Җайлы алмагачлар

Җайлы дип, мин аны гадиләштереп кенә әйттем, дөреслектә колоннасыман – колоновидное дип атыйлар. Беренче тапкыр мин мондый төр алмагачны узган ел Алабуганың Дөм-Дөм авылына командировкага баргач күрдем. Буе бер карыш кына булыр, кәүсәсе тулы шыбырдаган алма. Әйе, ботакларында түгел, алмалар агачның кәүсәсен сырып алган. Матурлар әле шундый, бер ягы яшел, бер ягы кып-кызыллар. Аннан гына белдем – колоннасыман яңа сорт алмагачлар икән. Быел үзебезнең бакчага да «Останкинская» дип аталучы көзге ссортын алып кайтып утырттык. Сортлары күп, җәйгесе дә, көзгесе дә бар.

Аны үстерү һәм карау гадәти алмагачныкыннан шактый аерыла. Тамыр системасы да зур булып үсә торган агачныкына караганда зәгыйфьрәк. Шуңа да аны уңдырышлы яхшы туфракка утыртырга кирәк икән. Авыр балчыклы туфракка утыртканда чокыр төбенә бик яхшы дренаж ясап калдырыла.

Колоннасыман алмагач күләгәле һәм үтәли җилле урынны да яратмый.

Алмагач сатып алганда бик игътибарлы булырга кирәклеген болай да беләсез.

Беренчедән: аның ярлыгы булырга, анда агачның нинди сортлы булуы, җимешләренең кайчан өлгерүе хакында мәгълүмат булырга тиеш.

Икенчедән: алмагачларны ачык яки ябык тамырлы итеп саталар. Питомниктан аласыз икән, ябык тамырлыларга өстенлек бирегез. Аларны алганнан соң, тиз генә утырта алмасагыз да куркыныч түгел, өстәвенә, аларның тернәкләнеп китү ихтималы да зуррак. Алмагачның нинди савытта үсүенә карагыз. Ул анда күптәннән утырамы, әллә кичә генә күчереп утыртканнармы? Күптән түгел генә күчереп утыртылган булса, ботак очыннан тарткач, ул җиңел генә савытыннан шуып чыга. Мондый агачның тернәкләнеп китү ихтималы азрак.

Өченчедән: сайлаган агачыгызны җентекләп тикшерегез, кайрысы купмаганмы, бөреләре исәнме?

Дүртенчедән: алмагачның тамырлары кипмәгәнме?

Бишенчедән: әгәр дә агачны ышанычсыз җирдән сатып аласыз икән, аның чынлап та колоннасыман булуын тикшерегез. Колоннасыман алмагачның кәүсәсе юантыграк, ян тармаклары юк, кәүсәдәге бөреләре бер-берсенә бик якын урнашкан.

 

Ярый, алмагачны алдыгыз, урынны сайладыгыз, инде чокыр казып утыртасы гына калдымы? Безнең якта бу алмагачны җылы түтәл принцибы белән ясалган чокырга утырту кулай. Моның өчен ян-яклары да, тирәнлеге дә 50 см булган чокыр казыйбыз. Чокыр төбенә, җылылык саклау өчен, авызы бөкеләнгән буш пластик шешәләр тезәбез. Аның өстенә мул итеп черегән тирес салабыз. Чабылган печән, ботак-чатак, пычкы чүбе, салам булса, аларны да салып калдырабыз. Иң өскә туфракны салып, зур булмаган чүмәлә итеп өеп куябыз. Алмагачны шушы чүмәлә өстенә җайлап урнаштырып, тамырларын ян-якка сузып салабыз, Тамыр муентыгы туфрак өслегеннән аз гына биектәрәк калырлык итеп, туфрак һәм черемә катнашмасы белән күмәбез. Агач төбенә 2 литр чамасы су сибәбез, кәүсә тирәли калын гына итеп мүлчә салып чыгабыз.

Алмагач беренче елында тамыр ныгытырга тиеш, алай-болай чәчәкләре күренсә, аларны өзеп алырга кирәк, көчен әрәм итмәсен.

Колоннасыман алмагачны тәрбияләү дүрт нигезгә корыла: су сибү, ашлау, кисү, кышка төреп калдыру.

Су сибү дигәне аңлашыла инде, агач суга тилмермәскә тиеш. Ә менә ашлаганны ул бик ярата. Ике атнага бер ашларга кирәк. Язын – сыер, сарык, ат, тавык тиресе ише органик ашлама белән, җәен – комплекслы минераль ашламалар белән, көзен калийлы ашлама (көл бик яхшы) белән. Әмма, ашлау дигәч тә, ашламаны кәүсә тирәли сибеп чыгу түгел ул. Алай иткәндә, алмагач яфракка котырачак, алмалары булмаячак. Ашламаны бер-ике урынга гына күмеп куегыз, алмагач аның ала алган кадәрен алыр, артыгын микроорганизмнар таркатып бетерер.

Сентябрь ахырында алмагачның бөтен яфракларын өзеп алып, агачны кышка керергә әзерлиләр, кәүсәсен агарталар. Безнең шартларда кышка аның тирәли колгалардан шалаш ише корылма хәстәрләү яхшы. Бу аны өшүдән саклар.

Икенче елдан башлап, агачны колонна итеп формалаштыра башларга кирәк булачак. Язын кәүсәдән үсеп чыккан ян тармакларда ике генә бөре калдырып, кисәләр. Көзгә алардан ике тармак үсеп чыгачак. Икенче язда әлеге ботакларның берсен тагын 2 генә бөре калдырып кисәләр, икенчесен, 30-35 см калдырып кыскартып кисәләр дә, җимеш бирергә калдыралар. Җимеш биргәннән соң, киләсе язда бу ботакны тулысынча кисәләр. Җәй буена озынаеп үсә башлаган ботакларның очын «чеметеп», арыткларын кисеп, тармакка котырырга бирмиләр.


фото: https://pixabay.com/
 

 


 

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Рәнҗемә миңа, кызым...» Ул аның каберенә еллар үткәч кенә кайта алды. Юк, еракта – диңгез-океаннар артында яшәгәнгә түгел, күңеле тартмаганга...
    14223
    1
    83
  •  Гомер бер генә килә 8 6 нчы палатага күчтәнәчләр салган пакетын күтәргән таныш булмаган хатын-кыз килеп кергәч, барысы да тын калды. Бибиниса апа ятагына утырган килеш пычак белән кискәләп алма ашый иде. Палатага килеп кергән затлы ханым Бибиниса апада да гаҗәпләнү катыш кызыксыну уятты: бер мәлдә алма кабыгы тамагына тыгылды бугай, очкылык тота башлады.
    9240
    6
    68
  • «Төшләремдә  ак күлмәктән син...» – «Шевроле круз» машинасында йөри торган малаегыз бармы? – дип сорыйлар Иршат абыйдан. – Әйе. – Авария булган, килегез... Өс-башларына нәрсә туры килә, шуны киеп, кайнанасы Галиябану апага берни әйтмичә өйдән атылып чыгып китәләр...
    10580
    1
    57
  • Кыска буйлы зур бәхет Бар яктан да килгән Миләүшәгә башка егет табылмады микән дип, шаккаттым, дөресен генә әйткәндә. Авылда өрлек кадәрле менә дигән ничә егет бар, ә аның артыннан кайсыдыр бер авылдан шушы кечкенә генә егет йөреп маташа. 
    5104
    3
    47
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 26 гыйнвар 2023 - 11:48
    Без имени
    Рэхмэт сезгэ! Елый елый укыдым. Кире кайтмыйлар шул. Исэн чагында кадерен белеп бетереп булмады.
    Синсез рәхәт түгел, әни...
  • 26 гыйнвар 2023 - 14:53
    Без имени
    Тормышта нинди хэллэр очрамый! Рэхмэт!
    Сабырлык чиге 4
  • 26 гыйнвар 2023 - 17:37
    Без имени
    Танышым икенче баласын 40 тирэсендэ тапты. Тоже 1 яичнигы гына. Шатланып, яратып устерэлэр. Эгэр таба алсагыз табыгыз, баласы кеше чын яратуны белми дип уйлыйм.
    Бала кирәкме миңа?
  • 26 гыйнвар 2023 - 19:34
    Без имени
    Бик тә фәһемле,күңелләрне нечкәртерлек шигырьләрегез өчен сезгә зур рәхмәт.Иҗат чишмәгез саекмасын,киресенчә,язгы ташкыннардай ургылсын
    Җанымның бураннары
  • 25 гыйнвар 2023 - 10:45
    Без имени
    Балалар - ул яратып туймаслык Ходай бүләкләре, Аларның йомшак нәни куллары, матур елмаюлары, "әни, мин сине яратам" диюләре дә күңелгә әйтеп бетергесез рәхәтлек бирә бит, тормышка ямь өсти. Табыгыз бер бала, үзегезгә иптәш булыр, әти-әниегезнең ялгышларын кабатламыйча үстерегез, үзегезне шушы бәхеттән мәхрүм итмәгез.
    Бала кирәкме миңа?
Реклама
«Татар гаиләсе / килен-кайнана» бәйгесе җиңүчеләрен котлау тантанасы
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр