Карантин... хатын-кыз аркасында килеп чыккан 

Америка Кушма Штатлары тарихындагы иң билгеле карантинның хатын-кыз исеме белән бәйле булуын ишеткәнегез бар идеме? Ул каратинны аның исеме белән атаганнар да – «Тифлы Мэри» дигәннәр.  

Иң гаҗәбе – Мэри Маллон дигән бу ханым үзе беркайчан да тиф белән авырмаган, әмма аңа якынайган, аның тирәсендә булган кешеләр кырылганнар да кырылганнар. Шпион булмаса да, үз куллары белән берәүнең дә гомерен өзмәсә дә, XX гасыр башында аны иң зур, иң куркыныч җинаятьче дип санаганнар.  

XX гасыр башында медицинада корсак тифы хакында әле бернәрсә дә мәгълүм булмаган, шуңа күрә Мэри тирәсендәге кешеләрнең нигә үлү сәбәбен бик озак ачыклый алмаганнар. Күз алдына китерсәң дә куркыныч: гаилә үзенә эшкә яңа кухарка ала һәм озак та үтми өйгә үләт чире керә – бер-бер артлы өйдәгеләр бер сәбәпсез үлә башлый...  

Мэри АКШка Исландиядән 15 яшендә күчеп килә һәм бай гына бер гаиләгә пешекче булып эшкә урнаша. Ул ике атна эшләүгә Мэрига эш бирүчеләр кинәт авырый башлыйлар. Сәбәбен беркем белми, әмма аларның инде терелмәячәген барысы да аңлыйлар... Кыз Маманерок шәһәреннән тиз генә китеп Манхэттен утравына барып урнаша, эшли башлый. Әмма теге серле чир аның артыннан тагын ияреп килә: Мэрины эшкә алган гаиләдә барысы да авырып егыла. Олыларның да, бала-чаганың да эче китә, бизгәк башлана. Хезмәтчеләр дә шуннан интегәләр. Кер юучы хатыннарның берсе үлеп үк китә.  

Эпедимияне китереп чыгаручы сәбәпне эзләү башлана. Халык инфекцияне эчә торган суда тапмасыннар дип бик курка. Бу хәлне тикшерү өчен Джон Сопер дигән санитар инженерын махсус яллыйлар. Билгесез чир белән беренче булып авырып киткән гаиләләрнең барысында да берүк кухарка эшләгәнлеген иң элек ул ачыклый. Инде ул пешекчене табып, анализлар алырга кирәк була.  

Әмма барысы да алдан уйлаганча килеп чыкмый.  

Мэрины табалар, әмма ул анализлар бирүдән кискен рәвештә баш тарта. Эшләр болайга киткәч, кухарканы эш урынында ук кулга алалар һәм Северный Брат дигән утрауга больницага озаталар. Карантинда Мэри өч ел утырырга тиеш була.  

Больницада инде анализлар алу мөмкинлеге зуррак була: Мэрины бар яклап тикшерәләр. Анализлар аның чирле икәнен күрсәтә. Әмма кызның үзендә чирнең бер билгесе дә күренми. Бик сәер күренеш була бу: берүк вакытта ул чирле дә һәм сәламәт тә. «Нулевой пациент»ның ни икәне ул чакта әле берәүгә дә мәгълүм булмый.  

163 анализның өчтән икесе Мэриның чирле икәне турында сөйли. Аның үт куыгында коточкыч күп бактерияләр табалар. Табиблар: «Үт куыгын алып атырга кирәк», – диләр, әмма Мэри моның белән ризалашмый. Ул үзен сау-сәламәт дип саный, «Галимнәр минем белән тәҗрибә үткәрәләр», – ди. Чынлыкта, бу хатын корсак тифын таратучы иң беренче кеше дип теркәлә. «Нулевой пациент» дип үзе дә белмичә эпидемияне башлап җибәрүчегә әйтәләр. Кеше чирне тарата башлый, ә үзендә әлеге чирнең билгеләре берничек тә күренми. Моның ни белән тәмамлануын күз алдына китерү кыен түгел... Мэри очрагында да шулай була.  

Аның, әлбәттә, карантинда – ябылуда утырасы килми. (Моның ничек авыр икәнен без хәзер чамалыйбыз инде... Әйтергә генә җиңел – өч ел бит ул!) Мэри тизрәк бу утраудан китәргә хыяллана һәм хөкүмәткә бәйле булмаган бер тикшеренү лабораториясенә үзенең анализларын җибәрә. Җавап озак көттерми: «Сез – сау-сәламәт», – дигән нәтиҗә килә.  

Сәламәтлек саклау Департаментының яңа башлыгы Мэриның үтенечен кире борырга сәбәп тапмый. Кыз, бәйсез клиниканың нәтиҗәләрен сылтау итеп, үзен материкка җибәрүләрен таләп итә. «Аш-су тирәсендә башка эшләмәм, якын да килмәм», дигән язу алып, пациентны иреккә җибәрәләр. «Моннан соң берәүнең дә ризыгына кагылмам», – дип вәгъдә биреп чыгып китә ул.  

Кайткач, кер юучы булып урнаша, әмма бу эш өчен «нулевой пациент»ка әллә ни зур акча түләмиләр шул. Мэри барысын да алдарга уйлый: Браун фамилиясен ала һәм хатын-кызлар госпиталендә тагын кухарка булып эшли башлый. Берничә көннән госпитальдәге 25 кызның хәле кинәт авырая, берничәсе вафат була. Мэрины шунда ук полиция кулга ала...  

Тыңлаусыз пешекчене утрауга кире кайтаралар. Карар бик тиз кабул ителә: Мэри гомер буе карантинда утырачак. 69 яшенә кадәр яшәп, үпкә ялкынсынуыннан үлеп китә ул. Вафатына 6 ел кала инсульт кичерә: кул-аяклары тыңламый башлый.  

«Тиф белән авыручы Мэри» – утрауның иң билгеле кешесе була. Бик еш кына журналистларга интервьюлар бирә, аны эзләп, аның белән очрашу өчен махсус киләләр. Интервью алдыннан журналистларның һәркайсы инструктаж уза. Мэри кулыннан хәтта сулы стакан да алырга ярамый дип кисәтәләр аларны.  

Вафатыннан соң, мәетне, әлбәттә, яралар. Табиблар хаклы була: бактерияләр, чыннан да, аның үт куыгында яшәгән. Ул, мөгаен, туганда ук бу чир белән тугандыр, авырту аңа әнисеннән күчкәндер дигән нәтиҗәгә киләләр.  

 

фото: http://ru.wikipedia.org/wiki

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    7348
    1
    95
  • 8181
    2
    54
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    9204
    1
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 сентябрь 2020 - 01:53
    Без имени
    Мин Дэ нэкъ шулай 32 яшемдэ 2 кызым белэн ялгыз калдым,ирем бер хатын бн чыгып китте ,1 елдан кире кайтты, гафу итэ алмадым,шартлатып араны оздем.Ул хатыннан-хатынга йореп,45 яшьтэ асылынып улде,чыгып киткэн хатын 10 еллап, психбольницада яши.Э мин ,Аллага шокер ,ирлэр булдыра алмаган ирлэр эшен эшлэп,кызларымны устереп,эле Дэ исэн- сау эшлэп ятам.Хатын-кыз ялкау булмаса,беркайчан да югалмый,аларга АллахеТэгалэ безгэ коч бирэ.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 25 сентябрь 2020 - 02:10
    Без имени
    Минем кияу Дэ нэкъ шулай качып-посып ,никах укытып,узенен классташы белэн 5 ел инде яшэп ята.10 еллык классташлар очрашуыннан сон айный алмады.Бик тырышып яшерсэ дэ,тэжрибэле кузгэ куренеп тора.Ул да шуннан сон дин юлына кереп китте.Имеш диндэ 4 хатын да рохсэт ителэ.Узлэре бугенге кондэ БИК рэхэт яшэсэлэр дэ,ата-ананын азгынлыгы очен балалар узлэренен авырулары,газаплы тормышлары ,улемнэре белэн жавап бирэ.Чонки рэнжу,куз яшьлэре узенэ тошмэсэ,балаларга тошэ.Хэр кеше шуны онытмасын Иде.Алар бит ойгэ кайтасы акчаны,гаилэнен зур ойлэр салып,иркен тормышта яшисе доходларын илтеп икенче хатынга бирэ.Гаилэдэ беркайчан да артык акча булмый.Ойдэге хатын белэн бергэлэп эшлэп,чит хатынны содержать итэлэр.2 нче хатын булып яшэргэ ризалык бируче хатыннар,акылыгызга килегез,ул ирлэрнен акчасы тозлы куз яшьле,рэнжешле акчалар,беркайчан сезгэ бэхет китермэячэк,авырлык,авырулар белэн корэшу очен тотылып бетэчэк.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 23 сентябрь 2020 - 15:08
    Без имени
    👍👍👍
    ​ Адашкан шәүләләр
  • 23 сентябрь 2020 - 19:18
    Без имени
    Великовозрастный балаларны карарга жигелергэ кем кушты? Узегез гаепле бит!!!
    Ана рәнҗүе төшәргә дә мөмкин
  • 23 сентябрь 2020 - 15:25
    Без имени
    Шундый тәрбияви әсәрләр иҗат итүчеләр бик сирәк шул.Урының җәннәт түрләрендә булсын иде,Туфан абый
    Сиңа дигәне...
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...