«Җиңел акча булмый»: ни өчен Гөлназ Сәфәрова чаң суга һәм ата-аналарны уяу булырга чакыра

Сәфәрованы бу мәсьәлә турында ачыктан-ачык чыгыш ясарга гражданлык бурычы гына түгел, шәхси фаҗига дә этәргән. Алып баручы үзе әйткәнчә, аның гаиләсе дә бу коточкыч хәлне үз башыннан кичергән.

Чын янау: «Безгә МЧС белән полицияне җәлеп итәргә туры килде»

Гөлназ озак вакыт яшереп килгән бу хәл якынча ике ел элек, улы Айдан җиденче сыйныфта укыган чакта булган. Яшүсмер бик җитди кибершантаж корбанына әйләнгән.

«Безгә турыдан-туры куркыныч янады: улыбызның аккаунтын Telegram-канал аша ватып керделәр һәм шантажлый башладылар. Ул безгә башта бу хакта әйтмәде. Әмма әти-әниләр өчен баланың реакциясен күзәтү бик мөһим. Психологик яктан баланың үзгәрүе, аны нидер бик нык борчуы шунда ук күренә. Ахыр чиктә, улым барысын да сөйләп бирде», – дип уртаклаша Сәфәрова.

Хәл шулкадәр җитди булып чыккан ки, гаиләгә ашыгыч рәвештә хокук саклау органнарына мөрәҗәгать итәргә туры килгән. Эшкә участок инспекторлары гына түгел, МЧС структуралары да җәлеп ителгән. Әни кешенең тиз арада реакция белдерүе һәм тиешле органнарга вакытында гариза бирүе нәтиҗәсендә фаҗигане булдырмый кала алганнар.

«Балалар, җиңел акча булмый»

Үзенең меңләгән аудиториясенә мөрәҗәгать итеп, алар арасында яшүсмерләр һәм аларның дуслары да күп булуын искәртеп, Гөлназ Сәфәрова яшьләрне интернеттагы вәгъдәләргә ышанмаска чакырды.

Мессенджерлардагы криминаль кураторлар ике төрле схема буенча эш итә: йә яшүсмерләргә тиз һәм имештер куркынычсыз керем тәкъдим итәләр (ә чынлыкта наркотиклар таратуга, диверсияләргә яки мошенниклыкка җәлеп итәләр), яисә бала баш тартырга тырышса, турыдан-туры янауларга һәм шантажга күчәләр.

«Балалар, җиңел акча булмый, җиңел генә акча эшләү дә юк. Әгәр социаль челтәрләрдә сезгә язалар, өстәмә эш, акча вәгъдә итәләр яки сезгә яный башлыйлар икән – зинһар, иң беренче чиратта бу турыда әти-әниләрегезгә хәбәр итегез! Безгә, олыларга, белдерегез, ә без инде алга таба нәрсә эшләргә кирәклеген хәл итәрбез», – дип мөрәҗәгать итә алып баручы яшь буынга.

Ата-аналар өчен чек-лист: баланың бәлагә тарыганын ничек аңларга?

Гөлназ Сәфәрованың тәҗрибәсе шуны раслый: авыр хәлдә калганда иң мөһиме – гаилә эчендәге психологик ярдәм. #нетотзаработок флешмобында катнашучылар һәм экспертлар ата-аналар игътибар итәргә тиешле берничә борчулы билгене аерып күрсәтә:

• Тәртибенең кинәт үзгәрүе. Бала үз эченә бикләнә, борчулыга әйләнә, телефонга килгән хәбәрләрдән сискәнеп китә яки, киресенчә, үзен агрессив тота.
• Парольләрне алыштыру һәм яшертенлек. Яшүсмер смартфон экранын яшерә, язышу өчен башка бүлмәгә кереп китә, шул вакытта аның янына килергә тырышканда тынычсызлана.
• Кайдан килүе билгесез акчалар яки кыйммәтле әйберләр. Яңа гаджетлар, брендлы киемнәр яки кесә чыгымнары өчен зур суммалар барлыкка килә, ә аларның каян килгәнен бала ачык итеп аңлата алмый.
• Яңа шикле «дуслар». Сөйләшкән вакытында балага «киңәшләр» бирүче яки «эш табарга ярдәм итүче» сәер интернет-танышлар телгә алына.

Гаиләгезгә интернеттан янаган очракта нишләргә?

1. Паникага бирелмәскә һәм балага терәк булырга. Бала өйдә үзен имин хис итәргә тиеш. Аны ачуланмагыз, аның яклы булуыгызны күрсәтегез.
2. Дәлилләрне теркәп куярга. Барлык язышуларның, җинаятьчеләрнең профильләренең, телефон номерларының һәм, сүз акча турында барган очракта, банк карталары номерларының скриншотларын ясагыз.
3. Акча түләмәскә һәм таләпләрне үтәмәскә. Шантажчыларның шартларын үтәү хәлне бары тик катлауландырачак һәм яңа таләпләргә китерәчәк.
4. Шунда ук тиешле органнарга хәбәр итәргә. Полициягә мөрәҗәгать итегез. Практикадан күренгәнчә, вакытында бирелгән гариза җинаятьчеләрне туктатырга һәм балаларның гомерен саклап калырга ярдәм итә.

Гөлназ Сәфәрова битараф булмаган барлык ата-аналарны һәм блогерларны #нетотзаработок флешмобына битараф булмаска чакыра. Балаларны цифрлы хәвефтән бары тик бергәләп кенә саклап була.

Фото: Гөлназ Сәфәрованың социаль челтәр битеннән