Ирек хакы

«Димләделәр...» дигән кыска гына язма («Сөембикә», № 3, 2012 ел) кулга каләм алырга мәҗбүр итте. 

Анда кырыкның теге ягындагы бер фермерның калага танышырга килеп үзен кыз алдында ничек эре тотканлыгы тасвирлана. Шул уңайдан, язма авторының ир-атлар турындагы фикерләре уйга салды мине. Чыннан да, кияүгә чыкмаган хатын-кызлар арасында укыганнар, уңган-булганнар күп. Аларның зур күпчелеге үз тиңнәрен эзләп-эзләп тә тапмаганга, ягъни егетләрне озаклап сайлаганга «утырып» калган. 

Шулар армиясен мин дә тулыландырам. Безнең һөнәр кешеләре – журналистлар – арасында ялгыз хатын-кызлар шактый. Кияүгә чыкмыйча гына бала алып кайтучылар да җитәрлек. Бу күренеш безнең җәмгыятьтә беркайчан да хупланмады. Андый ханымнарны сөйләп сөяксез телләр шактый чарлана. Әмма үзенә тиң ир-атны очратмагач, кияүгә чыкмыйча гына бала алып кайтучыларны гаепләргә ашыкмыйк. Шәригать кануннары буенча гөнаһка саналган бу гамәл өчен һәркем үзе җавап бирер. Дөньялыкта кемнең хаклы, кемнең хаксыз булуын хәл итү безнең вазыйфага керми. 

Инде минем тарихка күчик. Яшь чакта дуслашырга теләүче егетләр күп иде, арада кияүгә чык, дип әйтүчеләр дә булды. Әмма «кияүгә чыгармын да, тагын да ныграк яраткан башка берәү очрар, аңа үлеп гашыйк булырмын, шуннан соң нәрсә эшләрмен», дигән бер уй ни өчендер гел тынгылык бирмәде. Шулай да университетта укыганда бер егеткә гашыйк булып йөрүемне язмасам дөрес үк булмас.

Аның да миңа мөнәсәбәте яхшы иде. Тик көннәрдән бер көнне ул мине генә түгел, бөтен группадашларны шаккатырып күрше факультетта укучы чит ил кызына өйләнде дә аңа ияреп китеп барды...


Берничә елдан очрашкач: «Кеше буласым килде, шуңа чит илгә киттем», – дип аңлатты ул бу адымын. Күңелем шул чакта сынды. Ярый әле юлларыбыз аерылган, ярый әле аңа кияүгә чыкмаганмын! Ник дигәндә, ул анда барыбер үзен таба алмады. (Монда тапмас та тапмас иде!) Аерылды, хәзер икенче хатынга йортка кереп көн күрә. Андыйларны бер сүз белән «альфонс» дип атыйлар. Бу урында яшь кызларга әйтер сүзем бар: җир йөзендә ярату юк дия алмыйм, әмма барыбер мәхәббәтемне көтәм дип алданмагыз. Мәхәббәт – шагыйрьләр уйлап тапкан иллюзия, мираж гына ул. Гаилә корып, балалар үстереп яшәргә теләсәгез, тагын да яхшырагы очрар әле дип, күңелегезгә якын кешене борып җибәрергә ашыкмагыз. (Һавадагы торнага үрелгәннәр кулындагы чып-чыктан да мәхрүм кала!) Яр сайлаганда горурлыкны кайчак читкә куеп тору да комачау итми. Ачуланышсагыз, ачыктан-ачык сөйләшергә, аңлашырга тырышыгыз. Оялу, тел яшерү, үзе белер дип уйлау зур хата. Ир кешенең мәхәббәт турында озак уйлап йөрергә вакыты юк. Гадәттә, алар өчен башкалар уйлый. 

...Эш белән мавыгып елларның узганы сизелмәгән. Миңа да кырык биш яшь тулган икән! Дөрес, бу еллар эчендә ир-ат белән аралашмыйча тормадым. Арада төрлесе – яхшысы, бигүк яхшы булмаганы, бае, дәрәҗәләргә ирешкәннәре дә очрады. Әмма... Әлегә берсе дә язмышым була алмады... Инде әйбәт кенә очраша башлыйсың – никтер арага керүчеләр табыла. Безне «кайгыртучылар» йоклап ятмый, гадәттә, аңа берәр сүз җиткерәләр. Чөнки беләләр: гашыйк ир-ат көнче була. Сүзен кайдан табалар диген, азып-тузып та йөрмим югыйсә. Хәер, монысы безнең менталитет чире, кара көнчеллек! 
Ялгызларны матур киләчәккә өметләндергән хыял яшәтә.

Ә минем бер гадәтем бар – беркайчан да кем нәрсә әйткәнлеген ачыклап, акланып йөргәнем юк. Кеше сүзенә ышанган ир нәрсәгә кирәк ул?! Яраткан кеше бары миңа ышанырга тиеш. Шунсыз рәтле тормыш корып булмаячагын беләм. Тормыш тәҗрибәм шуны күрсәтә: көчле ир-ат кеше сүзенә карамый. Әмма аны кайдан табарга соң?! Алар бит бик аз. Булганнары да ялгыз яшәми, андыйлар гаилә корырга соңармый. Ышанычлы егетләрне күп очракта тәҗрибәле кызлар тиз каптыра. Ә  аерып алу – минем юлым түгел, кеше күз яшендә бәхет корып булмый. Димәк, бу очракта ислам кануннары гына коткара ала. Ягъни – күп хатынлык. Россия шартларында, әлбәттә, күп хатынлыкны кертү түгел, күз алдына китерүе дә кыен. Әмма чеченнар, ингушлар әнә ничә хатын алып яшик дип беркемнән дә сорап тормый бит. Алып кайталар да торалар. Ихтыяҗ булгач, нәрсә эшләмәк кирәк? Мин дә ялгыз көн иткәнче яисә булдыксыз ир белән яшәгәнче асыл бер ирнең икенче хатыны булыр идем. Беләм, беләм! Ир-ат канаты астында җил-яңгыр күрми  яшәп яткан хатыннар мине аңламаячак. Дөресрәге, ишетергә дә теләмәячәк. Берәүнең дә ирен көндәш белән бүлешәсе килми. Әмма иртән өйдән чыгып киткән хәләлләренең кич әйләнеп кайтканчы кайда йөрүеннән аларның кайсысы гына хәбәрдар икән? Бүген бик күп ир-ат сөяркә тота. Читтә балалары туа. Аларның бу «гаепләре» ачылгач, гаиләләр таркалган очраклар да җитәрлек. Нәтиҗәдә, ялгыз хатыннар арта. Күпме бала әтиле булып та әтисез үсә... Бу юлларны язганчы бер кечкенә генә күзәтү үткәрдем. Дөресрәге, тирә-юнемдәге үзем якыннан аралашкан ялгыз хатын-кызларны барлап чыктым. Егерме хатын-кызның бишесе – карт кызлар исемлегендә, өчесе ирдән аерылды, калганнары ялгыз бала тапты... Ялгыз яшәүче хатын-кызны кызганалар, бәхетсезгә саныйлар бездә. Аларның урыны еш кына ишек төбендә. Әмма тормышта тагын да күңелсезрәк язмышлар бар бит. Әйтик, балалар үстереп тә картлыкларын ялгыз каршылаучылар азмы? Миңа калса, монысы тагын да үкенечлерәк. Ходай шунысыннан сакласын! 

Бүгенге хәятемә килсәк, Казанның бик матур урынында үз фатирымда яшим. Яраткан эшем, шөгылем бар. Чит илләр гизү, хәтта шунда китеп яшәү мөмкинлегем дә юк түгел. Әмма миңа үз илемдә рәхәт. Бездә яшәве уңай булмаса да, миңа чит ил кирәк түгел. Монда гына күкрәк тутырып һава сулыйм, тешләргә үтеп керерлек салкын чишмә суы эчәм. Монда кендек каным тамган туфрак, аның җылысы бар. Әти-әнием, туганнарым, дусларым белән аралашып, үзара ярдәмләшеп яшибез. Бәхетлеме син дип сорасагыз, «әйе», дип җавап бирер идем: яратмаган берәүнең көен көйләмим, үз иркемдә. Барасы килгән җиремә барам, кайчан телим, шунда кайтам. Чикләүче кеше юк. Ирекле булу – ул зур бәхет! 

Ә ялгыз яшәү – шул бәхет өчен түләү! Нишләтәсең, бу дөньяда бернәрсә дә бушка бирелми, барысы  өчен дә түләргә кирәк. Тик мин үз тиңемне очратып, аны кайгыртып яшәү турында да уйланам. Андый кеше өчен ирегемнән баш тартырга да риза. Көчле ир-атка буйсынып яшәү дә бәхет! Әмма үзеңнән түбәнгә түгел! Сөеклемне очраткан көн мине тагын да бәхетлерәк итәчәк. 

Иртәгә бүгенгедән яхшырак булачак! Бу безнең – шигарь! Алдагысын бер Аллаһым үзе генә белә, бер-берсен эзләгән ялгызларга мәрхәмәтлерәк булсын иде ул дип телим. Тулы гаиләдә үскән кеше буларак, парлы булуга ни җитә, дим!

фото: http://pixabay.com

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (6)
Cимвол калды:
  • 5 декабрь 2020 - 08:47
    Без имени
    45 яшькэ кадэр ялгыз тормышта яшэгэн кеше ай-хай икенче хатын булып яшэргэ телэр микэн? Бердэнбер хатын булып яшэгэндэ дэ куп нэрсэдэн баш тартырга туры килэ эле гаилэ хакына.Барасы жиренэ барудан,киясе килгэн киемнэн,кайвакыт тэмле йокыннан да ваз кичэсе була.Эле бит шунысы да бар,икенче,оченче хатынга да ирлэр яшьрэк хатын алырга тырыша бит.Кеше тавыгы куркэ булып куренэ дилэр бит,кайбер кешелэр ялгызлардан конлэшэ,ялгызлар парлылардан...Хэрвакыт рэхэт тормышка нэрсэ белэндер тулэргэ кирэк.Уз бэхетегезне табуыгызны телим!!!
  • 4 декабрь 2020 - 18:52
    Без имени
    Зинадан бала тапканнарның гаебен тикшерү авторның вазыйфасына кермәсә дә, мәхәббәт иллюзия дип нәтиҗә ясарга җөрәт итә. Мәхәббәт турында һәркемнең үз фикере, һәркем үзенчә ярата, мәхәббәт утында үзенчә яна- көя. Син гашыйк булмаганнан гына кешеләр арасында мәхәббәт дигән хис юкка чыгалмый. Икенче хатын буласың килсә Азия илләренә китәргә була, өстеңнән 3-4 нче хатыннар да алыр ирең, насыйп булса. Өйдә генә ятасың, көчле ирне көйләргә үз чиратыңны көтеп.
  • 28 февраль 2020 - 08:02
    Без имени
    Сонгы вакытта бер ничэ ханымнам, яшьлэре алтмыш тирэсе, бу сузлэрне ишеттем! Ир улгэч кенэ, тыныч яши башладым, купме тузеп яшэгэнмен икэн диеп. Исэпкэ алам,хикэялэрдэ дэ, комментарииларда да язалар, нинди генэ ир сволочь булмасын, аны Гафу итергэ кирэк, ялгыз яшэмэс очен диеп.Эле дэ автор язган, балалар устереп ялгыз калучылар бик укенечле диеп.Бу элбэттэ аерышулар турында суз бара. Мисалга алсан юк, эйбэт кенэ яшэучелэр, олы яшьтэ булсалар да. Иргэ тузгэн яши, тузмэгэн юк! Бу чынбарлык!!!
  • 25 февраль 2020 - 22:51
    Без имени
    Кеше куз яшьлэрендэ бэхет тозелми бэхетсезлек чылбыры буыннан - буынга озыная бара, бумеранг законы эшли, онытмагыз
  • 25 февраль 2020 - 22:48
    Без имени
    Вакытында кияугэ чыгып, балалар тапсан, иренне яратсан, куп хатынлылык турында авыз ачмас иден, син уз иренне башка хатын белэн булешер иденме? Авылларда егетлэр буа барлык, берэрсен шул квартирана алып кил дэ, юып, чистартып, коен койлэп, ашатып,жыештырып яшэ, я узен авылга кайтып эшлэп яшэ. Кеше ирен аздырып, анын оенэ балаларына кайтасы акчасына, типтереп яшэуче хатыннар кубэйде шул. Син узеннен иренне булдыр, кеше оясы на кукэй салып бэхетле булырмын, дисенме? Ул ирнен гаилэсендэге куз яшьлэре, рэнжешлэр тошэ, сезнен азгынлык очен балалар авырулары белэн тули, алар да бэхетсез тормыш тозы, бэхетсезлек чылбыры буыннан- буынга
  • 25 февраль 2020 - 08:35
    Без имени
    Мин билгеле матур итеп яза белмим лэкин мин автор б,н килешмим. Мин ирекле кош диюгезне бэхет димэс идём. Без 37 ел гомер итэбез аллага шокер. Чит иллэргэ йормэдек лэкин мин узем не бэхетле дип эйтэ алам ике бала устердек, оныкларыбыз ны соеп туя алмыйбыз. Яратышып ойлэнешмэдек, лэкин бер _беребездэн башка Яши алмыйбыз. Хазер кызлар га ботен нэрсэ сразо кирэк акчалы, машиналы, квартиры... Барысын бергэ табу турында куп кызлар уйламыйда. Шуна ялгыз кызлар куптэ инде.
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    9689
    11
    115
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    9764
    9
    79
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    5431
    4
    62
  • Көтеп алынган бәхет Әллә күзенә күренәме, сискәнеп китте Гөлгенә. Каршысында пәйда булган Гамилне күргәч, ни уйларга да белмәде, чөнки бу  очрашу көтмәгәндә, кинәт булды. Унсигез еллап гомер үтсә дә, шундук  таныды  аны: шул ук озын буй, киң җилкә, серле караш, тик куе кара чәчләренең чигә тирәләренә ак бәс яткан. Күзләрендә ниндидер сагышмы, назмы...
    4358
    0
    45
  • Сөеп, сөелеп яшисем килә-2 «Таһирә өстеннән жалу язганнар» дигән хәбәр авылда таралганга да бер айга якын вакыт үтте. Тегеләй дә, болай да дип тикшергәннән соң: «Фактлар ачыкланмады», дигән.
    6600
    2
    30
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 2 август 2021 - 19:02
    Без имени
    Оендэ жыеп укырсын бигрэк кыланасыз ботен шарты туры килми ул
    Марсель Вагыйзов аэропортта күңелсез хәлгә тарыган
  • 29 июль 2021 - 15:48
    Без имени
    Уги энилэрнен дэ торлесе була шул менэ минем жэмэгатьтэ уги эни белэн ускэн ул эйтэ иде дурт бала остенэ килде дип ин зурысы мин идем дип эти колхоз эшенэ иртэ таннан чыгып китэ иде Аннан уги эни дэ эшкэ китэ ботен нэрсэ йозакта без мэктэпкэ каткан ипи белэн салкын су эчеп чыгып китэ идек дип Аннан узе бала алып кайтты минем бала чагым бала карап утте мин уеннын нэрсэ икэнен белмэдем бала чагым бала кутэреп йореп утте дип бала эз генэ еласада мина кыен элэгэ иде ул бала гына бала иде бездэн качырып ана тэмле эйберлэр ашата безне Курэ алмады без гел эштэ э ашау юк иде ияреп килгэн ике зур баласы бар иде аларнын аталары кем икэнен белмилэр отчестволары уги ананын атасынын исеме белэн иде анын безгэ курсэткэн эшэкелеклэрен сойлэп кенэ бетерэ торган тугел инде
    Үги әнкәйнең җылы йөрәге
  • 29 июль 2021 - 23:39
    Без имени
    Шэп! Мин яратам Сезне!!🥰🥰🥰🥰
    Көндәлек
  • 30 июль 2021 - 15:20
    Без имени
    Бик ошады
    Ал чәчәкләр бәясе
  • 30 июль 2021 - 09:56
    Без имени
    Эйе... авылга кайткач, исэнлэшергэ дэ курше юк... Зэйнэп жырындагыча: куршелэргэ сэлам бирим дисэм, кайсы исэн икэн, кайсы юк... Идая. Чаллы.
    Күршеләр
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан