Җиңү эзләреннән

 

Тиздән 9 Май – Җиңү Көне! Шул уңайдан Татарстан дәүләт музее туристлар өчен «Җиңү эзләре» дип аталган ике маршрут әзерләгән. Бу маршрутның берсеннән – Казан урамнары буйлап без дә сәфәр кузгалдык.

Маршрутыбызның беренче тукталышы – Муса Җәлил һәйкәле. Бу һәйкәлне Казанда яшәүчеләрнең генә түгел, башкалабыз кунакларының да күргәне бардыр. Ә аның турында ниләр беләбез соң?

Әлеге һәйкәл 1966 елның 3 ноябрендә – шагыйрьнең тууына 60 ел тулган көнне ачыла. Авторлары – Ленин һәм Сталин премияләре иясе, атаклы сынчы, педагог Владимир Цигаль һәм архитектор Лев Голубовский. Чәнечкеле тимерчыбыкларны өзеп, яуга күтәрелүче шагыйрь сыны – 8 метрлы һәйкәл ул.

Ә аның артындагы мәрмәр диварда – Җәлилнең көрәштәшләре барельефы. Ул исә 1994 елның 25 августында – Кормашлар төркемен җәзалап үтергәннән соң 50 ел узгач ачыла. Ун барельеф – Плетцензее төрмәсендә һәлак булган ун татар портреты.

Маршруттагы икенче тукталыш – Бөек Ватан сугышы музей-мемориалы. Бу музей Казанның Кремль музей-тыюлыгы территориясендә 2005 елда ачылган иде. 491 экспонат арасында Советлар Союзы Геройлары Михаил Девятаев, Мәгубә Сыртланова, генераллар Якуб Чанышев, Гани Сафиуллин һәм Фатыйх Булатовның шәхси әйберләре, совет һәм немец солдатларының хәрби киемнәре, сугыш кораллары саклана. Уникаль экспонатлар араыснда 1989 елда эзтабарлар Волхов урманнарында тапкан немец пушкасы, Икенче удар армиядә нәшер ителгән «Отвага» гәҗите редакциясенең язу машинкасы, телефоны һәм сейфы (бу редакциядә Муса Җәлил дә эшли), Рейхстагның бронза барельефы кыйпылчыгы, уникаль фотолар һәм хатлар да бар.

 

Маршрутның өченче тукталышы – Муса Җәлил музее. Казанның Горький урамындагы 17 йортның 27 нче фатирыннан шагыйрь ике тапкыр фронтка китә. Хатыны Әминә белән кызы Чулпан әтиләрен шушыннан мәңгелеккә озата. Монда аның китаплары, Мәскәүдән үк алып кайткан язу өстәле, юл чемоданы, каләм савыты, мандолинасы саклана. Ә зур бүлмәдә (Җәлиловлар гаиләсе ул чакта өч бүлмәле фатирның ике бүлмәсендә яши) аның Нәҗип Җиһановка бүләк итеп биргән бил каешы эленеп тора. Әйтерсең, шагыйрь аны әле кичә генә салган да, элгечкә элеп калдырган. Монда бәләкәй Мусаның Хөсәения мәдрәсәсендә укыган вакытта төшкән фотосы, әнисенең һәм апаларының фотолары да күрсәтелгән.

 

Дүртенче тукталыш – Арча зиратының Дан аллеясы. Сугыш елларында Казанда хәрби госпиталь эшләгәне, авыр яралыларны дәвалаганнары мәгълүм. Кызганыч, барлык яралыларга да терелү насыйп булмый шул... 3 меңнән артык яралы Арча зиратына җирләнгән. Арча зиратында Михаил Дяватаев кабере, Гани Сафиуллинның гүре... Шушында ук хәбәрсез югалган солдатларга атап куелган һәйкәл дә... Кып-кызыл канәферләр мәрмәр ташка тамган канлы яшьләр кебек күренә. Бер минут тынлык белән батырларыбызны яд итәбез.

 

Алда – бишенче, соңгы тукталыш. Татарстан дәүләт музееның ишегалдында безне кыр кухнясында әзерләнгән итле тары боткасы һәм баллы чәй көтә. Сугышның бер мизгеленнән реконструкция – экскурциянең иң мавыктыргыч өлеше. Монда сугыш вакытында солдатлар кигән киемнәрне киеп, сугыш кораллары белән танышу мөмкинлеге бар. Совет солдатлары кулларына нинди корал тотып сугышкан, немецларныкыннан алар ничек аерылган – музейга килүчеләр боларның барысын да күреп, белеп кайтып китәчәк.

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Ялган никах Танышуларының беренче көнендә үк, ЗАГСка барып, язылышырга гариза биреп кайткан кыз белән егет хакында Нурсөянең моңа хәтле ишеткәне булмады. Андый хәбәр колагына чалынса да, әллә юләр инде болар, дип бармагын чигә тирәсендә борудан башка берни дә кыла алмас иде кебек. Әгәр дә ки уйламаганда-көтмәгәндә ул юләр кыз үзе булып чыкмаса!..
    8536
    0
    84
  • Әти өйләнә Әни үлгәнгә инде биш ел. Әнине югалтуны бик авыр кичерде әти. Хәтта башта минем белән сөйләшми йөрде, үз эченә бикләнде. Аны безнең янга күчергә үгетләдем, әмма ул яшәгән фатирымны калдырмыйм дип каршы килде.
    7751
    2
    75
  • Балаларына сыймаган Галия әби Сәяхәт вакытында нинди генә кешеләр күрмисең дә, нинди генә тарихлар ишетмисең – үзе бер китап язарлык. Поездда язмыш тарафыннан гомернең бер аралыгына очраткан юлдашлар бер-берләренә җаннарын бушата, шатлык-кайгыларын сөйли. Бу юлы да шулай булды...
    3778
    1
    42
  • Хыялдагы ир-ат  Үсмер чакта ук  ничек тә булса бай тормышта яшәргә кирәк дип нәтиҗә ясадым. Телевизордан күрсәткән гламур тормыш кызыктыргандыр, мөгаен. Әмма кыяфәтем бай егетләр артымнан чабып йөри торганнардан түгел иде. Гомумән, күбәләк кебек бер егеттән икенче егеткә очып йөрергә дә яратмадым. Ныклы карарга килде: укыйм да, җитәкче булырга тырышам. Ул вакытта бай ир дә кирәк булмаячак. 
    4801
    1
    40
  • Укытучым Их, вакыт дигәннәре! Ник сез шулай бик тиз агасыз соң? Азга гына булса да мәктәп елларына кайтып киләсе иде лә... Миңа инде 30 яшь, 16 яшьлек  чагым әле кичә генә кебек...  
    3635
    0
    28
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 27 май 2022 - 00:29
    Без имени
    Курячяк язмыш
    Инде минем чират...
  • 26 май 2022 - 20:32
    Без имени
    Укып торасым да килми, ташладым. Уз рэхэтеннэн китеп, кайнанайны курэ-ишетэ торып, ниемэ кайтырга иде? Бала карар, ашарга пешерер дип ометлэнеп? Уз тарткан картасы, тарта-тарта ашасы. Чык та кит
    Инде минем чират...
  • 27 май 2022 - 06:58
    Без имени
    Безнен, тормышлар уртак та кебек автор белан. Мин дэ иремне дэ, баламны да Ходайдан сорадым. Хэзер аллага шокер баламда туды, иремдэ бик эйбат кеше.
    Мин аны Ходайдан сорап алдым
  • 26 май 2022 - 15:03
    Без имени
    Дингэ беренче куп урлаган, карак, гонахсы зур булган кеше килэ. Улэр вакыты житкэч, исенэ тешэ, курка башлый, жавап бирэсе булса, нэрсэ дип, жавап бирермен, дип ,курка.
    Дингә кеше кайчан күбрәк килә?
  • 25 май 2022 - 22:40
    Без имени
    Сез гел балалар дип яшәгәнсез, инде үзегез өчен яшәргә вакыт. Аларның үз тормышы, вакыт узгач алар сезне аңлар дип ышанасы килә.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда