Бу – хыял гына түгел, музей булачак!

Бүген Казанда Бөтендөнья татар конгрессының VI съезды ачылды. Төштән соң делегатлар дискуссия мәйданчыкларында эшләде. «Казан» милли мәдәният үзәгендә «Татар мөһаҗирлеге музее һәм Татар халкының портрет галериясе» дигән темага түгәрәк өстәл дә узды.

– Дөньяда 12 мөһаҗирлек музее эшли. Мәскәүдә А. Солженицынның да шундый йорты бар. Русларның җитмешкә якын күренекле кешесе анда үзләренең шәхси архивларын тапшырган. Безгә дә шундый бер фәнни-өйрәнү үзәге кирәк, – диде түгәрәк өстәлне оештыручыларның берсе хәрби тарихчы, полковник, Татарстан Республикасы Президентының эчке сәясәт мәсьәләләре буенча департаменты бүлеге мөдире Рөстәм Гайнетдинов. Ул бу музей Иске Татар бистәсендә ачылырга тиеш дип саный.

Әлеге музейга бүген инде нигез салынды дип санарга да мөмкин. Гомерләре мөһаҗирлектә узган делегатларның күбесе үзләре белән беренче экспонатларны алып та килгәннәр: китаплар, хатлар, фотосурәтләр...

Бу уңайдан Кытай халык республикасының Колҗа шәһәреннән килгән Рифкать ФӘХРЕТДИН (Кытай татар яшьләре лидеры, эшкуар) менә нәрсәләр диде:

– Кытай татарлары бүгенге көндә ерак чит илләрдә яшәүче зур диаспораларның берсе булып санала. Кытай татарларының тарихы бик бай, катлаулы һәм бик тә кызыклы. «Татар мөһаҗирлеге музее» ачылуы безнең кебек чит илләрдә яшәүче татарларның тарихын барлау, өйрәнү һәм киләчәк буыннарга дөрес итеп җиткерү өчен изге гамәл булачак. Һәм бу музей экспонатлары арасында, һичшиксез, Кытай татарлары турындагы мәгълүматлар да урын алыр. Кытайда 56 милләт вәкиле гомер итә, татарлар исә сан ягыннан иң аз милләтләрнең берсе. Иң артта дип әйтсәк дөресрәк булыр. Хәзер Кытайда 5 мең тирәсе татар яши. Аларның бабалары 19 гасыр башында Идел, Агыйдел, Чулман елгалары һәм Казан, Уфа, Әстерхан шәһәрләреннән Кытайның Синҗан уйгур автоном районындагы Урумчи, Колҗа, Чәүчәк, Алтай һәм Борчын шәһәрләренә килеп урнашып, һөнәрчелек, терлекчелек белән шөгыльләнгәннәр, медицина һәм мәгариф өлкәсендә эшләгәннәр. Нәкъ менә әлеге шәһәрләрне көнчыгыш эмиграциядәге милләттәшләребезнең туплану һәм чын татар тормышы белән яшәү урыннары дип атап була. Анда туган ил мохите, «татар цивилизациясе» сакланып калган, ягъни кабатланмас мәдәни тирәлек булдырылган.

Безнеңчә «Татар мөһаҗирлеге музее»нда Кытай татарлары турында түбәндәге материаллар урын алырга тиеш. Без бу материалларны музейга үзебез бирә алабыз:

*​ Кытай татарларының мөһаҗирлек юл маршруты;

*​ Кытайга киткән зур татар нәселләрнең шәҗәрәләре. Мәсәлән: Акчуриннар, Апанаевлар, Габитовлар, Исхаковлар, Вәлеевләр...

*​ Кытайда танылган татарларның портретлары. Мәсәлән: Б. Шахиди, М. Госманов, Р. Аббас, А. Аббас, И. Габитов, С. Салих, З. Габитова, Гөләндәм абыстай...

*​ Кытайда татарлар белән бәйле урыннарның рәсемнәре һәм тасвирланмалары. Мәсәлән: Колҗа татар мәктәбе (узган ел Колҗа шәһәре татар мәктәбенә дәүләт тарафыннан саклана торган тарихи бина исеме бирелде һәм хөкүмәт 4 миллион юань (ягъни 40 миллионга якын Россия акчасы) чыгарып, яңа ремонт ясады); Колҗа шәһәрендәге татар зираты (Кытайдагы бердәнбер татар зираты ул, андагы 300 гә якын кабернең исемлеге торгызылды), Өремчи мәчете; Харбиндагы татар мәчете, Чәүчәк татар сәүдәгәрләре йорты, Кытайдагы татар имәннәре...

*​ Кытайда яшәүче татарлар язган фәнни хезмәтләр һәм кулъязмалар, шигырь җыентыклары, тәрҗемә әсәрләр. Кытайда басылып чыккан китап- җурналлар.

*​ Кытай татарлары үткәргән төрле чаралардан фоторәсемнәр һәм видео язмаларны. Бүгенге көндә Кытайда татарларга карата хөрмәт һәр адымда чагыла. Милләттәшләребез анда тулы хокук белән, үзләренең тарихларын, тамырларын, милли үзаңын саклап яши. Инде күп еллардан бирле татарлар тупланып яшәгән Өрүмчи, Колҗа, Чәүчәк шәһәрләрендә, һәм бердәнбер татар авылы булган Чишмәдә татар оешмалары бик актив эшләп килә. Ел саен хөкүмәтебез ярдәме белән Сабан туе бәйрәмен гөрләтеп уздырдык. Сабантуйлардан тыш, һәр елны Тукай кичәсен үткәрү, дини һәм рәсми бәйрәмнәрне бергәләп җыелып уздыру, фәнни конференция үткәрү, туган телебездә концертлар оештыру матур гадәткә әверелде.

*​ Кытайдагы бердәнбер татар авылы – Чишмә турында мәгълүмат, аның күренешләре.

Кытай хөкүмәте, татарларның Кытайда иң аз санлы милләт булуына карамыйча, безгә төрле өлкәләрдә яхшы сәясәт күрсәтә. Телебезне, мәдәниятебезне саклауда, үстерүдә һәрвакыт ярдәм итә.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Син минем балам! – Нихәл, улым! – Айдар Фидаилевич ак биләүдәге бәбине күтәреп, битенә үк терәде. Үз гомерендәге иң шатлыклы көне бүген аның! – Рәхмәт сезгә, Ләйлә! Бу бәхетне бүләк иткәнегез өчен. – Ир баланы күтәргән килеш Ләйләгә борылды. Хатын елый иде. Башта яшерен генә тамган күз яшьләре тора-бара тоташ үксүгә әверелде.  – Ай-дар... Фи-даи-левич... ба-ла-ны бир-мим... Бирә... ал-мыйм... – Ләйләнең бу сүзләре иңрәү булып чыкты. 
    11332
    5
    142
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    6951
    1
    91
  • 7933
    2
    53
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    8974
    1
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 сентябрь 2020 - 01:53
    Без имени
    Мин Дэ нэкъ шулай 32 яшемдэ 2 кызым белэн ялгыз калдым,ирем бер хатын бн чыгып китте ,1 елдан кире кайтты, гафу итэ алмадым,шартлатып араны оздем.Ул хатыннан-хатынга йореп,45 яшьтэ асылынып улде,чыгып киткэн хатын 10 еллап, психбольницада яши.Э мин ,Аллага шокер ,ирлэр булдыра алмаган ирлэр эшен эшлэп,кызларымны устереп,эле Дэ исэн- сау эшлэп ятам.Хатын-кыз ялкау булмаса,беркайчан да югалмый,аларга АллахеТэгалэ безгэ коч бирэ.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 25 сентябрь 2020 - 02:10
    Без имени
    Минем кияу Дэ нэкъ шулай качып-посып ,никах укытып,узенен классташы белэн 5 ел инде яшэп ята.10 еллык классташлар очрашуыннан сон айный алмады.Бик тырышып яшерсэ дэ,тэжрибэле кузгэ куренеп тора.Ул да шуннан сон дин юлына кереп китте.Имеш диндэ 4 хатын да рохсэт ителэ.Узлэре бугенге кондэ БИК рэхэт яшэсэлэр дэ,ата-ананын азгынлыгы очен балалар узлэренен авырулары,газаплы тормышлары ,улемнэре белэн жавап бирэ.Чонки рэнжу,куз яшьлэре узенэ тошмэсэ,балаларга тошэ.Хэр кеше шуны онытмасын Иде.Алар бит ойгэ кайтасы акчаны,гаилэнен зур ойлэр салып,иркен тормышта яшисе доходларын илтеп икенче хатынга бирэ.Гаилэдэ беркайчан да артык акча булмый.Ойдэге хатын белэн бергэлэп эшлэп,чит хатынны содержать итэлэр.2 нче хатын булып яшэргэ ризалык бируче хатыннар,акылыгызга килегез,ул ирлэрнен акчасы тозлы куз яшьле,рэнжешле акчалар,беркайчан сезгэ бэхет китермэячэк,авырлык,авырулар белэн корэшу очен тотылып бетэчэк.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 23 сентябрь 2020 - 15:08
    Без имени
    👍👍👍
    ​ Адашкан шәүләләр
  • 23 сентябрь 2020 - 19:18
    Без имени
    Великовозрастный балаларны карарга жигелергэ кем кушты? Узегез гаепле бит!!!
    Ана рәнҗүе төшәргә дә мөмкин
  • 23 сентябрь 2020 - 15:25
    Без имени
    Шундый тәрбияви әсәрләр иҗат итүчеләр бик сирәк шул.Урының җәннәт түрләрендә булсын иде,Туфан абый
    Сиңа дигәне...
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...