​Сөбханалла, күз тимәсен!

Кара күзләрдән, соры күзләрдән, яшел күзләрдән, зәңгәр күзләрдән, коңгырт күзләрдән баланы үзең сакла, Ходаем!

Сабый алганны-куйганны белми елаганда, «күз тию» дигәнгә ышанмаган яшь әниләр дә кадерле төенчекләрен, «өшкереп карамассыңмы икән?» дип, дәү әниләренә суза... 

Күз тию күренешен берәү дә инкарь итми. Күз карашының никадәр көчле булуы турында әйткәндә «әдәм күзе агач корытыр», «яман күздән таш чатный», ди халкыбыз. Шуңа күрә ул «күзе усалдан кырга кач!» дип тә өсти. Көнләшү, кызыгу, хөсетлек белән генә түгел, хәтта артык сокланып та карамаска кушалар бездә. Тулган айга күзең төшкәндә дә «сөбханалла машалла», дип кабатларга һәркайсыбызны кечкенәдән үк юкка гына өйрәтмиләр.

Күз бигрәк тә яңа туган балаларга тиз тиючән була. Шуңа күрә кырык көн булмыйча, күкрәк баласын чит-ят кешеләргә бик күрсәтмәскә тырышалар. Әмма кайвакыт, «күрсәтергә ярамый, күз тия», дип дәү әти белән дәү әниләрдән дә оныкларын яшерү – артыграктыр. Яшьләр белән өлкәннәр арасында туган бу аңлашылмаучанлык ике арадагы низакка сәбәпче булырга да мөмкин.    



Яшь баланы яман күзләрдән саклау өчен элек-электән миләш агачы кулланганнар – бу йоланы бүгенгеләр дә онытып бетерми. Моның өчен миләшнең юл читлә­реннән эчтәрәк, чистарак, кеше аягы төшмәгәнрәк җирдә үскәнен сайлыйлар. Бишеккә сиртмәне миләш агачыннан кисәләр. Баланың баш киеменә миләштән кечкенә төймә ясап тагып куялар. Дөрес, хәзер әниләр базарларыбызга Төркия кебек илләрдән кайтарып тутырылган зәңгәр «күз»ләрне күбрәк үз итә. Элеккегеләр, күз тимәсен дип, баланың маңгаена корым сөртсә, бүген иннек тидерәләр.




«Балама күзләр генә тиде бугай», дип үрсәләнгән  чакларда, «Минем кулым түгел, Әйшә-Фатыйма кулы», дип имләүче әбиләрдән килгән йолаларны үтәүчеләр бүген дә, һичшиксез, бардыр ул. Кемдер өч ишек, өч тәрәзә тоткасын юган суны баланың битенә бөркүдән шифа күрәдер, кемдер артыш белән имли (элек артыштан ясалган агач иләкне кайнатып, күз тигән балага шуның суын биргәннәр – хәзер андый иләкне кайдан табасың?).




Хәстәрле кешеләр баланың кендеген кискәч, аны җыеп куялар һәм күз тигәндә шуны чайкап эчерәләр яки шул су белән коендыралар...  Догалар язылган бөтине дә күз тиюдән саклау өчен кечкенә баланың муенына элгәннәр.


Күз тимәсен өчен, имәндә үскән гөмбәне төсләү – бала яткан бүлмәдә яндыру дигән әйбер дә булган. Бала өстенә ябу өчен корама юрган ясау да шушы максаттан чыгып эшләнгән. 




Күз тигәндә, борынгылар таң суы белән юынырга кушканнар. Мондый суны алуның үз тәртибе булган. Берәр әби намазын укып, тәһарәтле килеш кояш чыкканчы, караңгылы-яктылы вакытта чишмәгә төшкән. Су алганда дога укыган. Күз тигән кешене өч чәршәмбе рәттән таң суы белән коендырганнар. Коенган суны кем юлга сипкән, кем мал чалган җиргә түккән, кемдер өч юл чатына илткән.

Яки менә тагын шундый бер ысул булган. Җилпүчкә җиде төрле әйбер салганнар – артыш агачы, корыч игәү, көзге, тарак, мүк, күмер. Шул җилпүчне тотып, күз тигән кешенең алдына, артына чыкканнар, аннан өч тапкыр аның тирәсендә әйләнгәннәр, иң соңыннан җилпүчкә салган артыш агачын яндырганнар. 




Әйткәнебезчә, күз тию дигән нәрсә бар, һәм ул кешелек дөньясы барлыкка килгәннән бирле яшәп килә. Шуңа күрә, кемдер берәү кинәт кенә төшенкелеккә бирелсә, күзгә күренеп «кибә» башласа, хәлсезләнсә, табиблар аның чирен тапмаса, «күз тимәдеме икән?» дигән шик туа. Күз тию кешене сырхауга саптыра, ир белән хатын, гомер буе дус булып яшәгән ахирәтләр арасын боза. Эшнең, тормышның җае, яме китә, яшәү тәме югала. «Күз тиюне Аллаһы Тәгалә адәм балаларын сынар өчен бар иткән», ди динебез. Әмма күз тиюне булдырмау өчен төрле әйберләр тагып йөрү – хата,  диелә диндә. Киемнең кайсы да булса бер җиренә ялтыравыклы яки күзгә бәрелеп торган башка шундый бер әйбер тагу «кешенең игътибары шунда тартылып, күзе тимәс» дигән ышануга нигезләнгән. Бу ысул белән без балаларны яман күзләрдән сакламакчы булабыз. Күз тиюгә каршы иң әйбәт чара һәм дәва исә – Коръән-Кәримнән сүрәләр уку. Пәйгамбәребез (с. г. в.)  һәм аның сәхабәләре заманында ук бу ысул уңышлы кулланылганы мәгълүм. Гадәттә, күз тиюгә каршы «Фатиха», «Ихлас», «Фәлакъ», «Нәс» сүрәләре, «Аятел Көрси» һәм «Каләм» сүрәсенең 51 нче аяте укыла.  Күз бик каты тигән кешегә кырык бер «Йасин» чыгу да бар. Пәйгамбәребезнең  хәдисләрендә: «Саклану – дәвалауга караганда хәерлерәк», диелгән. 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    8575
    10
    103
  • Егетемне кыйнадым – Ышанмыйсызмы? Чынлап әйтәм! Ул бу хакта хәтта полициягә хәбәр иткән.
    8851
    2
    71
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    8672
    8
    68
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    4272
    4
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 23 июль 2021 - 18:22
    Без имени
    Мене шулай кысылып купме бала бехетсез шул.Узебезнен баштан утте
    Кемнәрдән бәйләтим яраны?
  • 25 июль 2021 - 19:20
    Без имени
    Ай, рәхмәт яугырлары!!!!! бик тә нык сөендем бала өчен! Нянечкага рәхмәт!!! Йөрәкләренә, бәгырьләренә үтә торган итеп аңлатып әйтә белгәне өчен! Аллаһы Тәгалә аның аша, ир белән хатынга туры юл күрсәткән, гомерлек үкенечкә юл куймаган.
    Өч кенә көнгә...
  • 24 июль 2021 - 15:57
    Без имени
    Уф.... Йорэккэемне....
    Өч кенә көнгә...
  • 26 июль 2021 - 14:07
    Без имени
    Нәкъ шулай . Тик партнер бер генә булырга тиеш , югыйсә , хатын - кыз үзенең тәнендәге җепселләрен башкаларга таратып , үзе авыру булып калачак .
    ​Назлану өчен алты медицина сәбәбе
  • 22 июль 2021 - 16:52
    Без имени
    Мондый язмаларны еламыйча укый алмыйм,чонки минем бабамда узган ул концлагерларны,9май житсэ бакча артына чыгып жылый иде, соныннан Аны оправдали, ещё орден бирделэр,Бер солдаты коткарган очен,рэхмэт Ана,онытмаган...
    Ева-Мөслимә
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан