Австралия татарлары: Татарстанда туган тел сакланмаса, безгә дә авыр булачак

Җир шарының икенче ягына  – Австралиягә татарлар ничек барып чыккан, алар анда туган телебезне саклау өчен ниләр эшлиләр? 
«Татар-информ» мәгълүмат агентлыгында Австралиянең татар диаспорасы вәкилләре катнашында узган матбугат конференциясендә бүген шулар хакында сөйләнде. 

Суфия апа Вәли – безнең күбебезгә таныш. Ул ел саен җәйне Казанда үткәрә. Без аны шагыйрә буларак та беләбез. Ул инде монда берничә китап бастырып чыгарырга да өлгерде. Әлеге китапларның соңгысы – әнисе Фатыйма апа хакында. 

– Австралиядә инде 37 ел яшибез, – диде Суфия апа. – Туган илдән чыгып киткәндә әти-әниләребезгә нибары 16-18 яшь булган. Татарстанның Апас һәм Кукмара районнарыннан аларның гаиләләре Кытайга 1881 елларда күченәләр. Әти белән әни Урумчи шәһәрендә кушылып, балалар үстерәләр, гореф-гадәтләребезне, телне, йолаларны, динне саклыйлар. Без инде Ватаннан читтә үскән 3-4 буын вәкилләре монда. Туган телдә сөйләшүебез өчен әти-әниләребезгә рәхмәтлебез. 
 
Айсылу Садри   –  Татарстанда туып-үскән, Чаллы кызы. 2009 елны язмыш аны булачак ире белән очраштыра, ә ул Австралия татары булып чыга. 
– Без Равил белән бары тик татарча гына аралаштык. Ике арада хисләр бар икәнен аңлагач, өйләнештек, – ди Айсылу. – 2011 елдан бирле Австралиядә яшим. Мине анда бик җылы каршы алдылар – әйтерсең, әллә кайчан белгән туганнары. Ирем белән ике бала үстерәбез хәзер. 

Зөһрә Садри исә Австралиядә туып-үскән. Туган телдә сөйләшергә әти-әнисеннән өйрәнгән, якшәмбе мәктәбенә йөреп, татарчасын камилләштергән. Ире – инглиз, аның белән бер кыз үстерәләр. 
– Кызым белән татарча гына сөйләшәм, – диде ул. – Ирем аның белән инглизчә аралаша, әмма татарча белгән сүзләрен ул да әйтә. Бала 3-4 тел белсә, бик әйбәт дип саныйлар алар. Балам белән бергә туган телемне үзем дә камилләштерәм хәзер. Икәү аның белән хәзер татарча китаплар укыйбыз. Әлбәттә, безгә китаплар җитми. Мин инде 100 дән артык инглиз телендәге китапны татарчага тәрҗемә иттем. Туган телне өйрәнүдә моның үземә дә файдасы булды. 


Балаларны татар итеп үстерүне монда – Татарстанда да кыен дип саныйбыз, ә анда хәлләр ничек тора?
– Баланың иң зур укытучысы – әнисе, – диде Суфия апа. – Улын яки кызын татар итеп үстерү – ата-ананың төп вазыйфасы. Мәктәпкә киткәч, безнекеләр дә инглиз теленә күчә. Туган тел – өйдә генә кала. Мин үзем килгән саен 25 килограмм китап алып китәм – безгә самолетка шуның кадәр йөк алырга ярый.  Якшәмбе мәктәбенә татар теле өйрәнергә йөрүче балаларга тел белүнең мөһимлеген аңлатабыз.  Тел күбрәк белгән саен, мөмкинлекләр күбрәк ачыла, дибез. Мин үзем, мәсәлән,  8-9 телдә сөйләшәм, тәрҗемәче булып эшлим. 

Мөшәррәф Вәли – Аделаидада яшәүче татарлар өчен оештырылган якшәмбе мәктәбендә инде 30 елдан артык укыта. Аның үзенең өч кызы  – Сөембикә, Иделбикә һәм Хафиза да татарча сөйләшәләр. Бу юлы Мөшәррәф ханым Казанга үзенең төпчек кызы Хафизаны һәм туганнарының тагын ике кызын Татарстан белән таныштырырга алып килгән. Яшьләр бу көннәрдә  «Сәләт» лагерендә ял итәләр, яшьтәшләре белән аралашалар. 

− Кызларны мәктәпкә машина белән озата идем, –  дип сөйләде ул. – Үзара инглизчәгә күчсәләр, машинаны туктата идем дә: «Төшегез, мин инглиз балаларын ташымыйм», – дия идем. Туган телебезне өйрәнүдә – Татарстан безгә зур таяныч. Илебездә туган телебез көчле була икән, аны саклау безгә дә җиңелрәк булачак.Аның сүзләрен Айсылу Садри дәвам итте:
– Татарстанда туган тел сакланмаса, аны без дә үзебездә саклый алмаячакбыз. Татарча китаплар гел укыйм балаларыма. Интернеттан мультфильмнар да карыйбыз. Әмма аларның күбесе Г. Тукай әсәрләренә нигезләнгән. Бүгенге заман белән бәйләнгән әсәрләр җитешми. 

фото: https://pixabay.com/

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    8475
    10
    103
  • Егетемне кыйнадым – Ышанмыйсызмы? Чынлап әйтәм! Ул бу хакта хәтта полициягә хәбәр иткән.
    8751
    2
    71
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    8511
    8
    68
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    4116
    2
    48
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 22 июль 2021 - 16:52
    Без имени
    Мондый язмаларны еламыйча укый алмыйм,чонки минем бабамда узган ул концлагерларны,9май житсэ бакча артына чыгып жылый иде, соныннан Аны оправдали, ещё орден бирделэр,Бер солдаты коткарган очен,рэхмэт Ана,онытмаган...
    Ева-Мөслимә
  • 22 июль 2021 - 11:16
    Без имени
    берниге дэ борчылма. ускенем. Вакытында. белгенсен. шунысына. соен. борчвылма. Узеннен чын. тормышын. алда. эле. Андыйларны. Аллахе. тагэлэ. кичерми. жэзасын. алыр. борчылма.
    Егетем... ике бала атасы икән инде
  • 23 июль 2021 - 11:25
    Без имени
    Бик аянычлы,котычкыч хэл.эх өлгермэгэн шул ана.рэхмэт Физэлия,уңышлар сезгэ.
    Киселгән муел  агачы
  • 22 июль 2021 - 20:00
    Без имени
    И это пройдёт.. Дигән бер акыл иясе. Тормыш тәҗрибәсе шулай туплана инде ул. Кешегә ничек ышанмыйсың... Андый подоноклар да бар инде ул. Елама дип әйтү җиңел лә ул. Син ела, ләкин аңардан файда булырмы дип уйла. Шулай булгач, яшеңне әрәм итмә. Ә ул киләчәктә барыбер бер кирәген алачак. Андыйлар гомергә үзгәрми. Бәхет телим сиңа.
    Егетем... ике бала атасы икән инде
  • 19 июль 2021 - 22:04
    Без имени
    Табаң юк мени, әзрәк башын "сафландырып" алырга. Нинди чит хатын белән язышу ул, син дә аның иренең номерын тап та языша башла. Белми дип тыныч кына йөрмәсеннәр. Син әдәп саклаганда алар мәхәббәт уенын башларлар. Котырту түгел, баштан үткәнгә язу. Сөйләшәсе килсә, ире белән сөйләшсен. Чит ир әйбәт инде. Гаилә алып бару түгел бит. Син юганны киеп, ашатып эчертеп чыгарасың,. Тәтиегет тапкан. Үзенекен тәти итеп тотсын да сөйләшсен. Язып җмбәр үзенә, иреңә язам дип.
    Ирем телефоннан башка хатын белән языша
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан