Җайлы алмагачлар

Җайлы дип, мин аны гадиләштереп кенә әйттем, дөреслектә колоннасыман – колоновидное дип атыйлар. Беренче тапкыр мин мондый төр алмагачны узган ел Алабуганың Дөм-Дөм авылына командировкага баргач күрдем. Буе бер карыш кына булыр, кәүсәсе тулы шыбырдаган алма. Әйе, ботакларында түгел, алмалар агачның кәүсәсен сырып алган. Матурлар әле шундый, бер ягы яшел, бер ягы кып-кызыллар. Аннан гына белдем – колоннасыман яңа сорт алмагачлар икән. Быел үзебезнең бакчага да «Останкинская» дип аталучы көзге ссортын алып кайтып утырттык. Сортлары күп, җәйгесе дә, көзгесе дә бар.

Аны үстерү һәм карау гадәти алмагачныкыннан шактый аерыла. Тамыр системасы да зур булып үсә торган агачныкына караганда зәгыйфьрәк. Шуңа да аны уңдырышлы яхшы туфракка утыртырга кирәк икән. Авыр балчыклы туфракка утыртканда чокыр төбенә бик яхшы дренаж ясап калдырыла.

Колоннасыман алмагач күләгәле һәм үтәли җилле урынны да яратмый.

Алмагач сатып алганда бик игътибарлы булырга кирәклеген болай да беләсез.

Беренчедән: аның ярлыгы булырга, анда агачның нинди сортлы булуы, җимешләренең кайчан өлгерүе хакында мәгълүмат булырга тиеш.

Икенчедән: алмагачларны ачык яки ябык тамырлы итеп саталар. Питомниктан аласыз икән, ябык тамырлыларга өстенлек бирегез. Аларны алганнан соң, тиз генә утырта алмасагыз да куркыныч түгел, өстәвенә, аларның тернәкләнеп китү ихтималы да зуррак. Алмагачның нинди савытта үсүенә карагыз. Ул анда күптәннән утырамы, әллә кичә генә күчереп утыртканнармы? Күптән түгел генә күчереп утыртылган булса, ботак очыннан тарткач, ул җиңел генә савытыннан шуып чыга. Мондый агачның тернәкләнеп китү ихтималы азрак.

Өченчедән: сайлаган агачыгызны җентекләп тикшерегез, кайрысы купмаганмы, бөреләре исәнме?

Дүртенчедән: алмагачның тамырлары кипмәгәнме?

Бишенчедән: әгәр дә агачны ышанычсыз җирдән сатып аласыз икән, аның чынлап та колоннасыман булуын тикшерегез. Колоннасыман алмагачның кәүсәсе юантыграк, ян тармаклары юк, кәүсәдәге бөреләре бер-берсенә бик якын урнашкан.

 

Ярый, алмагачны алдыгыз, урынны сайладыгыз, инде чокыр казып утыртасы гына калдымы? Безнең якта бу алмагачны җылы түтәл принцибы белән ясалган чокырга утырту кулай. Моның өчен ян-яклары да, тирәнлеге дә 50 см булган чокыр казыйбыз. Чокыр төбенә, җылылык саклау өчен, авызы бөкеләнгән буш пластик шешәләр тезәбез. Аның өстенә мул итеп черегән тирес салабыз. Чабылган печән, ботак-чатак, пычкы чүбе, салам булса, аларны да салып калдырабыз. Иң өскә туфракны салып, зур булмаган чүмәлә итеп өеп куябыз. Алмагачны шушы чүмәлә өстенә җайлап урнаштырып, тамырларын ян-якка сузып салабыз, Тамыр муентыгы туфрак өслегеннән аз гына биектәрәк калырлык итеп, туфрак һәм черемә катнашмасы белән күмәбез. Агач төбенә 2 литр чамасы су сибәбез, кәүсә тирәли калын гына итеп мүлчә салып чыгабыз.

Алмагач беренче елында тамыр ныгытырга тиеш, алай-болай чәчәкләре күренсә, аларны өзеп алырга кирәк, көчен әрәм итмәсен.

Колоннасыман алмагачны тәрбияләү дүрт нигезгә корыла: су сибү, ашлау, кисү, кышка төреп калдыру.

Су сибү дигәне аңлашыла инде, агач суга тилмермәскә тиеш. Ә менә ашлаганны ул бик ярата. Ике атнага бер ашларга кирәк. Язын – сыер, сарык, ат, тавык тиресе ише органик ашлама белән, җәен – комплекслы минераль ашламалар белән, көзен калийлы ашлама (көл бик яхшы) белән. Әмма, ашлау дигәч тә, ашламаны кәүсә тирәли сибеп чыгу түгел ул. Алай иткәндә, алмагач яфракка котырачак, алмалары булмаячак. Ашламаны бер-ике урынга гына күмеп куегыз, алмагач аның ала алган кадәрен алыр, артыгын микроорганизмнар таркатып бетерер.

Сентябрь ахырында алмагачның бөтен яфракларын өзеп алып, агачны кышка керергә әзерлиләр, кәүсәсен агарталар. Безнең шартларда кышка аның тирәли колгалардан шалаш ише корылма хәстәрләү яхшы. Бу аны өшүдән саклар.

Икенче елдан башлап, агачны колонна итеп формалаштыра башларга кирәк булачак. Язын кәүсәдән үсеп чыккан ян тармакларда ике генә бөре калдырып, кисәләр. Көзгә алардан ике тармак үсеп чыгачак. Икенче язда әлеге ботакларның берсен тагын 2 генә бөре калдырып кисәләр, икенчесен, 30-35 см калдырып кыскартып кисәләр дә, җимеш бирергә калдыралар. Җимеш биргәннән соң, киләсе язда бу ботакны тулысынча кисәләр. Җәй буена озынаеп үсә башлаган ботакларның очын «чеметеп», арыткларын кисеп, тармакка котырырга бирмиләр.


фото: https://pixabay.com/
 

 


 

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Ялган никах Танышуларының беренче көнендә үк, ЗАГСка барып, язылышырга гариза биреп кайткан кыз белән егет хакында Нурсөянең моңа хәтле ишеткәне булмады. Андый хәбәр колагына чалынса да, әллә юләр инде болар, дип бармагын чигә тирәсендә борудан башка берни дә кыла алмас иде кебек. Әгәр дә ки уйламаганда-көтмәгәндә ул юләр кыз үзе булып чыкмаса!..
    8158
    0
    81
  • Әти өйләнә Әни үлгәнгә инде биш ел. Әнине югалтуны бик авыр кичерде әти. Хәтта башта минем белән сөйләшми йөрде, үз эченә бикләнде. Аны безнең янга күчергә үгетләдем, әмма ул яшәгән фатирымны калдырмыйм дип каршы килде.
    7407
    2
    73
  • Балаларына сыймаган Галия әби Сәяхәт вакытында нинди генә кешеләр күрмисең дә, нинди генә тарихлар ишетмисең – үзе бер китап язарлык. Поездда язмыш тарафыннан гомернең бер аралыгына очраткан юлдашлар бер-берләренә җаннарын бушата, шатлык-кайгыларын сөйли. Бу юлы да шулай булды...
    3594
    1
    39
  • Хыялдагы ир-ат  Үсмер чакта ук  ничек тә булса бай тормышта яшәргә кирәк дип нәтиҗә ясадым. Телевизордан күрсәткән гламур тормыш кызыктыргандыр, мөгаен. Әмма кыяфәтем бай егетләр артымнан чабып йөри торганнардан түгел иде. Гомумән, күбәләк кебек бер егеттән икенче егеткә очып йөрергә дә яратмадым. Ныклы карарга килде: укыйм да, җитәкче булырга тырышам. Ул вакытта бай ир дә кирәк булмаячак. 
    4343
    1
    39
  • Укытучым Их, вакыт дигәннәре! Ник сез шулай бик тиз агасыз соң? Азга гына булса да мәктәп елларына кайтып киләсе иде лә... Миңа инде 30 яшь, 16 яшьлек  чагым әле кичә генә кебек...  
    3498
    0
    25
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 26 май 2022 - 15:03
    Без имени
    Дингэ беренче куп урлаган, карак, гонахсы зур булган кеше килэ. Улэр вакыты житкэч, исенэ тешэ, курка башлый, жавап бирэсе булса, нэрсэ дип, жавап бирермен, дип ,курка.
    Дингә кеше кайчан күбрәк килә?
  • 25 май 2022 - 22:40
    Без имени
    Сез гел балалар дип яшәгәнсез, инде үзегез өчен яшәргә вакыт. Аларның үз тормышы, вакыт узгач алар сезне аңлар дип ышанасы килә.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
  • 26 май 2022 - 09:29
    Без имени
    Бу ир сезне хор мэт итэ, Лилияне ярата кебек тоела, монда Лилиягэ акыллы булып, кеше тормышын бозмаска иде, Аллахы Хидэят бирсен бик авыр хэл
    «Сине дә яратам, аны да», – ди...
  • 26 май 2022 - 12:13
    Без имени
    Мина бик ошады
    Җаным жәл түгел сиңа...
  • 25 май 2022 - 12:23
    Без имени
    Мэчет юк иде диеп, язучыга бэйлэнергэ кирэкми, документ тутырмаган ла, ул! Бер ялгыз апа-эби йортында жыелып намаз укыйлар иде, анда йоруче бабайлар да байтак иде. Олылардан ишетеп белэбез Талип бабай турында. Булдырасын, Фагилэ!
    «Фәрештәләр төшемдә дога өйрәтте»
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда