Фатих Кәрим иҗатына багышланган докторлык диссертациясе якланды

КФУның Л.Толстой исемендәге Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтында татар халкының күренекле шагыйре Фатих Кәрим (1909-1945) иҗаты һәм тормыш юлына багышланган докторлык диссертациясе яклауга чыгарылды. Фәнни хезмәтне экспертлар советы әгъзалары бертавыштан яклауга лаек дип тапты.

Рамил Сарчин: “Атаклы шагыйребез турында күп нәрсә әйтелмәгән”

“1930-1945 еллар тарихи-әдәби контектында Фатих Кәрим иҗаты” дип аталган фәнни хезмәтнең авторы – ТР Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты Кама фәнни үзәге фәнни хезмәткәре, әдәбият галиме, шагыйрь, тәнкыйтьче Рамил Сарчин. Ул “Татар-информ” хәбәрчесенә ни өчен нәкъ менә шушы теманы сайлавы турында сөйләде.

“Фатих Кәрим – XX гасыр татар әдәбитяның күренекле вәкиле. Шагыйрьнең Сталин репрессиясенә эләгеп, кулга алынуы билгеле. Аңа карата кузгатылган тикшерү материаллары РФ Федераль куркынычсызлык хезмәте (ФСБ) архивында сакланды һәм аларны узган гасырның 90нчы елларына кадәр өйрәнү мөмкин булмады. Шушы материаллар, башка авторларның Фатих Кәримгә багышланган хезмәтләре белән танышып чыкканнан соң, бу атаклы шагыйребез турында күп нәрсә әйтелмәгәнлеген аңладым. Бу – эшнең башы булды”, – диде ул.

Рамил Сарчин – тумышы белән Ульяновск өлкәсеннән. 2006 елда Ульяновскида рус шагыйре Н.Н.Благов иҗаты буенча кандидатлык диссертациясен яклаган. 2007 елда гаиләсе белән Казанга күчеп килгән һәм Фатих Кәримгә багышланган докторлык хезмәтен язуга керешкән.

Автор әйтүенчә, әлеге темага карата кызыксынуы студент елларында ук - узган гасырның 90нчы еллары башында туган. Рамил Сарчин РФ Федераль куркынычсызлык хезмәтенең (ФСБ) ТР буенча идарәсе, шулай ук РФ Оборона министрлыгы үзәк архивларында сакланган материалларны өйрәнгән.

Фатих Кәримнең кызы Ләйлә Кәримова: “Рамил бу тема белән “чирләде”

Докторлык диссертациясен яклауга Фатих Кәримнең кызы Ләйлә ханым Кәримова да килгән иде. Ул “Татар-информ” вәкиле белән әңгәмәсендә әлеге фәнни хезмәтнең җитдилеген, тирәнлеген, мөстәкыйльлеген һәм иң мөһиме – әтисе иҗатына яңа караш белән язылганлыгын билгеләп үтте.

“Бу эштә Рамил Сарчинның филология өлкәсендәге осталыгы тулысынча чагылыш тапкан. Ул Фатих Кәримнең фаҗигасе һәм бәхете нәрсәдә икәнен аңлаган һәм аны аңлатып бирә алган. Күп еллар дәвамында Фатих Кәрим турында тупланган материаллар белән танышырга тәкъдим иткәч, автор баш тартты. Иң элек шагыйрь әсәрләрен, аңа кагылышлы архив документларын өйрәнеп, үз фикеремне булдырам, диде. Рамил бу темага шулкадәр кереп чумды ки, хәтта аның белән “чирләде” дисәк тә була. Авторның рус телендә дөнья күргән “Жизнь и творчество Фатиха Карима” китабы шагыйрь иҗатына карата кызыксынуны тагын да арттырды”, – диде Ләйлә Кәримова.

Римзил Вәли: “Моңа кадәр бер генә шигъри иҗатны да шул чорның тарихи шартларына бәйләп яктырту юк иде әле”

Фәнни хезмәтне яклау чарасында күренекле журналист, җәмәгать эшлеклесе, Фатих Кәримнең якташы Римзил Вәлиев та катнашты. Ул шагыйрь иҗатын беренчеләрдән булып фәнни өйрәнгән галимнәрдән Зәет Мәҗитовны (1927-2000) аерып әйтте. Сүз уңаеннан, соңгысы “Фатих Кәрим шигърияте” дигән темага кандидатлык диссертациясен 1955 елда ук яклаган булган.
“Сәяси система үзгәрүгә бәйле рәвештә, Фатих Кәрим иҗаты совет режимы белән бергә онытылырга мөмкин дигән фаразлар да булды. Әмма, бәхеткә, соңгы елларда шагыйрьгә карата кызыксыну арта башлады. Аның шигърияте дә, дөньяга карашы да саф татарча, искерми торган булуы белән аерылып тора. Фатих Кәрим күңеле белән ватанапәрвәр булган кеше”, - дип сөйләде Римзил Вәлиев. Ул Рамил Сарчинның фәнни хезмәтен бик кызыклы һәм актуаль дип бәяләде.
“Диссертациядә шактый катлаулы чор өйрәнелгән – узган гасырның 30нчы еллары, аннан соң Бөек Ватаны сугышы, Фатих Кәрим иҗатының гөрләп китүе, аның кулга алынып, төрмәдә утыруы... Моңа кадәр бер генә шигъри иҗатны да шул чорның тарихи шартларына бәйләп яктырту юк иде әле. Тарихи шартларның әдәби иҗатта чагылышы фәнни яктан шактый кызыклы. Автор туплаган фактик материал да, аның гомумиләштерүләре дә яңа һәм кыю. Әдәбият белеме фәненедә әсәрләрнең асылын аңлатуда шундый дәрәҗәдәге хезмәтләр күбрәк булсын иде”, – диде Римзил Вәлиев. 

http://tat.tatar-inform.ru

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Гөр-гөр килеп яшәү «Бар әле...» дигән эш барлыгын беләсезме? Без белми идек, Актаныш районы Пучы авылында аңлаттылар.
    3128
    5
    121
  • Сихерләнгән йөзек Лилиананы бүлмә уртасындагы урындыкка утыртты Һаҗәр апа. Үзе, уң кулын кызның башына куеп, дога укый башлады. Биш минут чамасы үтте бугай. Шул вакытта кеше ышанмаслык хәл булды...
    10634
    5
    102
  • Җизнәм Көнозын елап ятам, миндә берәрсенең эше булсачы! Чынында еламыйм да инде хәзер, туйдым, күз яшьләре дә чыкмый, көчәнсәм дә.
    10175
    5
    67
  • «Бүтән әнием юк...» – Әнием Картлар йортында минем...
    8747
    11
    61
  • Дуслыкның чиге бармы? Искән җил аның күлмәген тәненә сылады да, түгәрәкләнеп килгән корсагы сизелде. Ир моны күреп, тетрәнеп китте. Ул сүз әйтә алмаслык дәрәҗәгә җитте. Хатынының корсагыннан күзен ала алмады.
    5440
    0
    57
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 26 ноябрь 2021 - 08:49
    Без имени
    Элбэттэ, мондый очракта хатын-кыз бик авыр хэлгэ юлыга. Кунакларны хезмәтләндерү хатын-кызга тошэ, эзерлэу, юу, якты йөз курсэту. Ботен кеше дә алай булдырылмый. Монда аңлашу юлын эзләргә кирэк. Болай хисләренә ирек биргәндә, узенне алама кеше итеп курсэтергэ момкинсен. Мондый очракта ир кеше дә башын эшлэтергэ тиеш. Кэусэр
    Иремнең туганнары...
  • 24 ноябрь 2021 - 17:17
    Без имени
    Безнен авылга мед училишаны бетереп яшь фельдшер килде каядыр бер 60 елларда.Без элдя балаларгына идек Узе урыс идеТося апа дия идек. Гомере буе эшляде ,кон или тон дими иде.Безнен авылда иргядя чыкты ике баласыда булды. Бик матур тормош иттеляр.Тося апа бик яхшыкеше..Бик куплярне улемнян коткарды эчудян калдырды.Эле инде анарга каядыр 86 яшендя ул.Тагын сауляклы бяхетле аллахы умер бирсену узеня.Без аны эледя яратабыз и хормят итябез.А
    Кайтаваз
  • 24 ноябрь 2021 - 13:13
    Без имени
    🙏👍
    Кышкы былбыллар. № 2.
  • 24 ноябрь 2021 - 12:42
    Без имени
    Баланы ирга алыштырган хатыннарны бер кайчан да анламаячакмын. Ничек итеп уз баланны шул хатле мескен итарга була? Ани кеше баланы ботен жил-давылдан сакларга.якларга тиеш. А ул узен гена уйлый. А Разия исемле кеше узе укытучы булып эшлаган. А узе шундый усал.кешелексез кеше. Ул мина калса лаеклы тугел укытучы исемен йеретерга. Ничек ул балаларга акыл бирган? Исем кита
    Канатсыз кош баласы
  • 24 ноябрь 2021 - 18:07
    Без имени
    Нэсимэ апа бик акыллы яхшы кунелле иде. Урыны жэннэттэ булсын.
    Син янымда булган чакта гына...
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан