Быел Татарстанда җир җиләге булырмы?

Җәй җитсә, күпләрнең күзе урман якларына төбәлә. Җир җиләге пешкән вакытны өлкәннәр дә, балалар да түземсезлек белән көтә. Кемдер аны гаиләсе белән җыярга ярата, кемдер кышка кайнатма әзерли, ә кайберәүләр өчен җир җиләге исе үзе генә дә балачак хатирәләрен яңарта. Шуңа күрә быел Татарстан халкын иң еш борчыган сорауларның берсе дә: «Җир җиләге булырмы икән?»

Белгечләр әйтүенчә, җир җиләге уңышы иң беренче чиратта һава торышына бәйле. Җиләкнең язмышы әле яз башында ук хәл ителә дияргә мөмкин.

Кыштан соң кар сулары җитәрлек булса, туфрак дымга туенса, үсемлекләр яхшырак үсә. Май аенда җир җиләге чәчәк ата башлый, һәм нәкъ менә шул чорда һава шартлары аеруча мөһим роль уйный. Көчле кыраулар чәчәкләрне зарарларга мөмкин, ә озакка сузылган яңгырлар серкәләнү процессын тоткарлый. Киресенчә, җылы һәм уртача дымлы һава торышы мул уңышка өмет уята.

Быелгы яз Татарстанда шактый үзгәрүчән булды. Апрель аенда җылы көннәр иртә килсә, майда кайбер районнарда салкыннар да күзәтелде. Шулай да урман хуҗалыгы белгечләре фикеренчә, республикадагы күпчелек урман массивларында җир җиләге чәчәкләре яхшы сакланган. Шуңа күрә җиләк бөтенләй булмый калыр дип борчылырга нигез юк. Әлбәттә, уңыш күләме һәр төбәктә төрлечә булачак. Комлы һәм кояшлы урыннарда җиләк күбрәк булырга мөмкин, ә артык дымлы урыннарда уңыш кимрәк булуы ихтимал.

Җир җиләге гадәттә июнь ахыры – июль башында өлгерә башлый. Әмма бу вакыт елның нинди килүенә карап үзгәрергә мөмкин. Кояшлы аланнарда һәм урман читләрендә җиләкләр иртәрәк кызара. Андый урыннарда беренче кызыл җимешләрне инде июньнең соңгы атнасында ук очратырга мөмкин. Ә куе урман эчендә, күләгәле һәм салкынрак урыннарда җиләкләр бер-ике атнага соңрак өлгерә.

Тәҗрибәле җиләк җыючылар әйтүенчә, иң мул урыннар еш кына кеше сирәк йөри торган аланнарда була. Әмма мондый урыннарны эзләп табу өчен сабырлык кирәк. Җир җиләге бер генә урында күпләп үссә дә, икенче елны шул ук урында уңыш кимрәк булырга мөмкин. Табигатьнең үз кануннары бар.

Соңгы елларда күпләр урман җиләкләренең саны кимүенә дә игътибар итә. Моның сәбәпләре арасында һава торышының үзгәрүе генә түгел, ә урманнардагы хуҗалык эшчәнлеге, корылык чорлары һәм кешеләрнең табигатькә саксыз карашы да бар. Шуңа күрә җиләк җыйганда үсемлекләрне таптамаска, тамырларын өзмәскә, чүп-чар калдырмаска кирәк. Урман байлыгы бездән соң да сакланырга тиеш.

Әгәр июнь урталарыннан соң көннәр җылы һәм кояшлы торса, Татарстан урманнарында быел да хуш исле, баллы җир җиләге мул булыр дигән өмет зур. Димәк, кәрзиннәрне әзерләп куярга вакыт җитә: җиләк чоры ерак түгел.