Кемгә тидек, кемне рәнҗеттек без…

Кеше язмыш алдында көчсез икәнлеген алдан аңлый алмый “Алга килми белеп булмый, башның ни күрәчәген”, - дип тикмәгә җырламыйлар, күрәсең. Тип, соңыннан гына, гомерләр узгач кына, алдагы вакыйгалар белән соңгыларын бәйләп карый башлагач кына куз ачыла икән. Никадәр гомер узган, ә ул көн бүгенгедәй минем күз алдымда.

...Кояшлы, яп-якты көн иде ул. Без – Казан химия-технология институты студентлары – төп бинадан кояшлы урамга атылып чыктык. Тәнәфес вакыты иде.
Янәшәдәге авиация институты бинасыннан бер төркем егетләр урамга сибелде. Беренче тапкыр Аны – Роберт Зариповны - булачак иремне - мин шунда күрдем. Озын буйлы, киң җилкәле чибәр егет! Соңрак – без өйләнешкәч, таныш-белешләребезнең гаҗәпләнеп карап торуларын бик еш сизә торган булдым. Чөнки мин үзем күзгә ул кадәр үк ташланырлык чибәр, сылу түгелмен, хатын-кыз мөлаемлыгы, сөйкемлелеге кызларны соңрак - әни булгач, бизи.

Без аның белән утыз ел ярым яшәдек, кояшлы, якты көнне тойган бәхет ләззәтен мин күңелемдә гомерем буе сакладым.
Күптән түгел Аяз Гыйләҗевнең “Балта кем кулында?" дигән әсәрен укыган идем, миңа калса, язучы баш героенын язмышын минем ирем тормышыннан күчереп алган сыман. Минем Робертым да шундый ук акыллы зирәк булдыклы егет иде, авторлык таныклыклары моны дәлилли, әмма ул булган сәләтен, талантын үзенен көчен тормышта раслый алмады...

Без ике малай үстердек, икесе дә бик яхшы укыдылар. Армиядә хезмәт иткәннән соң Мәскәүдәге геология-разведка институтына укырга керделәр Нәкъ менә шул елларда күңелемә әллә нинди билгесез шом оялады, тик торганнан, бер сәбәлсезгә елый, моңлана башладым. Нидәндер куркам, шөбһәләнәм. Әгәр олы кеше бер сәбәпсез күз яше коя икән, бу хәерлегә түгел! Димәк, ул бәхетсезлек якынлашуын сизә. Шулай булып чыкты да. Иң әүвәл олы апам зиһенен җуйды. Шул кайгыга чыдый алмыйча әнием гүр иясе булды. Әни үлгәч, апам асылынды. Кайгы ялгыз йөрми - кайгы кайгыны эзли - Робертым бик нык авырый башлады. Аңа куйган диагноз да куркытырлык: баш миенең вакытыннан алда тузуы! Бер ел эчендә ул кеше танымас хәлгә килде, мине дә белми башлады, чыгып китеп озак-озак югалып йөри, кеше җитәкләп китермәсә, өйгә кайта алмый, мин аны эзлим, хәлләрдән таеп бетәм, язмышымны каргыйм. Кече улым бигрәк тә нечкә күңелле, атасы өчен бик борчыла. Шулай беркөнне, әтисе чыгып югалгач, мин улыма шалтыраттым, Рөстәмгә елый-елый эчемне бушаттым. Ә чынлыкта балам җилкәсенә күтәрә алмаслык кайгы йөге өйгәнмен: ул күз яшьләренә беркайчан да битараф кала алмый иде, бу сөйләшүдән соң, кая барып бәрелергә белмичә, кибеткә киткән, шәраб алып эчкән һәм милициягә эләккән.

1992 елның декабрь башларында Роберт янә өйдән чыгып югалды. Биш тәүлек эзләдек без аны, Мәскәүдән Рөстәмемне дә чакыртып кайтарттым. Робертны аякларын өшеткән килеш таптык. 21 декабрьдә аның ике аягын да кистеләр. Бер атна улым белән бергә сакладык, төнлә дә, көндезен дә күз йоммадык. 26 декабрьдә улым Мәскәүгә китеп барды, аңа милициядән повестка - чакыру килгән, монысын мин соңыннан гына белдем. Әле дә күз алдымда, улым чайкала-чайкала чыгып китте, йокысыз төннәр, кайгы-хәсрәт, атасының бәхетсезлеге, минем күз яшьләрем... Барысы да шул бала җилкәсенә өелгән бит! Мәскәү куз яшьләрен сөйми, диләр, читтән килгән, анда укырга омтылган кешегә ничек кыен. Улым китте, акылдан язган әтисе янында мин куз яше түгеп калдым. Поездда ул бер дустын очраткан. Салганнар... Ульяновск янындарак милиция аларны поезддан төшереп калдырган. Дөресрәге, кыйнап-имгәтеп, тәрәзәсез, цемент идәнле бер каралтыга илтеп ыргытканнар. Мәскәүдәге йөргән кызы аны көчкә эзләп табып, үлем хәлендә хастаханәгә илтеп урнаштырган. Кабыргалары сынган, үпкәсе коточкыч шешкән, муен тамырлары имгәтелгән (монысы буу галәмәте) килеш ул бик озак үлем белән тартышкан.

Аяксыз, акылсыз иремне шәфкатьле кешеләр өйгә кайтарырга булыштылар, тик ул инде җанварга әверелгән иде. Безнең күргәннәрне язар өчен сүз табып булмый, йокы бүлмәсенең ишегенә тимер рәшәткә куеп, Робертны шул тимер челтәр аша гына ашата идек, һәр көнне психбригада чакыртып, уколлар белән генә тынычландыра идем.

Улым терелә башлауга Мәскәүгә китеп барды, чөнки аны судка чакыртып теңкәсенә тигәннәр иде инде. Суд карары катгый: милициягә каршылык күрсәткәне өчен аңа шартлы рәвештә ике ел бирделәр. Нәкъ шул көннәрдә Ульяновскидан да повестка килеп төште, шулук матдә буенча судка чакыралар.
“Мине гарипләндергәннәре җитмәгән, әле хөкемгә дә тарталар икән”, — диде улым һәм судка бармаска булды. Мин хәзергә кадәр баш ватам, әмма аңлый алмыйм, дөрес эшләдеме ул, юкмы?! Мин бөтен булган вакыйгаларны тасвирлап, Ульяновск прокуратурасына хат яздым. Ләкин җавап ала алмадым.

Олы улым Равил институтны тәмамлап, Алма-Атадан килгән кызга өйләнде, укып бетергәч, алар икесе дә Кыргызстанга эшкә киттеләр. Ике балалары туды.
Равил хәл белергә шалтыратса, мин тыела алмыйча елыйм, үземнең, атасының бәхетсезлеген сөйлим. Күз яшьләрем, хәсрәт-кайгыларым белән мин ул баланың да тормышын җимердем. Әтисе артыннан карап бетерә алмавымны аңлаткач, улым миңа булышырга дип өйгә кайтты. Бер елдан аталарын күмдек. Ул арада СССР таркалды. Акчалар алмашынды, союздаш республикалар чит илгә әверелде. Ил чикләре барлыкка килде. Авыру карый-карый бар булган байлык җилгә очты, улыма юллык акча табар өчен эшләргә туры килде. Ә хатыны — киленебез улымның ел буе хаста атасын карап ятуын гафу итә алмаган, тоткан да кияүгә чыккан. Равилдән соңгы хат быел - март аенда килде, балаларын ташлый алмаячагын гына язган, аңардан бүтән хәбәр-хәтер алганым юк. Чит шәһәрдә, яшәр урыны, туган-тумачасы булмаган ир ничек яши — монысы ана йөрәген бимазалап торучы сер. Кайда ул? Нишли? Өр-яңа бәлаләргә тармаганмы? Төннәрен кычкырып уянам - тик караңгылык пәрдәсе минем бу кайгыма да битараф кала бирә.

1996 елның май аенда Ульяновскидан повестка килеп төште. Алар Рөстәмне кулга алганнар, ә мине судка чакыралар.
Әгәр судның ничек булуын язсам, сез ышанмассыз. Судья Тишкина Лидия Павловна безне кешегә исәпләмәвен яшереп тә тормады. Суд
карарын шәрехләргә җыенмыйм, юриспруденция мәсьәләләрендә мин бик беркатлы адәм. Закон күзлегеннән караганда, мөгаен, Рөстәмнең гаебе дә бардыр, әни кеше үз баласының гаебен күрми, аңлый алмый бит, суд, тәнәфесләр белән, өч көн дәвам итте. Күпме акча түктем. Ульяновскида тукталырдай кешеләрем булмаганлыктан, поезддан судка барам, ә анда кешегә шулкадәр битарафлык... Шаккатырлык! Кая барырга белмичә берәр нәрсә сорасаң, мыскыллы сүзләр ишетәсең. Бер ишеккә килеп төртелә алмыйсың — “Ник кердең, бар чыгып кит”, - дип кычкыралар.
Улымны кыйнап, имгәтеп ташлаган милиционер Максимовны күз алдымда шатланып кабул иттеләр, судья янында ул сәгатьләп утырды, балкып килеп чыкты, судья Тишкинаның: “Борчылма, бер кайгырырлык нәрсә юк”, - дигәнен үзем ишетеп тордым. “Бар да яхшы булыр, икенче тапкыр судка килеп тә йөрмә!" - дип тә юатты. Чынлап та, икенче, өченче тапкыр судта мин аны күрмәдем дә. Мин үз хәлемне аңлатырга тырыштым, иремнең авыруын, бурычларымны түләрлек акча таба алмавымны әйтеп карадым. Хәер, шулай ачылып киткәнем өчен үземә үкенергә туры килде, чөнки судья мыскыллап: "Ул безне кызгандырырга, жәлләтергә теләп карады”, - дип, кат-кат минем бәхетсезлегем белән авыз чайкады. Бу хәлгә шаһит - поезд ревизоры - фамилиясе Опалиев иде шикелле — “Мин борылып караганда Зарипов кулларына богау салынган килеш идәндә ята, аны һаман типкәлиләр иде әле...” - дигән сүзләрен судья ишетмәмешкә салышты. “Нәрсә? Нәрсә?”- дип төпченә башлагач, шаһит тынып калды, һәм бу сүзләр йотылып калды. Әлмәттән Рөстәмнең авыру тарихын соратып алганнар иде, судья аны да үзенчә шәрехләде. “Кабыргалары сынган... Моны кем итек белән типкәннән дип раслый ала, бәлки такта кырыена бәрелгәннән сынгандыр ул...” Муенында тромблар да үзеннән-үзе генә килеп чыгарга мөмкин икән. Шулай итеп бу фактын да юкка чыгардылар.

Улымны ике ел ярымга утыртып куйдылар. Бу 1996 елның 17 июлендә булган хәл.
Бу яргаланган, көйгән җирдә яна-яна көл булган йөрәк белән яшәп буламы?! Бәлки минем җаным инде ташка әверелгәндер дә, берни тоймас, аңламас хәләттәдер?! Ышаныгыз! Минем йөрәгем әле урынында икән! Ул әле кеше кайгысына кайгыра белә икән! “Башсыз балан куагы"н укыгач, инде әллә кайчан яшьләре корып-кибеп беткән күзләрем янәдән чылангач, мин шулай уйладым.

Роза ханым! Сезнең хикәя минем хәсрәт-кайгылардан өзгәләнеп беткән йөрәгемне уяткан икән - рәхмәт сезгә! Димәк, миндә кабат йөрәк тибә, яшәргә теләк туа. Менә шул теләк кулыма каләм алып сезгә хат язарга мәҗбүр итте.

Кара төн, кара көн. Кара төндә мәчеләр генә кара. Кара көн килгәч кешеләрнең төсен күрә башлыйсың. Якын дип йөргәннәр ераклашты, юкка чыкты. Чит кешеләр якын булды. Аларны алла ташламасын. Беркемгә дә мин күргәннәрне күрергә насыйп итмәсен. Уйлыйм, уйлыйм да очына чыга алмыйм: ни өчен шулкадәр зур сынау миңа?! “Кемгә тидек, кемне рәнҗеттек без, кемнәр безне шулай каргады...” Әллә Ходай безне иләмсез исемнәребез өчен (минеке
 -   Лениза, ирем - Роберт) шулай эзәрлекли микән? Дөрес уйламасам. Ходаем, гафу итсен! Ходайдан тик түземлек кенә сорыйм.

 
 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 22 гыйнвар 2021 - 16:10
    Без имени
    Кеше (зур кеше) кайгыларын үзе җиңеп чыгарга тиеш...балаларын шул кайгыларга батырмыйча
Хәзер укыйлар
  • Юлдаш Бүген – 2 гыйнвар. Алиянең генә туган шәһәрен инде өч ел күргәне юк. Күңел ярасы өч ел буе төзәлмәде... Төне буе елап чыкканнан соң кисәк кенә җыенды да, өч ел элек Мәскәүгә чыгып китте ул...
    7916
    1
    76
  • Яңа ел төне сере – Сәлам! Тагын бер ел үтеп китте. Очрашу төне җитте...  Телефон экранында көтелгән һәм таныш сүзләрне күрүгә Ләйлә  елмаеп куйды. Онытмаган! Быел да үзе беренче яза... Яңа ел төнен каршы алганда нәкъ төнге өчтә... Менә инде унынчы ел шулай...
    8962
    2
    66
  • Тапкыр малай Әнисе тиз генә кайтмады. Ул, гомумән, кайтмады. Хәбәре дә юк, үзе дә. «Суга төшкәндәй югалды», – дип пошынып, елап-сыктап йөрде Фатиха апа. Әтисен госпитальдән кабат фронтка җибәргәннәр. «Хәдичә килеп җитә алмады», – дигән ул хатында. Ризык төягән Хәдичә, мөгаен, ач гидайлар кулыннан кичкәндер дигән уйда тукталдылар. 
    6073
    3
    58
  • Хат язучы Көтелмәгән хат Айдарның бөтен күңелен актарып ташлады. Кайтасы көнен минутлап санап көтә солдат. 
    4373
    0
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:57
    Без имени
    Русчалап.Безумно люблю дигән шул була инде.Шулай тиеш диеп үскән инде ул эгоист булып.Бүген иртәгә ата анасы булмаса нишләр ул Ринат дигән әфәнде! Бер пример языйм әле.Улыбыз өйләнгәч первый взнос бирдек квартирага.Икенче ел үзебез диңгезгә киттек.Туган тиешле берәү аптырады,түләп тә беттегез мени ипотеканы диеп.Ир әйтте,15 ел мин ялда итмәсәм,ком кебек коелып бетәм бит,ярдәм иттек,хәзер инде үзләре диеп.Аллага шөкер тырышып эшләп улым киленем түләп беттерделәр 7 ел эчендэ.Универда түләп укыттык,әйдә инде дальше сами.....Икенче улыбызга да шулай ук, укыттык,ярдәм иттек квартира алганда...
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:42
    Без имени
    Чишмә районы Сафар авылына кунакка кайтып йөри идем.Әңкәйнең икетуган апаларына.Шунда улы әйтте,клубка чыгабыз,минем яннан ерак китмә,бездә урлыйлар кызларны диеп.40 ел элек.Әле ничектер белмим.Башка район егетенә кияүгә чыктым.Бер белмәгән кешегә ярәшеп китүләр,ай һай авырдыр.Ә йөрегән егетенә чыкса бу инде урлау түгел,бу алдан уйланган сценарий гына.
    Минем карт әбиемне дә, әбиемне дә, әниемне дә урлаганнар
  • 26 гыйнвар 2022 - 21:41
    Без имени
    Хэзер куп инде андый гаилэлэр,балалар дип яшэуче,куплэре ипотека тули бит,чынлап та берэр башка эйбер алырга уйласалар,эти-эни узлэре ярдэм кулын суза,булыша алганнарына соенэ-соенэ.
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 26 гыйнвар 2022 - 22:00
    Без имени
    Безнен аниебез гел шулай пешерер иде коймакны без торганчы мичка ягып тамле ислар боронны кытыклап уята иде . И гомерлар анида юк хазер андый мичта юк ...без исанбез
    Мич коймагы
  • 26 гыйнвар 2022 - 12:46
    Без имени
    Сез балалар кеше булсын дип яшэгэн очен алар шундый эгоистлар. Нишлэптер эчеп йоручелэрнен эти-энисе кадерле була, алар узлэре турында уйлыйлар. Ризалашыгыз, тик узегезнен кайтып керергэ урыныгыз булсын.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда