Алданып саташу

- Ашкына йөрәккәем, ашкына... Кая болай ашкына торгандыр?!
Гамьсез-ваемсыз бу, дип йөргән Рита кайчак шулай ди дә авыр сулый, уен-көлке ку­шып сөйләшкәндә, эчтән яну-сызлануы кинәт тышка бәреп чыга. Хәерлегә бул­сын, дип юрарга кирәк бул­гандыр да... Кыз баланы офтануларына әлләни ис китү галәмәте күрсәтмәде шул муеннан мәшәкатькә чумган Хәмидә. Җилбә­зәклеккә юрады. Өсте - бөтен, тамагы — тук, тагын ни кирәк? Яшь чактагы эч по­шу — күзең төшкән егет- җиләнне карата алмауга по­шыну гына, дип белә иде ул. Аның хәсрәте хәсрәт, ичма­сам, борчуы баштан ашкан: гаилә йөген сөйрә, акча тап, ризык, бала-чагага кием-са­лым юнәт һәм исерек ир көе көйлә! Әле дә чыдый бу йөрәк. Югыйсә, Ританың хы­ялый кеше кебек сөйләнүләре сагайтырга, сискән­дерергә тиеш иде аны.
- Төшләремдә гел очам! Ник очканымны белмим, - дия иде кызы моңсуланып. Әллә артык кырыс булды Хәмидә, әллә кызын башын­нан сыйпап юатырлык вакыт табылмады?
Биләмнән кайтып кер­мәде. Юньле-рәтле эшкә дә өйрәнмәде. Урамда үсте Рита.
- Биләмче! Урам кызы, - дип мыскыллы көлемсери иде аталары, аның бер телем ипи эләктереп урамга ыргы­луына үртәлеп. — Шулкадәр иреккә куялармыни баланы? 
- Үзеңне бел!
Шуннан китә тавыш, кыч­кырыш, савыт-саба ватыш! Әлбәттә, ике кыз икесе ике яктан урамга чыгып сыза. “Күгәрченнәр кебек яшибез. Әтиләре ишектән кайтып керә, балалар тәрәзәдән очып чыгып китә!” Кайчак мәзәк итеп үз тормышын шу­лай тасвирлый Хәмидә. Үз- үзеңнән көлеп күңел юатмасаң, акылдан язарга да мөмкин ич. Ярдәм сорар, бо­рын төртер кеме бар? Әти- әнисе күптән вафат, кызлар кечкенә. Күз текәп торган ба­лаларына Ходай мәдәт бирсә икән...
Көн-төн шулай ялварасы булган да бит... Бала-чага тездә чакта — сөйдерә, тез­дән төшкәч, көйдерә, ди­мәсләр иде аны. Көйдерер чак җиткәнен сизми дә калды.
...Ритага уналты яшь тул­ган көн иде ул.
Хәмидәнең әниләре төсе итеп тота торган иске генәг бакчасы бар. Шунда чәчкә-гөлләр үстереп кинәнә ул. Кашкарыйлары шау чәчәктә утыра, матур чәчәк бәйлә­ме — гөлләмә ясап котласын өле кызын туган көне белән! Ашкынып бакчага килсә...
Алыптай гәүдәле ир-ат ку­енында иркәләнеп ята аның кошчыгы. Хәмидә агарынып артка чигенгәнен сизми дә калды.
- Артур мине ярата! Яклаучым, терәгем булуын телим мин аның...    
- Ул бит... Синнән ун яшькә олы! Ә син көзге че­беш!
- Акча таба, яши белә торган ир кирәк кыз-хатынга. Синең сыман хәерчелектә, мескен булып яшисем кил­ми. Ызгыш-талашлардан, барыгыздан да туйган. Га­рык!
Озакламый Рита бәби алып кайтырга әзерлән башлады. Иртә өлгергән җимеш! Ни кыласың? Тугы­зынчы классны аннан-моннан тәмамлады да — вәс­сәлам уку!
Кияү дигәннәре болай ярамаслык адәм түгел сы­ман. Иң мөһиме — эчми, тартмый. Тәртипле дә кебек.
Үзе ачык. Тик менә кайда эшләвен сер итте инде, симертә, кич-кырын чыгып китә. Казино тирәсен саклыйдырмы, гомере төнге рестораннарда  үтәме? Белмәссең. Ә Ританың моңа әлләни исе китми тавыш-гаугадан котылдым, дип куана булыр. Хәер, кызының балигъ булмас борын кияүгә чыгуына әтиләре башта бик ярсыган иде, кияүнең “фыртавай егет!”икәнен күреп, бераз тыныч­ланды. Салуын әлләни киметмәсә дә, кул белән уйнау гадәтен ташлады. Чөнки кияү кисәтеп куйды: “Хатын-кызга кул күтәргән кеше — минем дошманым! Ә дошман белән нишләргә икәнен    мин беләм!” — диде. Рита баладан соң тазарып, тагын да
чибәрләнеп китте. Өстәл­ләрендә җиләк-җимеш өзел­ми. Хәмидә дә күктән төшмәгән, нигъмәт-байлыкның бушка килмәгәнен генә аңлый. Менә фатирлы да булдылар, машиналары да бар... Тик бер нәрсә — күңел тынычлыгы юк.
Ә беркөнне кияү ничектер ачылып китеп, якын итеп әбисенә сер чиште.
— Кылыч йөзеннән йөрим мин, әби. Хәвеф-хәтәрле, тар юл бу... Бүген мин кемне­дер юлдан алып ташлыйм. Иртәгә, бәлки, мине... Аңлыйсыңмы, ышаныч юк. Иртәгәге көнгә дә, туганнар­га, дусларга да, беркемгә... Хәтта үземә үзем ышана ал­мыйм. Ритага терәк булам, дидем. Ул моңа ышана, мин — юк. Бердәнбер сөене­чем, улым бар. Денис өчен борчылам. Ритага да бөтен нәрсәне ачып салып булмый. Күп белсә, тиз картаер. Бо­лай йокысы тыныч...
Буталчык, урау-урау сүз­ләрнең мәгънәсенә соңрак төшенде Хәмидә. Кылыч йөзеннән йөрүченең яшь го­мерен кылыч кыйгач...
...Болар кайгысына бита­раф көннәр, айлар кыр каз­лары кебек тезелешеп оча торды. Рита да юангандай булды, ирекле кош сыман ка­нат язды. Моңа сөенергә теләде Хәмидә, ләкин йөрәк сизде-тойды, алар күрәчәк хәсрәт-кайгының тагын да яманрагы ишек шакырга әзерләнә икән. Ә хәлне — нәрсәнең ни икәнен аңлаган­да, аны коткарырга, ярдәм кулы сузарга соң — Рита наркоманга әйләнеп беткән иде инде.
Артурның абыйсы Айрат “утырткан” аны инәгә. Кайгы уртаклашкан атлы булып, ки­леннәрен әкренләп-җайлап “ак агу” белән агуларга то­тынган күптәннән наркобиз­нес белән шөгыльләнүче эшмәкәр. Нияте дә ачыклан­ды: энесенә “бүләк” ителгән фатир тынгылык бирми икән кара җанына, кире үзенә кайтарып алырга тели. Баш­та бушлай сыйланган “дару” коточкыч кыйммәт тора, ә аңа бер гадәтләнгәч, кеше шунсыз яши алмый. Ританы бурычка батырып, фатирын саттырырга ниятләгән абый дигәннәре!
Сукмаклар чуалса, юлла­рың буталса, караңгы төндә түгел, көпә-көндез адаша­сың икән шул. Адашты Рита, карурманда түгел, кала урта­сында, дуслар-туганнар ара­сында адашканын сизми дә калды. Нинди баткаклыкка кереп чумганын төшенгәндә соң идеме? Моннан чыгу мөмкин түгел, дип уйлап ул кабат-кабат ялгышты.
Афәт юлын үзе сайлады бит ул. Алай дисәң... Бүген юлдан тайпылганнар, кыйб­ласын югалтканнар әллә бер Рита гынамы! Ышанучан, беркатлы булганга, ә бәлки үз язмышына бик җиңел караганга, уйларга иренгәнгә, очраклылык артыннан ияр­гәнгә наркоэшмәкәрләр — үлем белән сату итүчеләр ятьмәсенә эләккәнне гаепләү җиңел ул! Ританы да белгән- күргәннәр арасында: “Эзлә­гәнен тапты, ниһаять!” — дип тантана итүчеләр булмаган, дисезме?! Кемнең итәгенә утлы күмер төшә, шул гына яна. Тозакка төшкәннәргә җиңел генә котылу юлы бар­мы? Ә бит, ныклап уйласаң, бәлагә тару гына тиз, ә чыгу юлын табу күп очракта мөмкин түгел хәтта ки.
Наркомания — җитди һәм куркыныч авыру гына түгел, кемнәр өчендер гаять төшемле сәүдә итү, бизнес, акча ясау ысулы. Беркатлы адәмнәрне кар­макка каптыру җаен карап кына йөрүчеләр бихисап: кы­зыктыра — рәхәт кичереш­ләр, тормыш мәшәкатьлә­реннән, борчу-авырлыклардан котылып, аларны оны­тып тору ысулларын, рәхәт яшәү вәгъдә итә. Кызыкты­рып алдый... Сине наркоман итүдән үзенә күпме файда, керем аласын гына кычкырып сөйләп йөрми. 
Бер карасаң, наркома­ния — кеше үзе теләп, кыйммәт бәя түләп сатып ал­ган чир бит ул. Чир икәнен белә торып ник алдана соң кеше? Әнә бит, зиннәтле бизәлгән, матур капларга төрелгән сигаретны да хәзер агу сатуларын искәртеп тәкъдим итәләр. Наркотик­лар белән мавыгучы кыйбат хакка үлем һәм чир сатып ал­ганын белмиме? Белә. Әл­бәттә, белә. Беренчедән, бүтәннәр язмышына язылган бәхетсезлек безне урап узар, безгә кагылмас, дип ышана күпләр. Икенчедән, күнегү ихтималын күздән ыч­кындыра. Өченчедән... Татып караганчы ук “оҗмах рәхәте” хакында йә укыган, йә ишеткән була. Татар тотып карамыйча ышанмас, дисә­ләр дә, бу проблема бер милләт өчен дә ят түгел. Са­бый балага тәмәке төтене өрсәләр, йә булмаса, аракы, сыра йоттырсалар, ул буыла, елый, төкеренә. Бик табигый халәт, организмның агуга каршы торырга омтылуы бу. Ә үскән, “олы сабый”ны ышандыру җиңел. Үлем сату­чылар моңа хәйлә белән, әкренләп ирешергә омтыла. Һәм ирешә дә)
...Ританы ул көнне таныр­лык түгел иде. Күзләре тон­ган, шашкан хатын йодрык­ларын төйнәп әнисенә ябырылды.
— Бир акча! Күрә торып үтерәсең киләмени мине?! Бир!
Хәмидә, күз яшьләрен түгә-түгә, кызын күпме генә акылга китерергә тырышып караса да, котырынган авы­руны туктатырлык көче дә, акчасы да юк иде шул. Ничәмә-ничә кешегә кереп, бурычка акча сорап караса да, тапмады. Бирмиләр. Бәлки күршеләрдә дә юктыр. Рита башта Артурдан калган мал-мөлкәтнең башына җит­те: машина, келәмнәр, хәтта бала караватына кадәр кая­дыр “очты”. Артурның абый­сы хыялланганча, фатирны да күптән “очырган” булыр иде дә, мәрхүм ире бала хакына бер акыллы эш эшләргә өлгергән: квартирасын әби­сенә “бүләк итеп”, улы исе­менә приватизацияләп кал­дырырга башы җиткән булып чыкты.
Оныгын җитәкләп көчкә чыгып качты Хәмидә. Күз яшьләрен, әрнүен басып, теләнче сыман, хурлана-хурлана кемнәргә күпме би­рәчәге барын, балага сөтлек, ипилек акчаны тагын кемнән сорап торырга мөмкин икә­нен барларга тотынды. Җи­ңеләеп китеп, лифт төй­мәсенә басты. Күрше йортта яшәүче танышы искә төште, мәрхәмәтле ул, аңлар хәлен, кире бормас...
Ишек төбендә бер төркем булып җыелышып торган ха­тыннар яныннан мыштым гы­на узып китмәкче иде дә:
- Унөченче каттан ташлан­ды, балконнан, үзем күр­дем! — дигән сүзләрен ише­теп, шып туктады.
- Газраил килеп киткән ин­де, берәү дә ярдәм итәлмәс аңа, — диде кайсыдыр.
Кап-кара плащка төрен­гән, күзләре кара яулык белән каплап бәйләнгән кур­кыныч гәүдә ямь-яшел үлән­нәрне изеп, җиргә капланган иде.
Үз сөяген үзе танымас ке­ше була димени?! Таныды Хәмидә дә.
- Дәү әни! Очканмени ул? — дип, җиңенә ябышкан Денисның йомшак учын сак кына күрше хатын кулына тоттырып, атынчыкка таба ымлады: алып кит, зинһар! Иреннәре: “Тәңрем, үзең бирдең, үзең алдың, бу хәсрәтне күтәрерлек көч тә бир”,—дип пышылдады.
...Яшәү һәм Үлем, Якты­лык һәм Караңгылык, Мә­хәббәт һәм Нәфрәт арасы... Мәңгелек каршылыклар ич болар! Кеше дөньяга килгән мизгелдән Үлемгә таба ба­ра. Ләкин үлем хакында уй­лыйсы килми. Мәңге яшәрсең кебек. Матур яшисе килә. Тормыш сукмагында адашмыйча, алдашмыйча, үз-үзеңне алдамыйча да яшәп була бит, югыйсә!
Ходаем, күрмәгәннәренә күрсәтмә, күргәннәргә күр­кәм сабырлык бир...

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 2 август 2019 - 09:03
    Без имени
    Бик тормышчан!Рәхмәт! ,,Кайгы агач башыннан түгел адәм башыннан йөри" ди халык.Бик дөрес!Шушы өч көнлек дөньяда бер- беребезгә игътибарлы,ярдәмчән була белеп үз юлыбыздан адашмыйча яши. алсак иде .
Хәзер укыйлар
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 16 гыйнвар 2021 - 17:49
    Без имени
    Энвэр бик вакытлы гаилэ корган. Кулдан кулга йоргэн хатын-кыз ана тин була алмас иде дип уйлыйм.
    Тиң ярым һәрвакыт янымда булган 
  • 18 гыйнвар 2021 - 19:50
    Без имени
    Сезнең хикәяләр , шигыйрьләрегез күпләрнекеннән өстен , бүген яза торганнардан ! Яңа үрләргә менәргә насыйп булсын . Илһам чишмәседәй челтерәп аксын иҗатыгыз
    Алсу күзлек
  • 18 гыйнвар 2021 - 21:54
    Без имени
    Жинел укыла, табигатнен матурлыгын Бик оста тасфирлагансыз, унышлар телимен!!!
    Ник ашыктың?
  • 20 гыйнвар 2021 - 15:10
    Без имени
    Гаеп итмэгез яратмаган ул сезне , яраткан яры булса гафу итэ ул, чын хэл булсада.Хатыгызны укыгач уз хэллэрем исеиэ тошеп ярсуландым, минем ирем улгэндэ эйтте мин сине яратмыйча яшэдем дип ,эле ничек аны искэ алырга яхшы иде диеп,нибар яхшы лыкларын оныттыды.Яратса кеошедэндэ суз тидертми, узе дэ эйтми.Нишлэргэне узегез хэл итегез гонахка баьмагыз, кын,гыр эш бик тиз беленэ ул.
    Ирем гомер буе, «кыз түгел идең», диде
Реклама
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...