Үз телеңне хөрмәт итмәсәң...

Гөлнара Җәлилова

Без өйрәнгән димме: ул мескенлек, мәҗнүнлек каннан-геннан торамы, без, татарлар, кирәксә-кирәкмәсә дә тыйнак халык. Чү, тукта, алай килешмәс, сабыр иткән – морадына җиткән, тыйнаклык матур сыйфат дибез...

Телне әйтүем инде. Без студент чакларда  2000 елларда Казанга килгәннәр иң рәхәт, иң бәхетле чорга эләктек әле ул. Трамвай-троллейбусларда татар телендә сөйләшеп барган өчен авызны шапылдатып ябучылар юк иде, рәхәтләнеп ана телендә аралашу заманы җитте. Шулай иттек тә без! Аннан инде, гаиләләр корып, балаларыбыз туды. Алар да ана телендә  иркен аралашты. Мәктәп тә катгый таләп итте: татар теле түрдә булды. Балаларыбыз, тырыша-тырмаша, татар теленең кагыйдәләрен үзләштерде. Салкын җилләр исә башлаганчыга кадәр... Әмма сүз башым ул түгел – башка шүрәле. Дөресен әйткәндә, телен саклап каласы килгән кеше Америкада да, Антарктидада да татарлыгын җуймый инде ул. «Мин татар!» – дигән тәгълиматны ата-ана сеңдерсә, ата-ана закон итеп куйса, бала үз өендә үз туган телендә генә аралашачак.


Әмма бусы да мин әйтергә теләгәне түгел әле. Бездә егерме биш татар янына бер урыс килеп кушылса ничек була? Дөрес! Теге егерме биш татар, күз ачып йомган арада, беләме ул, белмиме, вата-җимерә булса да русча сөйләшергә керешә. Тузга язылмаган закон диярсең. Әйтерсең, юл куеп, кемгәдер зур хөрмәт күрсәтәчәк тә, аннан да яхшы кеше булмаячак.


Грозныйда бала укыган мәктәпкә ата-аналар җыелышына бардым. Сыйныфта утыз бала. Шул утыз баланың ким дигәндә егермесенең әнкәләре җыелышка килгән. Шулар арасында Җәлилова туган да утыра бит инде. Утыра, әмма ник бер кәлимә сүз аңласын! Чөнки җыелган халык, шау-гөр килеп чечен телендә сөйләшә. Миңа карап елмаеп та алалар. Әллә, мәйтәм, агымдагы мәсьәләләрне сөйләшәләр болар, әллә минем күктән төшкән җан иясе кыяфәтендә ялт-йолт як-якка карап утыруым кызык  аларга... Җууук, үпкәләгән дие! Киресенчә, минем бер генә милләткә карата да мондый хөрмәт хисе артканы булмагандыр. Кирәк бит ә! Алар татар телен белми инде, әмма миңа аңлатыр өчен генә берәү дә рус теленә күчмәде. Укытучы ханым да, чечен телендә сөйләде дә, аерым урыннарда гына рус телендә кабатлап куйды. Менә мәйтәм кайда ул үрнәк! Алар да мине мөселман кардәшләре буларак хөрмәт итеп кабул иттеләр, әмма берәү дә үзен бер баскычка аска төшертмәде – башта үзеңнең туган телең, аннан әңгәмәдәшеңнеке. Шәп икән дидем. Афәрин!
Чечен теле дәфтәре тышына русча язасызмы, чеченчамы дип сорап тормадым инде... 
 

Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Син минем балам! – Нихәл, улым! – Айдар Фидаилевич ак биләүдәге бәбине күтәреп, битенә үк терәде. Үз гомерендәге иң шатлыклы көне бүген аның! – Рәхмәт сезгә, Ләйлә! Бу бәхетне бүләк иткәнегез өчен. – Ир баланы күтәргән килеш Ләйләгә борылды. Хатын елый иде. Башта яшерен генә тамган күз яшьләре тора-бара тоташ үксүгә әверелде.  – Ай-дар... Фи-даи-левич... ба-ла-ны бир-мим... Бирә... ал-мыйм... – Ләйләнең бу сүзләре иңрәү булып чыкты. 
    11372
    5
    142
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    6990
    1
    92
  • 7961
    2
    53
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    9005
    1
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 сентябрь 2020 - 01:53
    Без имени
    Мин Дэ нэкъ шулай 32 яшемдэ 2 кызым белэн ялгыз калдым,ирем бер хатын бн чыгып китте ,1 елдан кире кайтты, гафу итэ алмадым,шартлатып араны оздем.Ул хатыннан-хатынга йореп,45 яшьтэ асылынып улде,чыгып киткэн хатын 10 еллап, психбольницада яши.Э мин ,Аллага шокер ,ирлэр булдыра алмаган ирлэр эшен эшлэп,кызларымны устереп,эле Дэ исэн- сау эшлэп ятам.Хатын-кыз ялкау булмаса,беркайчан да югалмый,аларга АллахеТэгалэ безгэ коч бирэ.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 25 сентябрь 2020 - 02:10
    Без имени
    Минем кияу Дэ нэкъ шулай качып-посып ,никах укытып,узенен классташы белэн 5 ел инде яшэп ята.10 еллык классташлар очрашуыннан сон айный алмады.Бик тырышып яшерсэ дэ,тэжрибэле кузгэ куренеп тора.Ул да шуннан сон дин юлына кереп китте.Имеш диндэ 4 хатын да рохсэт ителэ.Узлэре бугенге кондэ БИК рэхэт яшэсэлэр дэ,ата-ананын азгынлыгы очен балалар узлэренен авырулары,газаплы тормышлары ,улемнэре белэн жавап бирэ.Чонки рэнжу,куз яшьлэре узенэ тошмэсэ,балаларга тошэ.Хэр кеше шуны онытмасын Иде.Алар бит ойгэ кайтасы акчаны,гаилэнен зур ойлэр салып,иркен тормышта яшисе доходларын илтеп икенче хатынга бирэ.Гаилэдэ беркайчан да артык акча булмый.Ойдэге хатын белэн бергэлэп эшлэп,чит хатынны содержать итэлэр.2 нче хатын булып яшэргэ ризалык бируче хатыннар,акылыгызга килегез,ул ирлэрнен акчасы тозлы куз яшьле,рэнжешле акчалар,беркайчан сезгэ бэхет китермэячэк,авырлык,авырулар белэн корэшу очен тотылып бетэчэк.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 23 сентябрь 2020 - 15:08
    Без имени
    👍👍👍
    ​ Адашкан шәүләләр
  • 23 сентябрь 2020 - 19:18
    Без имени
    Великовозрастный балаларны карарга жигелергэ кем кушты? Узегез гаепле бит!!!
    Ана рәнҗүе төшәргә дә мөмкин
  • 23 сентябрь 2020 - 15:25
    Без имени
    Шундый тәрбияви әсәрләр иҗат итүчеләр бик сирәк шул.Урының җәннәт түрләрендә булсын иде,Туфан абый
    Сиңа дигәне...