Бәрәңгедән соң туфракны ничек дәваларга?

Ни өчен туфракны болай гына калдырырга ярамый?

Фитофтороз бәрәңгегә генә түгел, помидор, баклажан һәм башка паслёнчаларга да зыян китерә. Инфекциянең төп чыганагы – зарарланган бүлбеләр, бәрәңге сабаклары, үсемлек калдыклары һәм участокта калган бәрәңге калдыклары. Әгәр авыру сабакларны җир белән бергә генә казып күмсәгез, киләсе елда чир яңадан килеп чыгарга мөмкин.

Шул ук вакытта фитофтора споралары теләсә кайсы туфракта 3–4 ел һичшиксез саклана дигән фикер артык катгый. Инфекциянең күпме яшәве температурага, дымлылыкка, зарарланган бүлбеләр булу-булмауга һәм участокның конкрет шартларына бәйле. Шуңа күрә түтәлне бер генә «могҗизалы чара» белән түгел, ә комплекслы чаралар ярдәмендә сакларга кирәк.

Бәрәңге алганнан соң нәрсә эшләргә?

• Башта участоктан барлык сабакларны, чүп үләннәрен һәм вак бәрәңгеләрне җыеп алыгыз. Үсемлек яфракларында көрән таплар, аксыл кунык күренсә яки сабаклар вакытыннан алда корып бетсә, калдыкларны аеруча җентекләп җыярга кирәк.
• Зарарланган бәрәңге сабакларын гадәти компостка салырга ярамый: анда фитофтора кузгатучы гөмбәчекләр сакланып, яңадан түтәлләргә эләгергә мөмкин. Аларны участоктан чыгарып ташларга яки төбәктәге янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләрендә рөхсәт ителгән ысул белән юк итәргә кирәк.
• Участокны чистартканнан соң, җирне якынча 20–25 сантиметр тирәнлектә казырга киңәш ителә. Җир катламын әйләндерү «барлык спораларны туңдырып юк итү» өчен түгел, ә үсемлек калдыкларын туфракка күмү һәм аның структурасын яхшырту өчен файдалы. Казып чыгып кына фитофтораны җиңеп булмый.

Чәчү әйләнеше мөһимрәк

Бәрәңгене помидор, борыч һәм баклажаннан соң утыртырга киңәш ителми: бу культураларның авырулары уртак. Фитофтора белән зарарланган түтәлгә борчак һәм башка кузаклылар, кыяр, кабак, суган, сарымсак, чөгендер яки яшел тәмләткеч культуралар утырту яхшырак.
Бәрәңге һәм помидорны элекке урынына 3–4 елдан соң гына кайтару яхшы. Бу вакыт эчендә фитофторозны китереп чыгара торган гөмбәчекләр кими.
Әгәр участок кечкенә булып, тулы чәчү әйләнешен оештыру мөмкин түгел икән, ким дигәндә бәрәңгене помидор үсә торган теплица янына утыртмагыз. Фитофтора су тамчылары, җил һәм зарарланган утырту материалы аша җиңел тарала.

Бакыр купоросы: бары тик көзен һәм инструкция буенча

Авыру нык таралган очракта кайбер бакчачылар составында бакыр булган препаратлар яки 1 процентлы Бордос сыекчасы куллана. Инструкция буенча 10 литр суга 25–30 грамм бакыр купоросы кушып, һәр квадрат метрга 2–3 литр исәбеннән сибәргә тәкъдим ителә.
Туфракны бакыр препаратлары белән эшкәртүне бары тик уңышны җыеп алганнан соң үткәрергә кирәк. Төрле препаратларны бер-берсе белән катнаштырмагыз һәм «ышанычлырак булсын» дип дозаны арттырмагыз. Бакыр тиз генә таркалмый һәм даими кулланганда туфракта, аеруча җиңел һәм әче туфракларда, тупланырга мөмкин.

Мөһим:

• препаратны су чыганаклары янында кулланмагыз;
• перчатка, күзлек һәм респиратор киегез;
• бер үк урында бакырлы препаратларны ел саен кулланмагыз.
• Язын бакыр купоросы белән «кирәк булмаса да, саклык өчен» эшкәртү туфрактагы файдалы микроорганизмнарга һәм яшь үсемлекләргә зыян китерергә мөмкин.

Биопрепаратлар: җиңелчә профилактика

Механик чистартудан соң туфракка файдалы микроорганизмнар нигезендәге биофунгицидлар кушылган су сибәргә мөмкин. Мәсәлән, составында Bacillus яки Trichoderma булган  «Фитоспорин-М», «Триходермин», «Алирин-Б» һәм «Планриз» препаратларын куллана аласыз.

Биологик препаратлар тиешле температура һәм дымлылык булгандагына  нәтиҗәле эшли. Салкын туфракта аларның нәтиҗәлелеге кими. Шуңа күрә көзге эшкәртүне туфрак әле җитәрлек җылы вакытта үткәрү яхшы. Гадәттә җитештерүчеләр минималь температураны +10…+15 °C тирәсе итеп күрсәтә. кирәк.
Бер тапкыр сипкәннән генә биофунгицид участокны тулысынча зарарсызландырмый. Аның бурычы – файдалы микрофлораны саклау һәм даими кулланганда гөмбәчекләрне киметү.

Сидератлар ярдәм итә, әмма дәвалауны алыштырмый

Бәрәңгедән соң участокка фацелия, солы, арыш яки кузаклы культуралар катнашмасын чәчәргә мөмкин. Алар туфракны кибүдән һәм эрозиядән саклый, аның структурасын яхшырта.
Горчица һәм майлы торма да чәчү әйләнешендә еш кулланыла. Әмма аларны фитофторадан гарантияләнгән «дару» дип атау дөрес үк булмас. Сидератлар барлык спораларны юк итми.
Сидератларны орлыклар барлыкка килгәнче чабып алалар. Әгәр тотрыклы салкыннарга кадәр вакыт җитәрлек булса, аны мүлчә итеп туфрак өстендә калдырырга яки җиргә күмәргә мөмкин. Артык үсеп киткән каты сабаклар әкрен таркала.

Теплицада нәрсә эшләргә?

• Әгәр теплицада да фитофтора булган булса, уңышны җыеп алганнан соң үсемлек калдыкларын юк итегез. Теплицаның эчен, эш коралларын юып, дезинфекцияләгез.
• Туфракны ел саен концентрацияле бакыр эремәсе белән коендырып торырга кирәкми. Чәчү әйләнешен саклау, фитофтора белән көчле зарарланган очракта туфракның өске катламын алыштыру, биологик препаратлар куллану һәм теплицаны яхшы җилләтү нәтиҗәлерәк.
• Теплицадагы дымлылыкка аеруча игътибар итегез. Яфракларга су сибү, үсемлекләрне артык тыгыз утырту һәм начар җилләтү фитофтора өчен уңай шартлар тудыра. Шуңа күрә туфракны эшкәрткәннән соң да авыру яңадан килеп чыгарга мөмкин.