Каен суы – яз сулышы

Яз җитү белән табигать уяна: карлар эри, беренче кошлар кайта, агачлар терелә башлый. Урманнарда исә иң көтеп алынган мизгелләрнең берсе — каен суы ага башлау чоры. Бу вакыт – табигатьнең яңарыш, сафлану чоры гына түгел, ә кеше организмы өчен дә аеруча файдалы чор. Каен суы гасырлар буе халкыбыз тарафыннан кулланылып килгән, аны «тере су» дип тә атаганнар.

Каен суын кайчан җыярга?

Каен суын җыю вакыты һава торышына турыдан-туры бәйле. Гадәттә, бу чор март ахырыннан башлап апрель уртасына кадәр дәвам итә. Көндезге температура +5…+10 градуска җиткәч, агачларда су хәрәкәте башлана.

Иң ышанычлы билгеләрнең берсе – каен бөреләренең кабара башлавы. Бу – агачның «уянып», тамырларыннан су һәм туклыклы матдәләрне өскә таба җибәрә башлавын аңлата. Ә инде яфраклар ачыла башлагач, суының тәме үзгәрә, анда әчкелтемлек барлыкка килә, һәм ул җыю өчен бик үк кулай саналмый.

Шуны да истә тотарга кирәк: су иртәнге һәм көндезге сәгатьләрдә яхшырак ага, ә төнлә аның агымы кими.

Каен суының файдасы?

Каен суы – табигатьнең чын бүләге. Аның составында бик күп файдалы матдәләр бар:

• витаминнар (аеруча С витамины);

• минераллар (калий, кальций, магний, тимер);

• органик кислоталар;

• ферментлар;

• фитонцидлар.

Даими кулланганда, каен суы:

• организмны токсиннардан чистарта;
• иммунитетны ныгыта;
• язгы арыганлыкны һәм хәлсезлекне киметә;
• матдәләр алмашын яхшырта;
• бөер һәм бавыр эшчәнлегенә уңай йогынты ясый;
• тиренең торышын яхшырта.

Элек-электән кешеләр яз көне каен суын эчеп «чистарынган», кыштан соң көч җыйган. Шуңа күрә ул бүген дә табигый дәва чарасы булып санала.

Каен суын ничек җыярга?

Каен суын җыйганда иң мөһим кагыйдә – агачка зыян китермәү. Табигатьтән файда алганда, аны саклау турында да онытмаска кирәк.

Төп кагыйдәләр:

• яшь агачны түгел, ә уртача яки олырак каенны сайларга;
• агач кәүсәсендә кечкенә генә тишек ясарга (2–3 см тирәнлектә);
• тишеккә агач яки пластик көпшә куеп, суны савытка агызырга;
• бер агачтан артык күп су алмаска (көненә 1-2 литрдан күбрәк булмасын).

Бер агачтан артык күп су алу аны зәгыйфьләндерергә мөмкин. Шуңа күрә һәрвакыт чама белү мөһим.

Җыю тәмамлангач, ясалган тишекне мотлак капларга кирәк. Моның өчен:

• мүк;
• балчык;
• агач бавы.

кулланалар. Бу агачны кибүдән һәм авырулардан саклый.

Каен суын ничек сакларга?

Каен суы – бик тиз бозыла торган продукт. Яңа җыелган су 2–3 көн генә саклана, шуңа күрә аны мөмкин кадәр тизрәк куллану яхшырак.

Саклау ысуллары:

• суыткычта – 2-3 көн;
• туңдырып – озаграк вакытка (витаминнар яхшы саклана);
• квас итеп – әчемле, файдалы эчемлек
• сироп яки кайнатма итеп – озак саклау өчен.

Кайберәүләр каен суын лимон, мүк җиләге яки үләннәр кушып та әзерли – бу аңа өстәмә тәм һәм файда бирә.

Йомгак

Каен суы – язның сафлыгы, табигатьнең тере сулышы. Ул безгә табигать тарафыннан бирелгән кыйммәтле бүләк. Аны дөрес вакытта җыеп, сакчыл кулланганда, ул сәламәтлекне ныгытуда зур ярдәмче була ала.

Иң мөһиме – табигатькә сак караш. Агачка зыян китермичә җыю, урманнарны пычратмау – һәркемнең бурычы.

Сезгә ныклы сәламәтлек, күңел тынычлыгы телибез! Язның һәр мизгелен тоеп, табигать белән гармониядә яшәргә язсын!