Гыйльманов Альберт: гомерне озынайтучы төп өч нәрсә

Гыйльманов Альберт – табиб-кардиолог, Республика клиник хастаханәсенең кардиология бүлеге мөдире. Аның белән булган әңгәмәбез холестерин һәм гомерне озынайту ысуллары турында. Моңарчы бер генә табиб та әйтмәгәнне әйтеп, безне гаҗәпкә калдырды ул.


 

«Бүгенге көндә кешеләрнең вакытсыз гомерен өзә торган чирләр арасында йөрәк-кан тамырлары авыруы беренче урында тора. 35 яшькә кадәрге кешеләр күбесенчә тумыштан булган чирләр яки агуланулар аркасында үлеп китә. Ә 35 яшьтән соң үлем-китемнәргә китергән төп сәбәп – йөрәкнең ишемик чире.

Ишемик чир нидән килеп чыга? Йөрәккә тиешенчә эшләр өчен җитәрлек кан кермәгәннән чыга. Кан ни өчен җитәрлек керми? Анысының сәбәбе – йөрәккә килүче кан тамырлары кысылганнан. Ник кысыла? Кан тамырларына холестерин тәңкәләре утырганга күрә кысыла. Гомерләрнең иртә өзелүендә төп сәбәп – холестерин утыру аркасында кан тамырларында барлыкка килгән атеросклероз», – ди табиб.

Инде менә шушы урыннан җентекләбрәк сөйләшик. Каян килә ул кан тамырларына холестерин? Күпләр әйтмешли, майлы ризык ашаганнанмы? Альберт Әнәсович моны кире кага.

«Кандагы холестеринның фәкать 10 проценты гына ашаган ризыкка бәйле. Ә калган 90 процентны үз бавырыбыз эшләп чыгара. Диетада утырып, үзебезне тыеп яшибез икән, холестеринның күләме фәкать 5 процентка гына кими.

Мөгаен, күпләрегезнең якыннары арасында эчмәгән-тартмаган, үзләренчә «сәламәт тормыш» алып барып та, 45-50 яшьләрендә вафат булган кешеләр бардыр. Шушыннан тагын бер сорау туа: сәламәт яшәү рәвеше ничек була?

Моңа дөрес җавап бирер өчен, урта гасырларга кире кайтырга кирәк. Исегезгә төшерегез әле, базардан коллар сатып алганда, колбиләүче иң элек нәрсәне караган? Тешләрне! Тешләре сәламәт булган кеше, бердән, матур, икенчедән, сәламәт саналган. Тешләрне сәламәт килеш озаграк саклар өчен нәрсә таләп ителгән? Көн саен чистарту, билгеле. Без моңа баланы туганннан бирле өйрәтәбез бит. Бүген бу – шулкадәр гадәти нәрсә инде, хәзер беркем дә теш казналыгы чирләреннән үлеп китми.

Менә йөрәк чирләре белән дә шулай булса иде! Кызганыч, әлегә без алдыбызга куркыныч килеп баскач кына нәрсәдер эшли башлыйбыз. Бу инде, тешләрне тәмам коелып беткәч кенә чистарта башлау кебек. Югыйсә, кан тамырлары турында яшь чакта, әле авыру башланганчы ук кайгырта башласак, бу чирне булдырмый калырга мөмкин иде бит. Ләкин моның өчен кешеләрнең менталитетын үзгәртергә кирәк шул. Кеше чирнең нәрсәдән килеп чыгуын белергә тиеш. Ишемия килеп чыкканга йөрәк гаепле түгел, ә кан тамырларының тараюы гаепле. Мин егерме елдан соң йөрәк өянәгеннән үлеп китмәс өчен, инде бүгеннән үк чарасын күрәм: кандагы холестеринны киметүче дарулар эчәм», – ди Альберт Әнәс улы. Ә бит кан анализлары холестеринның югары булуын күрсәтсә дә, табибларның күбесе моны диетага гына сылтап калдыра, аны киметүнең юлларын өйрәтми.
Холестерин кан тамырларын гына түгел, эчәклекне дә тыгылдыра. Кырык яшендә янып торган таза ирләр җитмешкә җиткәч, ник шәлперәя дип уйлыйсыз? Эчәклеге холестерин белән тыгылып, ризыктагы майлар, витаминнар үзләштерелмәгәнгә шулай ул.

 

«Инде гомерны кыскартучы төп дүрт нәрсәне атыйк. Аның беренчесе – югары холестерин, дидек. Ләкин кандагы гомуми күрсәткеч берни дә сөйләми. Бу һәр кеше өчен индивидуаль.

Икенчесе – тәмәке тарту. Хәтта пассив тартучылар да куркыныч астында. Өйдәге ир-ат тәмәке тартып, балаларының, хатынының гомерен кыскартуын аңлый микән? Мин бит урамда тартам, диярләр. Бу – миф. Киемгә, тәнгә, чәчләргә сеңгә тәмәке сөреме дә тартмаган кешегә шундый ук зыян китерә. Зыян итмим, дисәң, бер сигарет тарткан саен, ваннага кереп юынып, киемнәрен чистага алыштырырга тиеш буласың. Йә, кайсыгыз үти моны? Никотин кан тамырларын кыса. Күз алдына гына китерегез, холестерин аркасында болай да атеросклероздан тарайган кан тамырлары тәмәке кабызуга бөтенләй дә кысыла. Йөрәккә, баш миенә, бавыр-бөерләргә кан каян барырга тиеш? Тәмәке тарту холестерин ясалып чыгуын дүрт тапкырга арттыра.

Өченчедән – стресс. Стресс аркасында кан тамырлары кысыла. Даими стресс халәтендә яшәгән кешенең эчке органнарына тиешле кан барып җитми. Сүз башында йөрәк ишемиясенең төп сәбәбе йөрәккә кергән канның җитәрлек күләмдә булмавыннан, дигән идек.

Дүртенчесе – югары кан басымы, шикәр чире. Кан басымлы кешеләрнең «каты кан тамырлары» дигән гыйбарәне ишеткәне бардыр. Ул нәрсәне аңлата? Ул да шушы холестерин аркасында килеп чыккан әйбер. Организм кан тамырларының тараюын белеп алып, андагы холестеринны «цемент»ларга омтыла. Ә организм өчен «цемент» кальций инде ул. Кальцийланмаган холестеринны әле кан тамырларыннан юдырып чыгарырга мөмкин, кальцийлангач, моны эшләп булмый. Кешеләр тромбтан дару эчәләр. Ә бит холестерин булмаса, тромб та булмас иде.

 

Ә гомерне нәрсәләр озынайта?

Аның беренчесе – җиләк-җимеш.

Икенчесе – активлык. Ләкин без бу турыда кабат кайтып сөйләшербез әле, дөрес активлык турында бара сүз.

Өченчесе – бик аз гына күләмдә алкоголь. Исегездәме, әбиләр бер шакмак шикәргә 40 тамчы йөрәк даруы тамызып эчәләр иде. Кан тамырларын кысылудан саклау өчен иң шәп чара булган ул. Әнә шул 40 тамчы бик җиткән! Артыгы кирәкми.

Активлык дигәнгә әйләнеп кайтсак, безнең күбебездә шундый нәрсә бар: иртәгәдән тормышымны үзгәртәм, спорт залына йөри башлыйм, дип, абонемент алып кайта. Һәм, үзенең сәламәтлегенең торышын белмәстән, сулуы капканчы йөгерә, сикерә... Болай эшләү бик куркыныч бит ул. Спорт белән актив шөгыльләнү гомерне озынайтыр урында, кыскартып та куярга мөмкин. Чөнки ул йөрәк катастрофасына китерә ала. Йөрәкнең минутына 100 тибеш ясавы куркыныч. Иң яхшысы – минутына 50-60 кына тапкыр тибүе. Никадәр сирәк типсә, ул канны шулкадәр яхшырак куа. Йөрәк ял иткәндә яхшырак эшли.

Шуңа да 35 яшьтән соң кинәт кенә спорт белән шөгыльләнергә уйлыйсыз икән, иң беренче эш итеп, табибка барыгыз, кан тамырларыгызны тикшертегез. Ул йөрәккә һәм баш миенә бара торган кан тамырларын тикшереп, нәтиҗә ясаганнан соң гына спротзалга абонемент сатып алырга була».

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 19 сентябрь 2020 - 18:12
    Без имени
    Яхшы гыйлем бу, минем анлавымча холестеринны бавыр эшләп чыгара, моны булдырмас очен дару эчәргә кирәк. Бавыр ни очен алай куп эшлэп чыгара икән шуны ә, белэсе иде ? Бәлки Андреас Мориц буенча Очищение печени кирәкме?
Хәзер укыйлар
  • Син минем балам! – Нихәл, улым! – Айдар Фидаилевич ак биләүдәге бәбине күтәреп, битенә үк терәде. Үз гомерендәге иң шатлыклы көне бүген аның! – Рәхмәт сезгә, Ләйлә! Бу бәхетне бүләк иткәнегез өчен. – Ир баланы күтәргән килеш Ләйләгә борылды. Хатын елый иде. Башта яшерен генә тамган күз яшьләре тора-бара тоташ үксүгә әверелде.  – Ай-дар... Фи-даи-левич... ба-ла-ны бир-мим... Бирә... ал-мыйм... – Ләйләнең бу сүзләре иңрәү булып чыкты. 
    10010
    5
    126
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    5837
    1
    79
  • 6987
    2
    49
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    8063
    1
    44
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 18 сентябрь 2020 - 10:15
    Без имени
    Бик матур хикэя !!! Укыйсы да бик кунелле булды !!! Эйдэ бергэлэшеп устерсеннэр инде сабыйларын .... Лэйлэ узе дэ югалтуны кичергэн бит !!!Бэхет елмайган димэк .... Бэхетлэре булсын барча балаларнын да .... Кеше бэхет очен туа,бэхетле булсын hэркем ....
    Син минем балам!
  • 18 сентябрь 2020 - 14:00
    Без имени
    Бик яхшы эсэр,бик азлар гына анлый шул язмышнын кисэтуен.Яшь чагымда ирем бн ачуланышкач,сойлэшмим дип уземэ-узем суз биреп,ярты кон сойлэшмэсэм,ике улымнын берсе нык итеп авырый башлый иделэр,температуралар бн.Шуннан сойлэшэ башлыйсын инде,уртак борчу килгэч.Купме сынадым,гел шулай була иде,аннары тэкэбберлегемне читкэ куеп,элэгешсэк тэ,сойлэшмичэ йормэдем,мин хаклы булсам,ярар,Аннан минем Бер жирем жэ кимеми дип,уземне тынычландыра идем.Бер тирэ,аерылыйм микэн эллэ дигэн уйлар да кергэлэде,аннары уйладым,этилэре балаларга минем шикелле ук якын,бигрэк тэ ир балага,этилэреннэн аерып алсам,барыбер мине гаеплэрлэр,алар да бит ир кешелэр,алга таба узем генэ доес тэрбия бирэ алырмынмы дип,барысын уйлап торып калдым.Аллага шокер,хэзер шуна соенеп бетэ алмыйм,инде 45-ел яшибез.Балалар да гаилэле,аларга гел тигезлектэ уз балаларын узлэренэ устерулэрен телим.Балалар бэхете эти-энидэн тора.
    Бала хакы
  • 18 сентябрь 2020 - 14:47
    Без имени
    Шуннан ни булды?
    Яңгыр 
  • 18 сентябрь 2020 - 15:05
    Без имени
    Фото, фото, купме хатирэ саклый. Ойгэ кайткач, экрен генэ фотоальбом алып, карап утырырга яратам. Менэ балачак, менэ усмер чак, менэ мин инде усеп житкэнмен. Бу ваеыт аралыгында ни генэ булмады, ни генэ тормышта алышынмады. Сагынып искэ аласын. Тагын бер кайтыр идем дип эченнэн генэ хыялланасын.
    Фотолар дәвалый? 
  • 17 сентябрь 2020 - 09:00
    Без имени
    БИК шэп кинэшлэр.Истэ калдырырга кирэк эле.
    Әни кешенең өйләнгән улына киңәшләре
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...