​Сөбханалла, күз тимәсен!

Кара күзләрдән, соры күзләрдән, яшел күзләрдән, зәңгәр күзләрдән, коңгырт күзләрдән баланы үзең сакла, Ходаем!

Сабый алганны-куйганны белми елаганда, «күз тию» дигәнгә ышанмаган яшь әниләр дә кадерле төенчекләрен, «өшкереп карамассыңмы икән?» дип, дәү әниләренә суза... 

Күз тию күренешен берәү дә инкарь итми. Күз карашының никадәр көчле булуы турында әйткәндә «әдәм күзе агач корытыр», «яман күздән таш чатный», ди халкыбыз. Шуңа күрә ул «күзе усалдан кырга кач!» дип тә өсти. Көнләшү, кызыгу, хөсетлек белән генә түгел, хәтта артык сокланып та карамаска кушалар бездә. Тулган айга күзең төшкәндә дә «сөбханалла машалла», дип кабатларга һәркайсыбызны кечкенәдән үк юкка гына өйрәтмиләр.

Күз бигрәк тә яңа туган балаларга тиз тиючән була. Шуңа күрә кырык көн булмыйча, күкрәк баласын чит-ят кешеләргә бик күрсәтмәскә тырышалар. Әмма кайвакыт, «күрсәтергә ярамый, күз тия», дип дәү әти белән дәү әниләрдән дә оныкларын яшерү – артыграктыр. Яшьләр белән өлкәннәр арасында туган бу аңлашылмаучанлык ике арадагы низакка сәбәпче булырга да мөмкин.    



Яшь баланы яман күзләрдән саклау өчен элек-электән миләш агачы кулланганнар – бу йоланы бүгенгеләр дә онытып бетерми. Моның өчен миләшнең юл читлә­реннән эчтәрәк, чистарак, кеше аягы төшмәгәнрәк җирдә үскәнен сайлыйлар. Бишеккә сиртмәне миләш агачыннан кисәләр. Баланың баш киеменә миләштән кечкенә төймә ясап тагып куялар. Дөрес, хәзер әниләр базарларыбызга Төркия кебек илләрдән кайтарып тутырылган зәңгәр «күз»ләрне күбрәк үз итә. Элеккегеләр, күз тимәсен дип, баланың маңгаена корым сөртсә, бүген иннек тидерәләр.




«Балама күзләр генә тиде бугай», дип үрсәләнгән  чакларда, «Минем кулым түгел, Әйшә-Фатыйма кулы», дип имләүче әбиләрдән килгән йолаларны үтәүчеләр бүген дә, һичшиксез, бардыр ул. Кемдер өч ишек, өч тәрәзә тоткасын юган суны баланың битенә бөркүдән шифа күрәдер, кемдер артыш белән имли (элек артыштан ясалган агач иләкне кайнатып, күз тигән балага шуның суын биргәннәр – хәзер андый иләкне кайдан табасың?).




Хәстәрле кешеләр баланың кендеген кискәч, аны җыеп куялар һәм күз тигәндә шуны чайкап эчерәләр яки шул су белән коендыралар...  Догалар язылган бөтине дә күз тиюдән саклау өчен кечкенә баланың муенына элгәннәр.


Күз тимәсен өчен, имәндә үскән гөмбәне төсләү – бала яткан бүлмәдә яндыру дигән әйбер дә булган. Бала өстенә ябу өчен корама юрган ясау да шушы максаттан чыгып эшләнгән. 




Күз тигәндә, борынгылар таң суы белән юынырга кушканнар. Мондый суны алуның үз тәртибе булган. Берәр әби намазын укып, тәһарәтле килеш кояш чыкканчы, караңгылы-яктылы вакытта чишмәгә төшкән. Су алганда дога укыган. Күз тигән кешене өч чәршәмбе рәттән таң суы белән коендырганнар. Коенган суны кем юлга сипкән, кем мал чалган җиргә түккән, кемдер өч юл чатына илткән.

Яки менә тагын шундый бер ысул булган. Җилпүчкә җиде төрле әйбер салганнар – артыш агачы, корыч игәү, көзге, тарак, мүк, күмер. Шул җилпүчне тотып, күз тигән кешенең алдына, артына чыкканнар, аннан өч тапкыр аның тирәсендә әйләнгәннәр, иң соңыннан җилпүчкә салган артыш агачын яндырганнар. 




Әйткәнебезчә, күз тию дигән нәрсә бар, һәм ул кешелек дөньясы барлыкка килгәннән бирле яшәп килә. Шуңа күрә, кемдер берәү кинәт кенә төшенкелеккә бирелсә, күзгә күренеп «кибә» башласа, хәлсезләнсә, табиблар аның чирен тапмаса, «күз тимәдеме икән?» дигән шик туа. Күз тию кешене сырхауга саптыра, ир белән хатын, гомер буе дус булып яшәгән ахирәтләр арасын боза. Эшнең, тормышның җае, яме китә, яшәү тәме югала. «Күз тиюне Аллаһы Тәгалә адәм балаларын сынар өчен бар иткән», ди динебез. Әмма күз тиюне булдырмау өчен төрле әйберләр тагып йөрү – хата,  диелә диндә. Киемнең кайсы да булса бер җиренә ялтыравыклы яки күзгә бәрелеп торган башка шундый бер әйбер тагу «кешенең игътибары шунда тартылып, күзе тимәс» дигән ышануга нигезләнгән. Бу ысул белән без балаларны яман күзләрдән сакламакчы булабыз. Күз тиюгә каршы иң әйбәт чара һәм дәва исә – Коръән-Кәримнән сүрәләр уку. Пәйгамбәребез (с. г. в.)  һәм аның сәхабәләре заманында ук бу ысул уңышлы кулланылганы мәгълүм. Гадәттә, күз тиюгә каршы «Фатиха», «Ихлас», «Фәлакъ», «Нәс» сүрәләре, «Аятел Көрси» һәм «Каләм» сүрәсенең 51 нче аяте укыла.  Күз бик каты тигән кешегә кырык бер «Йасин» чыгу да бар. Пәйгамбәребезнең  хәдисләрендә: «Саклану – дәвалауга караганда хәерлерәк», диелгән. 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Син минем балам! – Нихәл, улым! – Айдар Фидаилевич ак биләүдәге бәбине күтәреп, битенә үк терәде. Үз гомерендәге иң шатлыклы көне бүген аның! – Рәхмәт сезгә, Ләйлә! Бу бәхетне бүләк иткәнегез өчен. – Ир баланы күтәргән килеш Ләйләгә борылды. Хатын елый иде. Башта яшерен генә тамган күз яшьләре тора-бара тоташ үксүгә әверелде.  – Ай-дар... Фи-даи-левич... ба-ла-ны бир-мим... Бирә... ал-мыйм... – Ләйләнең бу сүзләре иңрәү булып чыкты. 
    11309
    5
    142
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    6932
    1
    91
  • 7918
    2
    53
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    8965
    1
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 сентябрь 2020 - 01:53
    Без имени
    Мин Дэ нэкъ шулай 32 яшемдэ 2 кызым белэн ялгыз калдым,ирем бер хатын бн чыгып китте ,1 елдан кире кайтты, гафу итэ алмадым,шартлатып араны оздем.Ул хатыннан-хатынга йореп,45 яшьтэ асылынып улде,чыгып киткэн хатын 10 еллап, психбольницада яши.Э мин ,Аллага шокер ,ирлэр булдыра алмаган ирлэр эшен эшлэп,кызларымны устереп,эле Дэ исэн- сау эшлэп ятам.Хатын-кыз ялкау булмаса,беркайчан да югалмый,аларга АллахеТэгалэ безгэ коч бирэ.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 25 сентябрь 2020 - 02:10
    Без имени
    Минем кияу Дэ нэкъ шулай качып-посып ,никах укытып,узенен классташы белэн 5 ел инде яшэп ята.10 еллык классташлар очрашуыннан сон айный алмады.Бик тырышып яшерсэ дэ,тэжрибэле кузгэ куренеп тора.Ул да шуннан сон дин юлына кереп китте.Имеш диндэ 4 хатын да рохсэт ителэ.Узлэре бугенге кондэ БИК рэхэт яшэсэлэр дэ,ата-ананын азгынлыгы очен балалар узлэренен авырулары,газаплы тормышлары ,улемнэре белэн жавап бирэ.Чонки рэнжу,куз яшьлэре узенэ тошмэсэ,балаларга тошэ.Хэр кеше шуны онытмасын Иде.Алар бит ойгэ кайтасы акчаны,гаилэнен зур ойлэр салып,иркен тормышта яшисе доходларын илтеп икенче хатынга бирэ.Гаилэдэ беркайчан да артык акча булмый.Ойдэге хатын белэн бергэлэп эшлэп,чит хатынны содержать итэлэр.2 нче хатын булып яшэргэ ризалык бируче хатыннар,акылыгызга килегез,ул ирлэрнен акчасы тозлы куз яшьле,рэнжешле акчалар,беркайчан сезгэ бэхет китермэячэк,авырлык,авырулар белэн корэшу очен тотылып бетэчэк.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 23 сентябрь 2020 - 15:08
    Без имени
    👍👍👍
    ​ Адашкан шәүләләр
  • 23 сентябрь 2020 - 19:18
    Без имени
    Великовозрастный балаларны карарга жигелергэ кем кушты? Узегез гаепле бит!!!
    Ана рәнҗүе төшәргә дә мөмкин
  • 23 сентябрь 2020 - 15:25
    Без имени
    Шундый тәрбияви әсәрләр иҗат итүчеләр бик сирәк шул.Урының җәннәт түрләрендә булсын иде,Туфан абый
    Сиңа дигәне...
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...