«Әнкәй белән улыбызны сакла!»

Бу сүзләрне Мөхәмәтулла хатыны Фәүзиягә 1941 елда 23 нче июньдә әйтә...
Мөхәмәтулла абый – төпчек малай, ике абыйсы белән Мәскәү өлкәсендә белем ала, шуннан солдат хезмәтенә алына. Халхин-Гол, Финляндия белән сугышларда катнашып 1940 елның язында туган авылы Идрәзгә кайта: хуҗалык таркалган, әнисе картайган...

 

    1950 нче еллар Мөхәмәтулла Шакиров (1915– 31.01.1945) 

Авылның чибәр, уңган, ике сеңлесе һәм энесен тәрбияләүче ятим кыз –фермада алдынгы сыер савучы Фәүзиягә бер күрүдә гашыйк булып, яратып өйләнешеп парлы тыныч тормышта гөрләшеп яши башлыйлар – яңа йорт, каралты-кура салалар, уллары Фәрид туа. 

«Урыс капканы эшләп бетереп баскычка килеп утырдык кына – повестка китерделәр. Мөхәмәтуллам кулындагы чүкечен куеп: «Җаным, әнкәй белән улыбызны сакла, ташлама! Бу сугыштан исән кайтулары икеле», – диде. Бу аның соңгы васыяте булды», – дип язып куйган Фәүзия апа. 
Ирен военкоматка озатып өйгә кайтып керсә – ни күрсен: кайнанасы Бибигалимә 27 генә көнлек бишектәге оныгы өстенә иелеп елый-елый Аллаһы Тәгаләгә ялвара: «Раббым, шушы баланы солдатка яраклы итмә!» Үзенең күзләре кызарып шешенеп беткән.

– Әнкәй, җаным, ник алай дисең? 
– Гомерең буе үз яныңда булыр! 
Күрәсең, өч баласының өчесен дә сугышка чыгарып җибәрү аның өчен күтәрә алмаслык хәсрәт була... (Алга китеп булса да әйтим. Фәрид абый гомер буе әнисенә терәк булды, солдатка алынмады, колхозда фермада эшләде, көтү көтте; бер тапкыр да «әти» сүзен әйтә алмыйча әнисеннән соң 59 яшендә вафат булды. Бибигалимә тәтәй исә 77 яшенә кадәр килене, оныгы белән кадер-хөрмәттә яшәп, сугыш йоткан улларын сагынып 1960 елда бакыйлыкка күчте.)

 Иренең сөю тулы хатлары, орден-медальләре өчен пособие килә, ә соңгы хаты Венгриядән, Балатон күле буендагы ял йортыннан языла: «Әнкәй белән сез янымда булсагыз – җәннәт шушы дип уйлар идем, сугыш тиздән бетә, күрешербез, көт, җаным!» – диелгән була. Күрәсең, сугышчан батырлыгы өчен аңа бер атна ял бирелгән була.

Фронтта Шакиров Мөхәмәтулла 212 миномет полкында элемтәче- разведчик була. Дусты – Башкортстаннан Әсән егете язган хатта мондый сүзләр бар: «Без бер-беребез турында хәбәр бирешергә сүз куештык, бик авыр булса да язмыйча булдыра алмыйм. Көндезге разведкадан «тел» алып кайттык, ә төнгесеннән ул кайта алмады, батырларча башын салды – бу хәл 1945 елның 31 гыйнварында Будапештны азат итү өчен барган сугышта булды». 

Кара пичәтле кәгазь алгач Фәүзия апа көндәлегенә болай дип язган:
 «Кояшлы матур көн иде – 1945 елның 7 мартында алдым ул хәбәрне; дөнья караңгы чоңгылга чумды, ни эшләргә дә белмичә, чана тартып кырга чыгып киттем, күзләремнән яшь тугел, кан тамгандыр... Кеше каршына барып күз яшемне чыгармадым. Ничек түздем икән? Улыбыз тугач кич утырган чак искә төште: 
Әйдә барыйк су буена,
Сала көен уйнармын.
Мин уйнармын, син җырларсың
Шуны сагынып еларсың.

(Бу җырны сөеклесе Мөхәмәтулла абый тальянда уйнап җырлаган, ә Фәүзия апа кушылып җырлаган, ул да үзеннән сүзләрен чыгарып бик матур җырлый иде.)

Сугыш елларында кичергән михнәтләрне сөйләп – язып бетерерлек кенә түгел... Өч айлык күкрәк баласын калдырып Левидан урманында ачлы-туклы агач кисү үзәкләргә үтте – ике-өч айга, ә берсендә алты айга җибәрделәр – атка солы, үзебезгә он җитми, торырга урын юк, эчәргә суны да ундүрт чакырымнан ташый идем – хуҗа хатын шуның өчен мичтә кечкенә генә чуен белән бәрәңге пешерә иде... Хәле бетмәсен дип бер сынык ипи кисәгенең яртысын атыма каптырып, үзем тун чабуындагы каткан туң майны кимереп эшләгән көннәр бик күп булды; икешәр метрлы колач җитмәслек агачларны чанага аударып биек ярдан Иделгә төшерәбез, анда сал җыялар. «Бисмилла»мны әйтеп чанага менеп утырам да «Аллага тапшырдым» дип атны үз иркенә куям, мескенем, ул аңлы хайван, мине кыен хәлдә калдырмады; таудан төшкәндә тыелырга атыңның көче, үзеңнең мәлең җитмәсә – боз астына китүең бик ихтимал – булгалады андый хәлләр дә. 
Җир сөрү, иген игү, колхоз эше бәйрәм кебек кенә иде. Сугышның ахыргы елларында ындырда кышын ашлык суккан өчен паек – 250 гр чамасы икмәк бирә башладылар: аны ашап җибәрүдән куркып (өйдә ипинең валчыгы да, он тузаны да юк, яшь бала белән карт карчык бар бит), өйгә алып кайту өчен чабагач сабы белән төртә-төртә арка чокырына куя идек; кайткач бишмәт бавын чишеп җибәргәч сәкегә ипи кисәге төшү – иң зур шатлык, бәйрәм була иде; кеченә Фәриднең: «Тәтәй, әнкәй исән-сау булсын, бүген дә ипие бар!» – дип чәбәк-чәбәк итеп көлүе әле дә үзәкләремне өзеп күз алдыма килә. Күрде инде безнең башлар...

Җиңү көне... Ил өчен иң зур шатлык та, безнең гаиләгә иң зур кайгы да – өч улыннан берсе дә сугыштан кайтмаган ана өчен, тулыр-тумас бер ел гына яшәп калган хатыны өчен, бер генә мәртәбә дә әтисененң кочагына сыенмаган, «әтием» сүзен әйтергә тилмергән, ата кешенең нинди булганын да белмәячәк бала өчен...» 


Фәүзия апаның хуҗалыгы дүрт янгын кичерә, шул мәхшәрдә иренең хатлары, орден-медальләре юкка чыга; Мөхәмәтулланың бердән-бер фотосын Урта Азиядә яшәгән Лотфулла абый үзе үләр алдыннан Фәүзия апага калдыра, ә ул аны зурайтып эшләтеп стенага элеп куя.

Көндәлегендә мондый шигырь юллары бар:
Безнең янда салкын чишмә
Суы кулны туңдыра.
Әйткән сүзең, нурлы йөзең
Өздереп сагындыра.
Һәр көн саен каршыңа килеп
Пәрдәләрне күтәрәм.
Сине уйлап, сине сагынып
Көннәремне үткәрәм. 
Васыятьләрең үтим, җаным
Сүзләреңнән чыкмыймын.
Кабул итсен теләкләрне
Күрешүләрне телимен...

1987 елда Апас районыннан бер төркем хезмәт алдынгыларын туристик путевка белән Чехословакия-Венгриягә алып бардым. Венгриядә совет сугышчыларына куелган һәйкәлгә экскурсия булды, Будапешт шәһәре читендә урман эчендәге тау башында обелиск куелган, очында кызыл йолдыз, унлап совет солдатының фамилияләре язылган, алар арасында Шакиров фамилиясе дә бар иде. Алда язылган хәлләрне белгәнгә күрә, мин шул һәйкәл яныннан кулъяулыкка төреп туфрак алып кайттым. Фәүзия апаның ул чактагы шатлыгын, сагыш тулы йөзе буйлап аккан күз яшьләрен күрсәгез иде! Туфракны мендәре астында саклады, ә стенада, баш астында сөекле иренең фотосы эленеп торды. Фәүзия апа беренче һәм соңгы мәхәббәте Мөхәмәтулласының кайтмаслыгын белсә дә, гомеренең соңгы көненә кадәр көтеп яшәде.
Иртә торуларым белән
Сине күрә күзләрем.
Изге теләкләрең белән 
Васыятеңдә яшәдем, – дип язып куелган көндәлектә. 

 

  Фәрид Мөхәмәтулла улы Шакиров (27.05.1941–28.06.2000) 

Шакирова Фәүзия Габдулла кызы 1996 елның 14 ноябрендә – хәтердә япь-яшь егет булып калган ирен 55 ел тилмереп көтеп тә күрешә алмыйча, бакыйлыкка күчте; каберенә иренең каны тамган, җаны күккә ашкан җирдән алынган туфрагы сибелде. Алар өчесе дә бергә, бер чардуган эчендә – Мөхәмәтулла, Фәүзия, Фәрид...
 

Роза НОГМАНОВА, 
Апас ветераннар советы члены
Рәсемдә: Әнисе Бибигалимә белән хатыны Фәүзия

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Балан ачылары Әйдәгез, без бу хатынның исемен күрсәтмибез. Шулай исемсез генә булсын ул. Аның ни атлы булуы мөһим дә түгел бит. Ул – шушы көндәлекләрнең хуҗасы.  Теләсәгез, бастырыгыз, гыйбрәт булсын дип, егерме ел элек язылган дәфтәрләрне, миңа биргән иде.
    8787
    1
    58
  • «Насыйбың булыр әле!» Әдибә эштән кайтып керде дә, бермәлгә ишек төбендә тукталып, йорт эченә күз салды. Их, күңелгә рәхәт тә соң нур бөркеп торган өеңә кайтып керүләре! Бар җирдә дә тәртип,
    6354
    3
    55
  • Югалткан мәхәббәт Фәридә Казандагы сәүдә йортында йөргәндә үзенең яшьлек мәхәбәтен очратып, имәнеп китте. «Айрат!» – дигән cүз әйтерсең хатынның теленнән кош кебек чыгып атылды.
    4779
    1
    48
  • SOS! Җанымны коткарыгыз! Бу язма – Бөек Ватан сугышы фронтларының алгы сызыгында көн саен үлем белән очрашып та исән-сау әйләнеп кайткан, ләкин гаиләдә икенче сугышка, ир тарафыннан җәбер-золымга эләгеп, дөньядан вакытсыз китеп барган хатын-кыз язмышы турында...
    5174
    1
    40
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 17 май 2021 - 10:17
    Без имени
    Авыр кайгыгызны уртаклашам Илсия усканем. Сезнен барыгызга да Аллах тагалэ сабырлык бирсен.
    Илсөя Бәдретдинова авыр кайгы кичерә
  • 17 май 2021 - 11:08
    Без имени
    Ускэнем, романтиканы уз семьянда да ясарга була. Иренэ карата рахмэтле булырга ойрэн. Узенэ карата кызыксындыру чаралары уйлап тап. Ял кеннэрендэ семья белэн бергэлэп паркка бару,урманга чыгу. Табигаттэ бик матур урыннар бар бит.Балалар да шат булыр,ирен дэ ,узен дэ.Кичен гади булса да матур итеп стэл эзерлэп, шэм яндырып, тыныч музыка куеп,матур итеп киенеп ирен белэн матур кичлэр ясагыз.Иренэ ни телэгэненне кайбер вакытта булса да анлатырга кирэк,такдим итэргэ. Кешенен кадерен бар вакытта белергэ кирэк.Ирегез дэ, узегез дэ ихтирамга лаек кешелэр бит сез. Ихтирамга лаек кешелэр яратуга да лаек.Сез хатын кыз да ,эни кеше дэ. Бер дигэн матур гаилэ.Бер берегезне куандырып матур итеп яшэу чарасын уйлагыз ускэнем.
    Хисләремне ничек йөгәнлим? 
  • 17 май 2021 - 13:42
    Без имени
    Минем кызым да шулай яшәде. 6 елдан соң бала белән ире кышкы салкында куып чыгарды. Соңыннан бик кайтарасы килде җибәрмәдем. Кабат кияүгә чыкты. Бусы кояшым дип кенә тора .3 кызлары бар хәзер.Ә теге ире өйләнсә дә бер хатын белән дә тора алмады. Кызыгыз бәхетен табар. Чир китә гадәт китми ул. Кире кайта күрмәсен.
    Дөньям җимерек 
  • 17 май 2021 - 15:09
    Без имени
    Их, кешегә киңәш бирүе җайлы да ул.... Притчасы да бик акыллы. Ә менә башка төшсә, акыллы сүз киңәшне үтәве кыен шул
    Син кем: кишер, йомырка яки кәһвә?
  • 17 май 2021 - 15:14
    Без имени
    Гаилэ тормышы таркалуда,хэрбер гыйбрэтне курсэткэндэ,рэхэт яшэгэн хатыннарыбыз хавалана,мактана."Ирлэрне ир иткэн дэ,хур иткэн дэ хатын.Койгэ килми торган ир булмый,акыл белэн ,койлэп яшэргэ кирэк",дип акыл сатарга ярата.Сезгэ Аллахе Тэгалэ тарафыннан бирелгэн язмыш булэген узегезнен тэрбия дип уйлыйсыз,сез акыллы булгач,тормыш майлаган кебек бара,дип хаваланасыз.Юк,мен тапкыр юк!!!Сезнен ирегезне бала вакыттан ук,акыллы эти-эни ,узлэре урнэгендэ дорес итеп тэрбиялэгэннэр.Бу сезнен заслуга тугел,кайната-кайнанагызга рэхмэт укып яшэгез,алар заслугасы,алар тэрбиясе.Сезгэ отышлы лотерея билеты элэккэн,авызыгызны йомыгыз.Менэ сез шушы язмадагы иргэ барыгыз да,акыл белэн,зирэклек белэн кеше ясагыз,шул вакытта,мин сезнен дорес кеше булып,матур сузлэр сойлэп утыруыгызга бэя бирер идем.
    Дөньям җимерек 
Реклама
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»