Табигый транквилизатор

Кырлыган дисәм –  сүзнең кайсы үлән турында барганын шунда ук аңларсыз. Биологик атамасы – кипрей узколистный.

Ни өчен иван-чәй?

Русларда аны иван-чай дип йөртәләр. Болай атауларының тарихы болайрак: кырлыган яфракларыннан ясалган чәйне Россия күпләп Европага сата торган булган. Руслардан кергән товар булганга, аны бу халыктагы иң популяр исем белән бәйләп, иван-чай дип атый башлыйлар. 

Иван-чәй нәрсәсе белән үзенчәлекле?

Европада да сатып алырлык булгач, кырлыганның гади генә үлән булмавын шул чакта ук белгәннәр, димәк. 

• Чынлап та, аның составы бик бай. 
• С витамины анда лимонга караганда алты тапкырга күбрәк. 
• В витамины төркеменә караган витаминнар бар.
• Тимер күп.
• Никель, марганец, бакырның табигый чыганагы. 
• Калий, магний һәм натрий да җитәрлек күләмдә. 
• Яфраклары һәм тамырлары (бигрәк тә тамырлары) үзенә танин туплый. 
• Иван-чәйнең бурсытып киптерелгән яфракларыннан ясалган чәйдән чәчәк катыш бал тәме килә. Ә иң мөһиме: бу чәйдә кофеин юк. Шуңа күрә аны балалар да, кофеинлы эчемлекләр эчү тыелган кешеләр дә эчә ала. 

Иван-чәйнең файдалы үзлекләре

Бу үлән нәкъ менә андый үзенчәлекләренең күп һәм төрле булуы белән аерылып тора да. 

• Ул – табигый транквилизатор, ягъни тынычландыручы.
• Йокыны яхшыртырга булыша. 
• Гастрит, ашказаны җәрәхәте (язва) вакытында кешенең хәлен җиңеләйтә.
• Эч чәнчүен, эчкә газ җыелуны киметә.
• Эч киткәнне туктатырга булыша.
• Составындагы танин булуы белән, ашкайнатуны яхшырта. 
• Тирләтә.
• Югары тын юллары ялкынсынуын баса. 
• Кардионевроздан һәм нейроциркуляр дистониядән шифа бирә. 
• Анемияне дәвалаганда кулланыла. 
• Иван-чәйнең порошогы яраларның тизрәк төзәлүенә ярдәм итә. 
• Яфракларыннан әзерләнгән чәй баш авыртуын баса.

Иван чәйне ничек кулланалар?

• Дару буларак, аның яфракларын һәм чәчәкләрен җыеп киптерәләр. 
• Чәй буларак, яфракларын шиңдереп, җылы урында берничә сәгать бурсыталар. Аннары киптереп, чәй кебек эчәләр. 
• Кырлыган яфракларын салатларга да кушалар.
• Элек аның тамырын да он итеп тарттырып, камырга кушып пешергәннәр. 
• Кырлыган тамырын турап кыздырып, аны кофе итеп эчәргә була. 

Иван-чәйдән салат

100 г кырлыган яфрагы һәм яшь сабаклары. 50 г кыяклы суган, 2 аш кагышы уылган керән тамыры, 20 г кибет каймагы, тәменчә тоз. Барысын бергә болгатып, бераз гына лимон суы сибеп җибәрергә була. 

Кышка иван-чәйнең яфракларын кузгалак һәм күкебаш (медуница) үләне белән бергә банкага тозлап куярга, аны ашлар пешергәндә кушарга мөмкин. Тоз барлык яфракларның 10 проценты күләмендә алына. Мәсәлән, 100 г яфракка 10 г тоз. 

Кырлыган чәенең рецептын моннан карагыз:
https://syuyumbike.ru/news/desert/makhsus-kyrlygan-che