Әнкәйнең утыз өч гәрәбәсе. № 5.

(«Минем беренче гомерем» әсәреннән)

Ялган күләгәсе чынга төшә
Әткәйнең соңгы хаты 1943 елның июлендә, Орел тирәсеннән килде. Курск мәхшәре алдыннан. Язган хатларыбыз кире кайтты. Ахырда, эзләтә торгач, “хәбәрсез югалган” дигән рәсми кәгазь алдык. Хәбәрсез югалу өмет калдыра. Нинди генә хәлләр булмас сугыш гарасатында. Хәтерен җуеп госпитальдә ятмый микән? Плен төшмәде микән, диясең дә, эчтән тынасың. Миллионлаган язмышларны ботарлаган ул кыямәттән бер кеше эзен табып буламы? Якташлар очрап, адрес алышкандыр, берәрсе язмасмы дип тә көтәсең. Өмет чаткысы яктырган һәр имеш-мимешкә, багучы, күрәзәчегә ышанырга әзерсең - әйбәткә генә юрасын.

Бер көнне, кечкенә арбалар тартып, авыл аша үтеп баручы өч хатын безнең ишекне шакый, кунып чыгарга гелиләр. Юл хәлен белгән әнкәй ихлас каршылый, бәрәңгесен пешерә, чәен «уя. Тегеләр шунда көтелмәгән хәбәр әйтә:
- Ирең Галиулла кайтып килә, урман читендә итекләрен салып, ял итә алды. Хатыным - Хәлимә, кызым Наҗия, - диде.

Ничә ел буе хыялланып көткән әнкәйгә җитә кала. Мин өйдә юк чак, Фарукны ияртә дә, урман буена ашыга. Күренми Галиулласы. Кая югалды микән, ходаем, ни булды, кайтып җиткәч кенә, и Галиулла-а! - дип әнкәй кычкырып йөри межада.
- Кайбыч абый! - дип Фарук кушыла. Урман ул сүзләрне кире кайтара. Өметләнгән, ышанган кешегә кайтаваз да җавап сыман - ире тавышын ишеткәндәй йотылып тыңлый. Караңгы төшкәндә офыкта ыграк күренмәсме дип, җиргә үк иелеп карыйлар - юк, җан иясе күренми. Кырда — сагаеп --тынып калган ялгыз карама, ә урман - караңгы билгесезлек.

Төнгәчә йөреп, вәсвәсәгә бирелеп кайтып керә әнкәй. Теге хатыннардан җилләр искән. Сөенчегә әзерләп куйган ак ефәк шәлем бар, дигән иде юкса. Ашап-эчеп, кунып чыгар өчен ялган оештырган имансызлар. Безнең исемне белү читен түгел лә. Әнкәй озак вакытлар тынычлана алмады:
- Урман буена җиткәч, кайтмый калмас иде. Качкыннар үтереп ташлады микән, раббем? - дип фараз кыла да, үз уена үзе ышана башлый. Коры-сары җыярга баргач та, агачлар ешлыгына карый. Элек качкыннан курыкса, хәзер могҗиза көткәндәй эзләнә күзләре.

Бу хәлне хисчән әнкәй бик тәэсирләнеп сөйли, хәбәр авылга тарала. Төрлечә юраучылар бар икән:
- Кайткандыр... Яшерәләрдер...

Утынга йөрүебезне дә бүтәнчә уйлаучы бар икән. Вакыты шундый, ни генә күрмәгән башлар, ни генә ишетмәгән колак. Хәтта тугани абый да шыпырт кына сорый:
- Дөнья булгач, төрлесе булыр, киңәшик. Бездән яшермә, сеңел.
Икеләнер урын да бар икән:
- Өстәл җәймәңне әйтәм, мондый сары чуклысы юк иде кебек?

Күңеле тулышкан әнкәй, аптыраганнан көлеп җибәрә:
- И абый, абый, туганың да шулай дигәч. Сандыктан алдым, җәйгәнем юк иде. Ялчеккә илтеп, бәрәңгегә алыштырмак булдым. Бергә чакны хәтерләтеп базар көнгәчә күз алдында торсын дидем.

Ышанып бетте микән тугани абый? Әнкәй үзе дә алдакчы хатыннар коткысыннан арына алмады. Хыялга хирыс җан, чын итеп күз алдына китергән. Ничә еллар җыелган өмет, менә-менә очрашабыз дигәндә мираждай эреп югалсын әле. Әткәйне инде ул ерак сугыш җирендә түгел, үзебезнең карурманда югалгандай шөбһәләнә.

Җан тынычлыгын качырган, алдап нәүмиз иткән бу вакыйганы әнкәй кат-кат сөйли, битләре ут яна. Шундый көннәрнең берендә Гыйльман бабай очрап:
- Әтиеңне фронтта күрдем... -дигәч тә ышанып җитмәдем. Сугышка хәтле ул хәрби киемнән, наган тагып район үзәгендә - Кайбычта банк, сберкасса каравыллый иде. Әткәй белән дуслар - танышлар. Сугыштан соң да холкы үзгәрмәгән: зур хәбәре бар сыман күзгә карап тора да, бу юлга калсын, дигәндәй, эндәшми. Менә, әле дә:
- Ярар, калганын бер әйтермен әле, - ди. Мин инде бу гадәтенә күнегеп тә беттем, сүзе булса әйтер иде. Шулай ничә омтылудан соң янә кузгатты:
- Әтиең белән бер часть тә булдык. Ул ат белән йөри иде - передовойга кирәкне ташыйлар. Берсендә шулай, чалбар кесәсен кисеп, янчык итеп тоз салып килгән иде. Ул чакта тоз бик кадерле. Бобруйск янында, 1943 елның декабрендә...

Әткәй Курск дугасы мәхшәреннән исән чыкканмы? Язар иде. Алай дисәң, “бер кесә тоз”ны уйлап чыгарып булмыйдыр? Әллә хатлары ут эчендә югалганмы?

Тагын бер яңартты теге сүзне Гыйльман абый. Өзелеп торганнан соң кибеткә аракы кайткан иде. Кызмачарак, кочаклап алды, үпмәкче, күзендә яшь:
- Моңа хәтле әйтә алмадым... аты-ние белән беткән, тузан булганнар... Иптәшләре белән - унбер кеше... Бомбежкага эләккәннәр. Шушы йорт төшеп утырырлык воронка булган. Ул чакта бик каты наступление иде...

Кызмача кешенең кайсы сүзенә ышанырга да белмәссең. Эчәргә сәбәп эзләүче дә була бит. Минем гөнаһтыр инде бусы, әмма шундый уй килде башка. Тагын нидер әйтеп җиткермәде кебек. Бәлкем, сөйләгәне хактыр? Нигә кирәк ди аңа ялган оештыру? Утырып бер күңелен күреп сөйләшкән булсам инде. Форсат чыгар әле, дидем шул. Теге хатыннар оештырган ялган аркасында бу юлы чынга да ышанмадым, ахрысы. Ачыкларга Гыйльман абый да юк инде.

...Сугыш калдырган хәсрәт миналары искәрмәстән әле дә шартлый, элекке яралар да ачыла. Гыйльман абый сүзләрен мин әнкәйгә әйтә алмадым. Ник тагын бер җанын ярсытырга, дидем. Бусын белми китте...

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  •  Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 5 Бер көнне иртән торып бәлеш пешерергә уйладым. Бәрәңге турадым, суган әрчедем, камыр бастым. Духовкада кургаш кәгазь астында ике сәгать ярым эчендә бәлешем изелеп пеште. Ләкин хуш исе урамга кадәр чыккан итле бәлешемне ашарга насыйп булмады.
    13394
    4
    112
  •  Исерек ир, усал кайнана белән гомерем узды 3 Рәфис белән 3 ел очрашып йөрсәк тә, мәхәббәтебез үбешүдән ары узмаган иде. Беренче зөфаф төнебезне мин куркып, дулкынланып көттем.
    12145
    5
    80
  • Исерек ир, усал кайнана белән гомерем узды 2 Рәфискә кияүгә чыгарга җыенуымны әнием ошатмады, ул мине кабаттан үгетләргә кереште: «Кызым, тагын бер тапкыр уйлап кара әле! Габдулла белән Сания авылда иң усал гаилә булып санала, Санияне тиккә генә «юха елан» дип йөртмиләр. Алай гынамы, бу гаиләдә эшнең бетәсе юк: 50 сутый бакчалары, абзарларында өч сыер, кырыкка якын сарык...
    9799
    1
    55
  • Юлда кем очрамас... Кичә яшүсмер кызым эштән кайтты да, «Әни, син хәзер мине ачуланачаксың», – ди. Сагайдым. Ачуланасымны алдан ук белеп торгач, нинди ярамаган эш эшләде икән? 
    9134
    1
    55
  • Уеннан уймак Барысы да бәхәсләшүдән башланды. Хатын-кызлар, бигрәк тә йөрәкләре янып торган яшь кызлар бәхәсләшмәсен икән ул. Аларның яшьлек дәрте егетләрне үзләренә карату гына түгел, дөньяны әйләндереп бастыра ала... 
    4632
    0
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 18 август 2022 - 06:47
    Без имени
    Сезнен барлык язмаоарыгыз да тормыштан алып языла.искиткеч гыйбрэтле язмышлар
    Үкенечле ялгыш
  • 18 август 2022 - 08:24
    Без имени
    Эйе,бар инде шундый кешелэр,минем дэ 88 яшьлек Энкэйне алдап,бал дип,сироп сатканнар,...кайтып керсэм,Энкэй эйтэ,кызым сина бал алып куйдым эле ди,мин аптырап киттем,ачып карасам бал урынына сироп сатканнар,2 мен сум б-н,3 банка алган,сине алдаганнар бит Энкэй дигэн идем,нишлэп алдасыннар ди,бер яшь кенэ матур егет сатып йорде машинасы б-н,даже банкаларны ойгэ кертеп бирде ди,таба идем миндэ ул алдакчыны,Энкэй туктатты,кирэкми кызым,эзлэмэ дип,харам бер кешегэ дэ бэхет китерми дип......
    Алдашу
  • 16 август 2022 - 10:44
    Без имени
    Нинди киңәш көтеп утырасыз инде? Барып алып кайтыгыз, әле соң түгел... Соңга калуыгыз бар, үкенерсез аннары. Бер кул күтәрсә, гөмер буе кыйныячак.. Сезнең бердәнбер кызыгызны ниндидер бер килмешәк кыйнап ятсын инде. Үзләре өйдә юкта видео камера куярга җае юкмы соң? Доказательство да булыр иде. Сез ана кеше, коткарыгыз балагызны, ул ярдәмгә мохтаҗ
    Кияү кызыбызны кыйный?
  • 17 август 2022 - 18:15
    Без имени
    Бердә аптырарлык түгел аерылышуыгыз.Кырыкны куган балаларыгызны "җитәкләп"йөрүне героизм итеп күрәсез бит.Ә ирегез тыныч кына пенсиядә икәүләшеп гөмер көзеннән атларга уйлагандыр.Арымадыгызмы бала тормышы белән яшәп?Үз парларын да табулары икеле бит,маменькины сынок и дочь....
    38 елдан соң аерылыштык...
  • 16 август 2022 - 16:07
    Без имени
    Таныш кына дисеңме?Великовозрастный балалары ипотека түли бит диеп 65 кә җитсә дә эшләп йөриләр.Ике балагада первый взноска бирдек,булды,хәзер үзләре тырышсын.Көчкә көчкә иртән торып эшкә китә ата аналары,алар өчен,совесть дигән нәрсә юк.Шулай өйрәткәннәр инде.Җилкәдән бәреп төшерергә кирәк әллә кайчан да бит....
    Әти-әнисе иремнән чын ялкау ясый
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда