​Әйтелмәгән сүзләр кала...

Туфан Миңнуллин... Халкыбыз өчен кадерле бу олуг зат турында күпме генә сөйләсәк тә, аны ачып бетереп булмастыр сыман. Күренекле драматург, мәртәбәле шәхес, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, халык язучысы, милләтебезнең талантлы улы... Шулай да ул безнең өчен, барыннан да бигрәк, сабый холыклы чын кеше. Кирәк икән – давылдай гайрәтле, кайчагында – фәлсәфи, күп вакыт – шаян, еш кына – хыялый... Һәм һәрвакыт ихлас!

Без аның драма әсәрләрен карап, кабатланмас геройларына сокландык. Кыска хикәяләрендәге авыл кешеләрен үз итеп яраттык. «Туфан абый ни әйтер?» – дип, парламент мөнбәреннән милләт, халык, туган тел язмышын кайгыртып ясаган кайнар чыгышларын көтеп алып тыңладык.

Туфан абый олы драматург кына түгел, олы шагыйрь дә булган икән ләбаса! Робагыйларын гына укып карагыз! Аның шаянлыгы, җор теле, Әлмәндәре кебек тапкырлыгы, егетлеге ачыла да куя. Бөтен барлыгы, холкы-фигыле белән шагыйрь ул болай да!
 

* * *

Карап торам. Карап-карап 
туймый торам,
Сокланудан сүз кушарга
                          кыймый торам.
Язмыш сине көнче ирдән
                        саклый күрсен –
Чибәрлегең көн дә тотып 
                          кыйный торган.
 

* * *

Җүләр, димсең? Җүләр булгач, 
җүләр инде,
Җүләр кеше җүләрләрчә көлә инде.
Минем сине яратканны Казан түгел,
Мәскәү белән Токио да белә инде.
 

* * *

Ачуланма мине, карчык, тиргәмә дә,
Минем өчен нервы бозып
                             чирләмә дә.
Яшьлегемнең яшьтәшләре
                            мине бутый –
Туфан абый, син яшь әле, дияләр дә.
 

* * *

Бу дөньяда кимлегеңне белдертәләр,
Елаталар, кирәк икән көлдертәләр.
Әнә, кара: атка камыт кидергәндә,
Аның башын ничек итеп идертәләр.


* * *

Яңа яуган кар өстендә эзләр кала,
Аерылганда, әйтелмәгән сүзләр кала.
Бар да үтә, бар да кала...
                         Иң авыры –
Мөлдерәмә өмет тулы күзләр кала.

 

* * *

Керфекләрең –
          зәңгәр күлнең камышыдыр,
Танышуларның дәвамы – 
кавышудыр,
Кавышуларның ахыры – гомер буе
«Син – елан!» – дип, 
«Ә син – эт!» – дип ярышудыр.
 

* * *

Пар табыла шашып-шашып 
сөйгәннәргә:
Таһир-Зөһрә, Фәрһат-Ширин, 
Мәҗнүн-Ләйлә...
Әй, Матурым, шушы бөек исемлеккә
Туфан абый һәм Син булып 
                             керик мәллә?
 

* * *

Карт түгел мин һәм
                     картаймам мәңгегә.
Ышандырып нәрсә әйтим
                             дәлилгә? –
Галиябану әби булмый һичкайчан,
Бабай диеп эндәшмиләр Хәлилгә.

 

* * *

Үтте язым, җәем, җитте инде 
көзләр...
Бу сүзләрне шуның өчен язам, 
кызлар:
Туфан абый, зинһар өчен, 
картайма, дип,
Берегезнең, бәлки, 
                   бераз күңле сызлар.
 


* * *

Хастаханә. Тәрәзәсе урам якта.
Карыйм шуннан
           күңел төшеп киткән чакта –
Көн озыны тыз-быз чапкан 
ханымнарның
Хет берәрсе уйлый микән 
минем хакта?!

 

* * *

Син кыз чакта,
                мин дә әле егет чакта,
Куып тотып үпкән чакта теге чатта,
Истән чыккан,
             ни дип әйткән идең миңа,
Шул турыда язып җибәр әле хатка.

 

* * *

Ап-ак карлар явып үткән үзәннәргә,
Ак төс иңгән без табынган 
гүзәлләргә...
Сокланып һәм моңсуланып
                              карап торам
Бабай диеп үзәгемне өзгәннәргә.

 

* * *

Сандугачны кем өйрәткән
                          җыр җырларга?
Чәчәкләрне кемнәр сипкән 
болыннарга?
Зинһар өчен, ат буласын
                          белгертмәгез
Болыннарда уйнаклаган колыннарга.

 

* * *

Үтте кызлар: «Исәнмесез, бабай!» –
диеп,
Артларыннан карап калдым, 
башым иеп.
Шунда кинәт, арандагы
                          яшь айгырдай,
Егет чагым кешнәп куйды, 
башын чөеп.

 

* * *

Карап торам: чәчләреңә
                          бәсләр кунган,
Күзләреңнең каралыгы
                        шактый уңган.
Булды инде, җитте инде, тыел инде,
Ал намазлык, менә дисбе, 
әнә комган...
 


* * *

Беләм инде, сиңа кызык
                           миннән көлү,
Миңа кызык – синең үртәгәнне белү.
Шулай инде, дорогая, нишләтәсең,
Картлык плюс яшьлек
                     һәрчак равно нулю.
 


* * *

Мәхәббәт ул нәрсә димсең?  
                          Хикмәттер ул –
Бал ягылган ике телем икмәктер ул:
Бер мизгелдә балын
                      ялап бетергәчтен,
Ипи кимереп
              икәү гомер итмәктер ул.

 

* * *

Салкын кышта яз башлана,
                               имештер...
Елның башы яз булырга тиештер –
Уйный кояш, яшәрә җан, 
кайный дәрт –
Матур кызлар судан кайтып
                               килештер.

 

* * *

Кайдан алдың кашларыңның 
кыйгачлыгын,
Кемнәр бирде күзләреңнең 
көләчлеген?
Ходай димсең? Рәхмәт аңа! 
Ләкин нигә,
Нигә миңа биргән
                   Мәҗнүн иләслеген?
 


* * *

Ах, Гүзәлем, биетмәче кашларыңны.
Күрмисеңме мәхәббәттән 
шашканымны?
Йә, әйт, нишлим?
              Кашларыңны канат итеп,
Очып китеп
           упкыннарга ташланыйммы?

 

* * *

Күпме синең карашыңда серлелек,
Самимилек һәм дә әллә кемлелек!
Күзләреңә бер карасам, имәнәм,
Бер карасам, йөрәк тибә сөрлегеп.

 

* * *

Күзләреңдә яшең мөлдер-
                           мөлдерәмә –
Тамам, тамам, тамам, диеп
                            мөлдерәнә.
Кызганам да үзем сине,
                         сокланам да –
Син гүзәлсең хәтта шушы
                              хәлеңдә дә.
 


* * *

Күрегез, күр, атлап түгел, 
йөзеп бара.
Сокланулы карашларны сөзеп бара,
Миңа да бер күзен сирпеп 
карап алды,
Шул чагында «аһ!» димичә 
түзеп кара.

 

* * *

Йә, нишлибез? Син – түрә,
                          мин түрә түгел,
Мин – бер гидай,
                  син үзеңә күрә түгел.
Мин шул инде – җыен юк-бар
сөйләп йөрим,
Ләкин синең дә сүзләрең сүрә түгел.
 

* * *

Яши-яши, киттем инде картаеп та,
Ара-тирә мәс булдым һәм аек та...
Шуны белдем: әдәбият дәрьясында
Бүре, кәҗә һәм кәбестә бер каекта.

 

* * *

Алсу, дымсу иреннәрең бөрелгән,
Назлы, татлы сүзләр тама телеңнән...
Бүтәннәрнең барысын да онытып,
Сине генә мактап язам бүгеннән.

 

* * *

Мичкә – пүлән, самавырга
                           шакмак кирәк,
Бии-бии җырлар өчен такмак кирәк.
Албастылар, җен-пәриләр
                             туй иткәндә,
Афәрин дип хуплар өчен
                            ахмак кирәк.


* * *

Шундый җыр бар: бер битең ал, 
бер битең гөл.
Синең менә һәр ягың да
                           бербөтендер:
Йөзең кара, эчең кара, эшең кара,
Һай-һай, бырат,
                яшәүләре бик читендер.

 

* * *

Туп типкәндә, аяк белән
                            уйнау яхшы,
«Гол! Гол!» диеп сызгыру һәм 
чинау яхшы.
Ни кызганыч, аяк белән
                          уйлап булмый,
Ни әйтсәң дә, башың белән 
уйлау яхшы.
 


* * *

Акчаң күпме? Юк-юк, әйтмә, 
белеп торам.
Күп икәнен белгән килеш
                             көлеп торам.
Телисеңме, кешеләргә әйтер өчен
Син фәкыйрьгә бер җылы сүз 
биреп торам.
 


* * *

Төшемдә мин таш гасырга 
кайтып килдем,
Кыргыйларга шигырьләрем 
укып йөрдем.
Шигыреңне ташка уеп яз, диделәр.
Шагыйрьлекнең ни икәнен 
шунда белдем.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Кайгыда да, шатлыкта да бергә без Мин иң бәхетле хатын идем. Яраткан ирем, кызыбыз туды. Әмма Аллаһы Тәгалә безгә сынау әзерләгән булган икән. Ирем түзәр микән дигән сорау белән башланды һәр көнем ул вакытта...
    16707
    3
    105
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    5482
    7
    57
  • Баллы кирпеч 1861 нче елда Болын-Балыкчы авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә Ибәтулла исемле бер малай туа. Язмышына сынаулы еллар кичерәсе сабый чагыннан ук язылган була, күрәсең, Ибәтуллага өч яше дә тулмаган чагында кинәт кенә авырып әтисе үлеп китә. Ялгыз тормыш тарту ул чакта, хатын- кызга имана бае да бирелмәгән чорда, әнисенә авыр булгангамы, әллә инде башка сәбәпләр булганмы, сабыйның әнисе биш яшендәге Ибәтулланы әтисенең абыйсы Зиннурга калдырып, Кормаш авылындагы хатыны үлгән бер татарга кияүгә чыга.
    4927
    3
    44
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    3802
    0
    39
  • «Ә мәхәббәт гомерләрдән озын...» Хәдичә хәзрәтләре үлем түшәгендә ятканда, Мөхәммәд пәйгамбәребез аның янына килә һәм хәл-әхвәлен сораша, аннан болай ди: «Хәдичә! Анда баргач, синең кыямәттә көндәшең булачак – фиргавен кызы Асия белән Мәрьямне күрерсең... Аларга миннән сәлам әйт!»
    3498
    0
    37
Реклама
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 24 ноябрь 2022 - 13:01
    Без имени
    Ирегез чыгып кит дигэн сузне котеп кенэ торган инде, анын чыгып китергэ дигэн уе куптэн булган, сез тизлэткэнсез генэ. Всё равно китер иде, икенче жае чыгар иде. Сез, узем куып чыгардым диеп узегезне гаеплэп яшисез. Ирегезгэ шулай жайлы булган балалар алдында да.
    «Иреңне берәүгә дә бирмә!»
  • 24 ноябрь 2022 - 09:46
    Без имени
    Хыянәтне бернәрсә белән дә аклап булмый. 40 ел үтте хыянәтенә, менә кичә булган кебек кенә. Йөрәктән китми. Кабат бәрепләр үтерәсе килә. Сез ханым, ялгыз калгансыз хәзер, шуңа кичерәсе калган, дип уйлыйсыз. Ләкин кире кайтара торган хәл түгел бит инде. Гел уйлап тагын психушкага китәсез бит. Вакытыгыз күп мени шулай?
    «Иреңне берәүгә дә бирмә!»
  • 24 ноябрь 2022 - 11:41
    Без имени
    Мин балаларым алдында нык гаеплемен шундый атай белән үскәннәренә. Аерылышу элек оят иде.
    «Иреңне берәүгә дә бирмә!»
  • 25 ноябрь 2022 - 00:24
    Без имени
    Ғәфү итергә булыр ине, әгәр ҙә ирегеҙ ғәфү һораһа, бик үкенһә,башҡа ҡабатланмаясаҡ тип һүҙ бирһә, ант итһә. Алдығыҙҙа торҙомо тубыҡланып, баш эйеп. Юҡ. Юҡ бит!!! Ул ғүмер буйы йөрөр ине, һеҙ ғүмер буйы яфаланыр инегеҙ, әле һеҙ бер ауырып алғанһыҙҙа һауыҡҡанһығыҙ, ә ирегеҙ менән йәшәһәгеҙ сәләмәтлегегеҙ ҡаҡшар ине, йөрәк ауырыулы булып ҡалыр инегеҙ. Балаларығыҙ әтиһеҙ, әммә тыныслыҡта үҫкән. Көн һайын талашлы- ыҙғышлы өйҙә йәшәү тамуҡҡа тиң булыр ине барығыҙ өсөн дә. Был осраҡта ғаиләне һаҡлап ҡалыу дөрөҫ булмаҫ ине.
    «Иреңне берәүгә дә бирмә!»
  • 23 ноябрь 2022 - 18:41
    Без имени
    Хатыннар ирлэрне кичерерхэ тиешме!
    Мин хыянәт иттем... 
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда