…Хатын-кыз китә. Кайчак тыныч кына, чемоданын җыеп, беркемгә дә сүз әйтмичә. Кайчак ишекне каты ябып, еллар буе җыелган әрнүен чыгарып. Кайчак күз яшьләре белән, йөрәге телгәләнеп. Кайчак исә – җиңел сулап, әйтерсең авыр йөкне иңеннән төшергән кебек.
Азат белән Венераның гаиләсе башта бик бәхетле кебек күренә иде. Алар студент чакта таныштылар, бер-берсенә гашыйк булдылар, тиздән өйләнештеләр. Еллар узды, ике балалары туды – бер малай, бер кыз. Тыштан караганда, барысы да тәртиптә: йорт, балалар, тыныч тормыш.
Ләкин гаиләдәге хәлләр акрынлап үзгәрә башлады.
Азат табигате белән тыныч, артык актив булмаган кеше иде. Ул эшкә йөри, ләкин зур максатлар куймый, акча артыннан куып йөрми. Аның өчен гаилә янәшәсендә булу, тынычлык – иң мөһиме. Венера исә бөтенләй башка холыклы: тырыш, энергияле, үсәргә омтылучы. Башта ул иренең бу сыйфатларын «сабырлык» дип кабул итте, ләкин вакыт үткән саен, аңа бу «пассивлык» булып күренә башлады.
– Син нигә бернәрсәгә дә омтылмыйсың? – дип еш кабатлый иде ул. – Балалар үсә, чыгымнар арта. Мин генә барысын тартырга тиешме?
Азат бу сүзләрне авыр кичерде, ләкин җавап итеп артык сүз таба алмады. Ул тырыша иде кебек, ләкин Венера өчен бу җитәрлек түгел иде.
Акча мәсьәләсе алар арасында иң зур каршылыкка әйләнде. Венера күбрәк эшли башлады, өстәмә проектлар алды, ә Азат элеккечә калды. Хатынның эчендә үпкә, ачу, канәгатьсезлек җыела барды.
Беркөнне кич белән, балалар йоклагач, Венера түзмәде.
– Мин арыдым, Азат, – диде ул тыныч кына. – Мин сине сөйгән идем, ләкин хәзер үземне ялгыз кебек хис итәм. Син бар, ләкин терәк юк.
Азат озак дәшми утырды. Аның күзләрендә әрнү бар иде.
– Мин сине югалтырга теләмим, – диде ул акрын гына. – Мин үзгәрергә тырышырмын.
Ләкин Венера башын чайкады.
– Бу сүзләрне мин инде күп тапкыр ишеттем.
Бу сөйләшү аларның соңгы ноктасы булды. Берничә атнадан соң Венера аерылышырга карар кылды. Бу җиңел булмады – бигрәк тә балалар өчен. Азат озак вакыт бу хәл белән килешә алмады, үз-үзен гаепләде. Венера да тыныч кына яши алмады – күңелендә үкенү чаткылары кабынып ала иде.
Алар икесе дә хаклы да, хаксыз да иде үзенчә. Берсе тынычлык эзләде, икенчесе – үсеш. Ләкин уртак юл таба алмадылар.
Аерылышу – мәхәббәт беткәнгә түгел, ә аңлашу җитмәгәнгә булды...
Элек аерылышу җәмгыятьтә сирәк күренешләрнең берсе саналды һәм еш кына гаилә өчен зур фаҗига буларак кабул ителде. «Ничек инде – иреңнән китәргә?», «Кеше ни әйтер?», «Балалар нишләр?» кебек сораулар хатын-кызны бу адымнан туктатып торган төп факторлар иде. Күпләр еллар буе түзеп яшәде: авырлыкларны эчкә җыеп, күз яшьләрен яшереп, гаилә иминлеге хакына үз хисләрен икенче планга куйды.
Ул чорда җәмгыять фикере аеруча көчле булды. Күп кенә хатын-кызлар, күршеләрдән, туганнардан, тирә-юнь кешеләреннән оялып, үз бәхетсезлеген яшерергә мәҗбүр иде. Балалар хакына, «гаилә сакларга кирәк» дигән караш йогынтысында, шәхси ихтыяҗлар еш кына игътибарсыз калды.
Бүгенге вазгыять исә сизелерлек үзгәрде. Аерылышу очраклары ешайды, һәм хатын-кызлар бу карарны элеккегә караганда иреклерәк кабул итә. Кемдер тыныч кына китә, кемдер катлаулы эмоцияләр аша уза, әмма иң мөһиме – бу адым инде куркыныч, тыелган гамәл буларак кабул ителми.
Бу үзгәрешләрнең берничә сәбәбе бар икән.
Беренчедән, җәмгыятьтә хатын-кыз роленә караш үзгәрде. Бүгенге көндә «түзәргә тиеш» дигән фикер акрынлап юкка чыга. Элек сабырлык төп сыйфат саналса, хәзер хатын-кыз үзенең тормыш сыйфатына игътибар итә башлады. Ул үз-үзенә «мин бәхетлеме?» дигән сорау куя. Әгәр бу сорауга уңай җавап табылмый икән, ул вазгыятьне үзгәртергә омтыла.
Икенчедән, хатын-кызларның үз-үзләрен бәяләве артты. Элек күпләр үз мәнфәгатьләрен икенче планга куеп яшәгән булса, хәзер алар шәхси ихтыяҗларның да мөһим булуын аңлый. Хөрмәт, игътибар, эмоциональ якынлык – болар гаилә тормышының мөһим өлеше дип кабул ителә. Кимсетү, салкын мөнәсәбәт, даими киеренкелек инде «норма» буларак каралмый.
Өченчедән, курку факторы кимеде. Элек ялгыз калу төп куркынычларның берсе булса, бүген күпләр бу хәлнең үкенечле түгеллеген аңлый. Киресенчә, психологлар билгеләп үткәнчә, эмоциональ яктан читләшкән мөнәсәбәттә яшәү кайчак ялгызлыктан да авыррак булырга мөмкин. Шуңа күрә кайбер хатын-кызлар аерылышуны үзләрен саклап калу юлы буларак карый.
Дүртенчедән, социаль-икътисадый мөмкинлекләр киңәйде. Хәзерге вакытта хатын-кызларның белем алу, эшләү, үз керемен булдыру мөмкинлекләре зуррак. Бу исә аларга мөстәкыйль карарлар кабул итәргә нигез бирә. Элек «кая барырга?» дигән сорау төп киртә булса, хәзер бу проблема күп очракта хәл ителә торган мәсьәләгә әйләнде.
Шулай да белгечләр ассызыклаганча, аерылышу – җиңел карар түгел. Ул һәрвакыт катлаулы психологик процесс белән бәйле. Анда икеләнү, борчылу, балалар өчен җаваплылык хисе бар. Әмма бүгенге хатын-кыз бу карарны куркудан түгел, ә аңлы рәвештә кабул итә.
Гомумән алганда, бүгенге тенденцияләр хатын-кызның җәмгыятьтәге роле үзгәрүен күрсәтә. Ул инде бары тик гаиләне саклау өчен генә түгел, ә шәхси бәхетен дә мөһим дип саный. Аерылышу очракларының артуы – гаилә кыйммәтләренең югалуы түгел, ә мөнәсәбәтләргә карата таләпләрнең үзгәрүе нәтиҗәсе булып тора.
Чөнки хәзерге караш буенча, гаилә – ул бары тик саклап калырга тиешле институт кына түгел, ә ике як өчен дә уңайлы, хөрмәткә һәм аңлашуга корылган берлек булырга тиеш
…Хатын-кыз китә. Кайчак тыныч кына, чемоданын җыеп, беркемгә дә сүз әйтмичә. Кайчак ишекне каты ябып, еллар буе җыелган әрнүен чыгарып. Кайчак күз яшьләре белән, йөрәге телгәләнеп. Кайчак исә – җиңел сулап, әйтерсең авыр йөкне иңеннән төшергән кебек.
Соңгы елларда Россиядә гаилә институты җитди сынау алдында кала. Рәсми мәгълүматларга караганда, илдә никахларның якынча 50–60 проценты аерылышу белән тәмамлана. Белгечләр билгеләп үткәнчә, һәр икенче диярлек гаилә таркала икән. Димәк, аерылышу бүген сирәк күренеш түгел, ә җәмгыятьтә киң таралган социаль хәлгә әверелде.
2025 елдан Россиядә аерылышу өчен дәүләт пошлинасы сизелерлек артты. Хәзер ул якынча 5000 сум тәшкил итә. Элек исә бу сумма нибары 650 сум булган.
Әлеге түләү ЗАГС аша рәсмиләштерелгән гади аерылышу очракларына кагыла. Әмма эш судка барып җитсә, чыгымнар арта: адвокат хезмәте, документлар әзерләү һәм башка процедуралар өстәмә финанс чыгымнары таләп итә.
Россия законнары нигезендә, никахны өзү ике юл белән башкарыла.
ЗАГС аша
Иң җиңел юл булып санала. Ул түбәндәге очракларда мөмкин:
Бу очракта процедура, гадәттә, бер ай эчендә тәмамлана.
Суд аша
Түбәндәге шартларда аерылышу суд тәртибендә карала:
Суд процессы, кагыйдә буларак, бер айдан да ким булмый. Кайбер очракларда суд парга уйларга вакыт биреп, карарны өч айга кадәр кичектерергә мөмкин.
Гаиләдә балалар булганда, төп игътибар аларның хокукларын яклауга юнәлтелә. Суд:
Белгечләр ассызыклаганча, мондый эшләрдә һәрвакыт баланың мәнфәгате өстен куела.
Аерылышу бүген җәмгыятьтә киң таралган күренеш булып кала. Шул ук вакытта дәүләт процедураларны җайга сала, әмма гаилә таркалганда, бигрәк тә балалар булса, процесс катлаулырак һәм озаграк бара.
Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа
Фәгыйлә Шакирова әзерләде,
Комментарий юк