан. я инде егет жебеган анисе сузе белан яши. гел ирлардан зарлану да зарлану. Бу язма ичмасам балачакны, яшь чакны иска алдырды. кызык итеп, матур итеп язылган. авторга рахмат. Ату гел ир-егетларне гаеплау турында язылганнар туйдырган иде.
    Бутый, итек һәм... итек кенә дә түгел
  • 21 гыйнвар 2022 - 12:29
    Без имени
    Бу хәлгз тарыган кешеләргә холай түземлек бирсен.Зур рәхмәт авторга.
    Кулга-кул тотынса...
  • 20 гыйнвар 2022 - 15:40
    Без имени
    Э ник хатыны больниста улде?! Ан,ламадым...
    "Алтын таулар вәгъдә итмим..."
  • 20 гыйнвар 2022 - 12:00
    Без имени
    Бешергэнем бар, тэмле була!
    Лимон бәлеше
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда