Әфганчы әнисе: "Улым бер яшьлек чакта күрәзәче табут юрады"

15 февраль – Әфганчылар көне.  80нче елларның иң шомлы вакыйгасы – Әфганстанда барган сугыш Бөек Ватан сугышыннан соң илгә килгән икенче кайгы. 9 ел 1 ай 19 көн барган канлы бәрелештә меңнәрчә яшь гомер өзелде. Уйлап кына карагыз, туган илгә 15 мең кургаш табут, 36 мең яралы солдат кайтты ул чакта.  Бары тик 1989 елның 15 февралендә генә  соңгы совет солдаты Әфганстан чиген атлап чыгу бәхетенә иреште.


“Повестка килде, армиягә китәм”

Егетлек бурычын үтәргә дип чыгып киткән 18 яшьлек сөлектәй егетләр чит җирләрдә башларын салды. Кургаш табутларда кайтсалар да,  әти-әниләре, якыннары дистә еллар буе көтте аларны. Әле һаман
да көтәләр.

Минзәлә районының Бүләк авылында яшәүче Фәндия апа Шәйхелмәрдәнова да яшьлек дәрте кайнап торган улы Илмирны ил сакларга озата. Тик шуннан соң исән килеш башка күрми.

 

 

–Алты бала тәрбияләп үстердек. Илмир – безнең беренче балабыз, – дип сүз башлады Фәндия апа. – Улым башка туганнарына караганда да шук-шаян, үҗәт, әрсез, кыю булды. Әтисе тракторга кыстырып, аягын имгәткте дә гомер буе гарип калды. Шулай булса да, бер көн эшсез тормады. Илмирны исә 4 сыйныфтан соң ук үз янына комбайн ярдәмчесе итеп алды. Нык булып, эш сөючән булып, комбайн корабында үсте улым.

  Минзәләдә агрономлыкка укып йөри иде. Көннәрдән бер көнне кулына повестка тотып кайтты. “Мине армиягә алалар” диде. Менә хәзер уйлыйм, алып калып та булгандыр инде аны. “Укуыңны тәмамла” дип тә әйтмәгәнбез. 1983 елның 18 октябрендә илне сакларга китте. Көз бит инде. Төнлә кинәт суытты. Илмирны районга илтәсе машинаның суы каткан иде. Икенче машина табып, авылдан кузгалганчы,  Минзәләдән булачак солдатларны Казанга илтүче автобус чыгып киткән. Аны юлда куып тотып, җибәрдек улымны. Уйлап баксаң, шул вакытта ук бер хәбәре булган бит.

Телефон аша аралашу төшкә дә кермәгән еллар. Ике араны якынайтып сагынычлы солдат хатлары йөри башлый. Илмир һәр хатында бертуганнарын ешрак хат язарга үгетли. Энеләре, игезәк сеңелләре көн саен хат яза абыйсына.

 

 

–Аның яшьтән аягы сызлады, – ди мәңгелек солдат анасы. – “Улым, нихәлләр түзәсең?” дип сорый идем. “Караваттан салындырып ятам, кайбер төнне сызлауга түзәрлек түгел, әнкәй” дип яза иде бәбкәчем. Аны шул авыруы белән армиягә алырга тиеш булдылармы икән инде?

 

“Безнең Илмир үлгән бит”

Улы белән күрешү мизгелләрен көн саен уйлап яши ана. Ярый әле, хатларын көттерми Илмир. Фәндия апа улы язган хатларны әле дә кадерләп саклый. Кургаш табутлар кайту хәбәрләре ишетелә башласа да, күңелендәге шик-шөбһәне куып таратырга тырыша Фәндия апа.

 

–1984 елның 5 июле.  Иртәнге 6лар тирәсе. Көтүләр кугач, ишегалды себереп йөри идем. Урамда бер мотоцикл йөри. Безнең капка төбенә килеп туктап тора да китә. Ике-өч тапкыр урады шулай. Аптырагач, ирем капка алдына чыгып китте. Икәү керделәр. Картымның төсе киткән, мине өйгә дәшә үзе. Кергәч, караватка утыртты. Юньле хәбәр килмәгәнен сизенәм инде. Кайсы бала нишләде икән дим. Тик Илмир үлгәндер дип башыма да китермәдем. Иремнең “Безнең Илмир үлгән бит” дигән сүзләрен томан аша гына хәтерлим. Табут кайтканны, машинага утырып зиратка барганны, кабергә бер уч туфрак салганымны да ачык хәтерләмим, – ди ул.

 

“Күрәзәче табут юрады”

Юраган юш килә диләр. Бервакыт Фәндия апаларга бер күрәзәче хатын килеп керә.

 

 

–Ул кергәндә яшь тә өч айлык улым Илмир кулымда иде. “Мин сезнең киләчәгегезне әйтәм” ди. “Юк-юк, акчам да юк” дип карышам. “Миңа акчаң кирәк түгел” ди бу. Шуннан соң кулымны алып, сөйли башлады. “Кызым, сиңа бик зур кайгы киләчәк. Табут күрәм. Әмма син үзеңне бетермә, нык бул”,– дип әйтеп чыгып китте. Бу вакытта энем армиядә иде. Тынычлык качты, бөтен туган-тумача өчен йокысыз төннәр башланды. Шөкер, энем ике елын хезмәт итеп, исән-сау кайтты. Бу вакыйга да әкренләп онытыла башлады. Шулай да ул кисәк-кисәк хәтерне өтеп ала иде. Шушы күрәзәче әйткән сүзләр 19 яшьлек улымны җирләп кайткач кына искә төште, – дип елады Фәндия апа.

 

“32 ел көтәм”


Үләренә бер ай калгач, Илмирдән соңгы хат килә. Ул анда: “Хәрби байлык таптым. Тиздән сезгә медаль килер” дип яза. Чыннан да, вафатыннан соң Илмир Шәйхелмәрдәновны “Кызыл Йолдыз” орден һәм медальләр белән бүләклиләр.

 

 

–Ул бик кызыксынучан иде. Ярамаган серне ачкан өчен үтермәделәрме икән дип уйлыйм. Үзе пулеметчы булып хезмәт итә иде. “Батырларча һәлак булды” дигән язу килде, – ди әнисе.

Беренче баласының үлү хәбәрен ишеткән ананың дөньяда гаме булмый. Шуңа күрә солдатны табут белән җирләү тәкъдимен дә туганнары кабул итә. “Аның нинди хәлдә икәнен белмибез, йә башы, йә аягы юктыр” дигәч, ачып та карамыйлар аны.

 

“Әнкәй, исән булсам, җирне казып булса да кайтырмын”

–Табут белән күмгәнгәме икән, улымның үлгәнлегенә бер дә ышанмадым. Менә-менә кайтып керер дип 32 ел көтәм аны. “Әнкәй, исән булсам, җирне казып чыгып булса да кайтырмын” дип китте ул. Сизенгәнме шунда... Хәер, Илмирның ишек шакуы да башка балалардан аерылып тора аның. Табуты белән бергә кайткан фуражкасын да, хәтта 18 яшендә кигән киемнәрен дә саклыйм, – ди Фәндия апа. –Очрашып йөргән кызы да бар иде. Соңрак ул үзебезнең авыл егетенә кияүгә чыкты. Аның белән әле дә җылы итеп аралашабыз.

Илмир Шәйхелмәрдәнов белән Минзәләдән бергә хезмәт итүчеләр дә була. Дөрес, бер ротада түгел. Туган ягына исән-имин кайткан Сергей Кузнецов һәр елны 5 июль көнне Фәндия апа янына, Илмирның каберенә килә.

–Ул килгән көн балам кайткан кебек була иде. “Исән-сау тор, апа” дип аркамнан сөеп саубуллаша идек. Узган ел килми калды. Нигә эзне суытты икән дип, эзләткән идек, үзе дә вафат булган, җаным. Әфган һәркемнең йөрәк ярасы булды шул. Исәннәрне үле, күзлеләрне күзсез, аяклыны аяксыз итте, – дип авыр сулады Фәндия апа.

Минзәлә районыннан 6 егет Әфганстан җирендә башын сала. Инде аларның әти-әниләре дә вафат. Фәндия апа – бөтен районга исән калган бердәнбер мәңгелек солдат анасы.

 
чыганак: http://intertat.ru/tt

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Юлдаш Бүген – 2 гыйнвар. Алиянең генә туган шәһәрен инде өч ел күргәне юк. Күңел ярасы өч ел буе төзәлмәде... Төне буе елап чыкканнан соң кисәк кенә җыенды да, өч ел элек Мәскәүгә чыгып китте ул...
    7925
    1
    76
  • Яңа ел төне сере – Сәлам! Тагын бер ел үтеп китте. Очрашу төне җитте...  Телефон экранында көтелгән һәм таныш сүзләрне күрүгә Ләйлә  елмаеп куйды. Онытмаган! Быел да үзе беренче яза... Яңа ел төнен каршы алганда нәкъ төнге өчтә... Менә инде унынчы ел шулай...
    8967
    2
    66
  • Тапкыр малай Әнисе тиз генә кайтмады. Ул, гомумән, кайтмады. Хәбәре дә юк, үзе дә. «Суга төшкәндәй югалды», – дип пошынып, елап-сыктап йөрде Фатиха апа. Әтисен госпитальдән кабат фронтка җибәргәннәр. «Хәдичә килеп җитә алмады», – дигән ул хатында. Ризык төягән Хәдичә, мөгаен, ач гидайлар кулыннан кичкәндер дигән уйда тукталдылар. 
    6079
    3
    58
  • Хат язучы Көтелмәгән хат Айдарның бөтен күңелен актарып ташлады. Кайтасы көнен минутлап санап көтә солдат. 
    4380
    0
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:57
    Без имени
    Русчалап.Безумно люблю дигән шул була инде.Шулай тиеш диеп үскән инде ул эгоист булып.Бүген иртәгә ата анасы булмаса нишләр ул Ринат дигән әфәнде! Бер пример языйм әле.Улыбыз өйләнгәч первый взнос бирдек квартирага.Икенче ел үзебез диңгезгә киттек.Туган тиешле берәү аптырады,түләп тә беттегез мени ипотеканы диеп.Ир әйтте,15 ел мин ялда итмәсәм,ком кебек коелып бетәм бит,ярдәм иттек,хәзер инде үзләре диеп.Аллага шөкер тырышып эшләп улым киленем түләп беттерделәр 7 ел эчендэ.Универда түләп укыттык,әйдә инде дальше сами.....Икенче улыбызга да шулай ук, укыттык,ярдәм иттек квартира алганда...
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:42
    Без имени
    Чишмә районы Сафар авылына кунакка кайтып йөри идем.Әңкәйнең икетуган апаларына.Шунда улы әйтте,клубка чыгабыз,минем яннан ерак китмә,бездә урлыйлар кызларны диеп.40 ел элек.Әле ничектер белмим.Башка район егетенә кияүгә чыктым.Бер белмәгән кешегә ярәшеп китүләр,ай һай авырдыр.Ә йөрегән егетенә чыкса бу инде урлау түгел,бу алдан уйланган сценарий гына.
    Минем карт әбиемне дә, әбиемне дә, әниемне дә урлаганнар
  • 26 гыйнвар 2022 - 21:41
    Без имени
    Хэзер куп инде андый гаилэлэр,балалар дип яшэуче,куплэре ипотека тули бит,чынлап та берэр башка эйбер алырга уйласалар,эти-эни узлэре ярдэм кулын суза,булыша алганнарына соенэ-соенэ.
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 26 гыйнвар 2022 - 22:00
    Без имени
    Безнен аниебез гел шулай пешерер иде коймакны без торганчы мичка ягып тамле ислар боронны кытыклап уята иде . И гомерлар анида юк хазер андый мичта юк ...без исанбез
    Мич коймагы
  • 26 гыйнвар 2022 - 12:46
    Без имени
    Сез балалар кеше булсын дип яшэгэн очен алар шундый эгоистлар. Нишлэптер эчеп йоручелэрнен эти-энисе кадерле була, алар узлэре турында уйлыйлар. Ризалашыгыз, тик узегезнен кайтып керергэ урыныгыз булсын.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда