Австрия Герцогының мөселманча җирләнүе...

Дөресен генә әйткәндә, бу вакыйга детективка охшаган. Үзбәкстанның Кокандында узган Халыкара гамәли сәнгать фестивале тарих, мәдәният өлкәсендә эшләүче белгечләр, Алтын Урда чорында Азия һәм Кытайдагы һөнәрчелекне өйрәнеп, тарихи һәм фәнни эзләнүләр алып барган галимнәр белән танышырга, аралашырга мөмкинлек бирде.

XVIII гасыр башында Изге Стефан чиркәвендәге мәет җирләү төрбәсендә (Австрия) монгол текстиле табыла. Сүз Иран хакиме Солтан Абу Саид өчен әзерләнгән тукыма турында бара. Шунда ук 1319–1335 еллар датасы да куелган. Европага юл билгесез, мөгаен, Италия белән сәүдә итү белән бәйледер, дипломатик бүләк булу ихтималы да бар. Әлеге затлы текстильнең бер өлеше яңа буын тарафыннан да 1365 елда кулланылган: Венаның Габсбурглар династиясеннән булган Австрия хакиме герцог Рудольф IV өчен мәет киеме сыйфатында файдаланылган. Озын гарәп текстыннан алтын хәрефләр белән хакимне мактап язылган өч сүзне буйлы, бизәкле текстиль һәм патша предметларындагы традицион язу белән чагыштырып була. Бу хакта миңа тарихчы Маркус Риттер сөйләде. Склеп кабат 1933 елда, аны чиркәүнең яңа музеена күчергәндә ачыла. Шуннан соң ул фәнни тикшеренүләр объектына әйләнә. Ләкин Европа җәмәгатьчелеге үзләренең хакимен Аллаһы Тәгаләнең кодрәте турындагы хикмәтле гарәп сүзләре язылган тукымага төреп җирләүне һич кабул итә алмый инде! Күптән түгел аңа заманча сәнгать күзлегеннән карый башладылар.

Маркус Риттер белән танышканнан соң, Европалыларның һөнәри сәнгать, келәм туку, текстиль, архитектура, зәркән сәнгате туу тарихын өйрәнүләре турында белдем һәм сокландым. Алтын җепләрдән тукылган ефәк тукымалар Азиядә XIII һәм XIV гасырларда монгол хакимлеге чорында моңарчы күрелмәгән күләмдә һәм яхшы сыйфат белән җитештерелә. Аның Европа мәдәниятенә йогынтысы һәм текстиль тарихының сынлы сәнгатьтә һәм әдәби образларда чагылышы турында мәдәни күчеш буларак телгә алалар. Монгол элитасы өчен ефәктән һәм алтыннан зиннәтле тукымалар җитештерелә. Европа сәяхәтчеләре Марко Поло, Вильгельм Фон Рубрук һәм башкалар әйтүенчә, король сарае өчен күпләп чыгарылган. Аристократларга һәм хәрби элитага бүләк ителә торган булган. Көнбатышта, Урта диңгез буе шәһәрләрендә, Европада шул зиннәтле товар белән сәүдә иткәннәр. Кагыйдә буларак, тукыма рулон белән сатылган, аннары алардан киемнәр теккәннәр. Тарихи текстларда күпләп җитештерү турында сүз барса да, берничә алтын эшләнмәләр генә сакланып калган. Кием искереп, тузып беткән, шул тукымалар җитештерелгән Үзәк һәм Көнбатыш Азия илләрендә урта гасыр текстиленең эзе дә юк хәзер. Аның каравы, күп фрагментлар Европада сакланып калган, чиркәү киемнәре буларак яки князьләрне җирләүдә кулланылган. Тукымалар шулай ук князь һәм король киемнәре өчен модалы текстиль сыйфатында файдаланылган. Төньяк Италиядә алтынланган тукымаларга сорау аеруча зур булган.

Соңгы чор урта гасыр Европа әдәбиятында «ТАТАР ТУКЫМАСЫ» матур, затлы һәм алтын текстильгә метафора буларак яңгырый. Бу чорда алтыннан тукылган тукыманы пурпур тукыма алыштыра башлый. Яңа образ борынгы традицияләрне этеп чыгара.

«Сакланып калган алтын бизәкле монгол текстиле стильләр һәм мотивлар төрлелеген күрсәтә. Аларның датировкасы һәм киң монгол территориясенең кай урынына караганы бәхәсле һәм чишелмәгән булып кала», – ди Маркус. Әлеге текстиль эшләнмәләрнең йогынтысын Азия белән Европа арасындагы «мәдәни багланыш» дип карарга кирәктер. Соңгы тикшеренүләр вакытында бик кыйммәтле текстильнең контексты монголлар Иранының (Алтын Урда чоры) князьләр мәдәниятендә һәм XIV гасырда Үзәк Европада мәһабәт Ильханидларның Венада христиан корольләре төрбәсендә кулланылганы ачыкланды! Һәм моның белән генә дә чикләнми әле! Формаль һәм техник характеристикалар уникаль аспектлар турында фаразлый.

Габсбурглар династиясе хакименең ни өчен Коръән сүзләре язылган тукымада җирләнүе турындагы соравыма Маркус анык кына җавап бирә алмады. Мөгаен, кыйммәтле бүләк тукыма булгандыр дип кенә әйтә алды... Урта гасырлардагы күп хакимнәренең чын дингә ышанучылар буларак җирләнгәнен танырга курка европалылар... Яки инде аларның Алтын Урдага вассаллыгы күзгә ташлана.

Реклама

 

Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • 8048
    10
    252
  • ТУГАН ЙОРТ БУСАГАСЫ  Җиңел велосипедының бер як мөгезенә аскан авыр сумкасын йорттан-йортка йөри-йөри бушатып бетергәч, Гүзәлия өенә табан атлады. Замана үзгәрү белән, кеше белән кеше арасындагы элемтә чаралары арта бара...
    8480
    9
    198
  • Бәхет шәүләсе ​​​​​​​Тиранның төрлесе була. Кул күтәреп, җәберләп кенә торучыны түгел, кешене рухи яктан басып, иреген чикләп яшәүчеләргә карата да әйтелә ул. Карап торышка менә дигән ир, кайгыртучан әти дип уйларлык кешеләр дә гаиләдә тиран булып чыгарга мөмкин.
    8456
    6
    129
  • Ике туй – бер ир «Ике тапкыр кияүгә чыгарсың», – диде миңа чегән хатыны. Күзләремә яшь килде...
    7391
    3
    115
  • Кардагы эзләргә ни булыр?!  Урамда кар-буран уйный. Әллә быелның беренче бураны инде?! Юл кырыйларында кар эскерте өелеп тормаганга шулай тоеламы соң, әллә яуганы да эреп бетә баргангамы. Һәр яуган кар, сукмакларны тутырып бөтерелгән буран бу кышның беренчесе сыман... 
    7011
    0
    106
Соңгы комментарийлар
  • 29 гыйнвар 2020 - 09:03
    Без имени
    Зур рәхмәт Сезгә матур фикерләрегез өчен! Быел сабакташлар белән очрашуга кайткач, "ияреп" килгән хикәяләремнең берсе. "Сынау", "Рәнҗеш" дигән хикәяләремнең дә сюжетлары шушы очрашу мизгелләрендә туды. Алар "Сөембкә" сайтында басылдылар. Укучыларым белән бәйләнештә тоткан өчен "Сөембикә" кызларына олы рәхмәтләремне белдерәсем, сәламәтлек, иҗат уңышлары теләсем килә. Үрнәк булырлык та, сабак бирерлек тә, файдалы һәм кирәк язмалары белән "Сөембикә" алдагы көннәрдә дә барыбызны да куандыоып торсын! Люция Әблиева
    Кайтаваз
  • 29 гыйнвар 2020 - 10:19
    Без имени
    Әйе, сүзне әйткәнче уйларга кирәк тә, кайчак авыздан чыгып оча шул! "Каргышның тиешлесе дә уртак төшә" дия иде әнием. Шуңа күрә каргау түгел рәнҗергә дә куркам, Алла сакласын каргыш- рәнҗешләрдән. Бик гыйбрәтле язма, рәхмәт, ошады.
    ​Каргыш – каргыштан аерыла
  • 29 гыйнвар 2020 - 12:34
    Без имени
    Гыйбрәт!!! Аллам сакласын дияргә генә кала монда. Рәхмәт, уйландыра торган, тәрбияви , тирән эчтәлекле.
    Кичерү
  • 28 гыйнвар 2020 - 19:42
    Без имени
    Юк, хозай курхэтмэсен, ошондай азымга этэргэн Ир менэн бер кондэ тормас инем...
    ​Ачы көнбагыш
  • 29 гыйнвар 2020 - 03:22
    Без имени
    Бик матур язма! Дорес язылган.Узе сайлаган хонэргэ гомер буе тугры булган,яратып башкарган ,ярдэмгэ килергэ хэрвакыт эзер булган медицина кешелэренэ дан!!! Мин дэ язмадагы Рэшидэ гэ ошаган фельдшерны белэм.40 елдан артык бер авылда яшэп,эшлэп тирэ-яктагы 6 авылга медицина ярдэме курсэтуче Зилэ Кинзяшева хакында язасым килде.Зилэ узе Башкортостаннын Авыргазы районында туып ускэн.Кырмыскалы районынын Тансаит авылына медучилищены беткэч эшкэ жибэрелэ 1978 елда .шул елдан башлап элеге конгэ кадэр , пенсиядэ булуына карамастан,Зилэбез хэрбер ярдэмгэ мохтаж кешегэ медицина хезмэте курсэтэ.КЕМ.кайсы авылда,жэйме,кышмы ,буран,янгырмы -йогереп ярдэмгэ килэ. Шулай ук ул узенен тормышында кешелэр конлэшерлек итеп алып бара.Тормыш иптэше Анур белэн якты матур йорт салып кереп ике эзмэвердэй егет устереп ,аларны ойлэндереп ,оныкларына шатланып яшилэр.Зилэбез авылда гына тугел район кулэмендэ хормэтле кеше. Чын кунелемнэн килэчэктэ дэ аларга исэнлек саулык белэн озын гомер,шатлык телим!
    Кайтаваз
Реклама
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...