Дөнья матур, дөнья киң!

Паровоз соңгы тапкыр сузып-сузып кычкыртты да, ниһаять, кузгалып китте. Алда ике тәүлеклек юл. Ике көннән без Абхазиядә булачакбыз. 

Минем диңгезгә беренче тапкыр баруым иде бу. Шуңа да хатирәләрем бер дә искерми.

«Юл газабы – гүр газабы», диләр. Ул көннәрнең эсселеге! Поездда баручыларга гына түгел, һәркемгә бер йотым су кадере белән истә калыр инде былтыргы җәй. Тик безне бернәрсә куркытмый, барасы килү шулкадәр көчле, күңел белән күптән диңгез ярында ятабыз бугай...

Тимер юл кырыеның ике ягында да саргаеп көйгән үләннәр кала. җәй уртасы гына булса да, агачларда да инде ниндидер бер көз төсе бар. Их, сәгатьләр буе коеп-коеп яңгыр яуса икән хәзер!

Сочига җитәрәк кенә тирә-юнь-дәге табигать яшелләнде. Гаҗәеп матур булып үсеп утыручы пальмалар күренә башлады, үз кадерен белә торган ханымнар шикелле нәзакәтле кипарислар басып калды. 

Гагра шәһәреннән берничә генә чакрымда, чик буена терәлеп үк торган бер бистәгә килеп урнаштык. Юлга чыкканчы Интернет аша бу җирләр, анда яшәүче халыклар турында күпмедер мәгълүмат алырга өлгергән идем өлгерүен. Тик тормыш язганнардан кайда да берникадәр аерыла инде ул. 

Фатир хуҗаларыбыз әрмәннәр булып чыкты. Хатын-кыз күбрәк үз ише белән аралаша: хуҗабикә белән уртак телне тиз таптык. Дус кызым белән сөйләшүебезгә игътибар иткән әнә: «Сез соң нинди телдә аралашасыз? Колакка бигрәк йомшак, бигрәк матур булып ишетелә», – ди. Туган телебез өчен күңелдә горурлык хисе уянды!

Безне исә әрмәннәрнең тырышлыгы, үҗәтлеге таң калдырды. Тормышка карашларын, көн күрүләрен үзебезгә үрнәк итеп алырлык. Чисталык, тәртип яраталар. Без дә үзебезне чиста-пөхтә халыкка саныйбыз, тик боларга җитәргә әле?! Иртән торгач, ишегалдын җыештыруга, урамга чыгып китәләр: ял итүчеләр торганчы капка төпләрендә сыңар чүп тә калмый. 
Кая гына барсак та, нинди генә тауга менсәк тә, минем күзем моңарчы күргәнем булмаган яңа, ят үсемлекләргә төште. Кайтыр юлга чыкканда, һәрвакыт төпләп берничәсен үзем белән алдым. «Маташма, барыбер үлеп кенә бетәчәкләр», — дигәннәр иде, поездда да саклап кайтып җитә алдым бит! Шулкадәр авыр, озын юл узганнан соң да терелделәр, үсеп киттеләр. Тәрәз төбенә караган саен сәяхәтебезне искә төшерәләр әнә.

Коръәннең «Бал кортлары» дигән сүрәсендә Аллаһы Тәгалә бал кортларын тау куышларында, агач башларында, тигез җирләрдә бал җыяр өчен яралткан, дип язылган. Юкә, карабодай чәчәкләреннән җыйган балны ашаганым бар, әлбәттә. Таудан, тау куышыннан җыйган бал нинди була икән ул, дип гел уйлый идем. Тау битләренә урнаштырылган умарта ояларын күргәч, шул искә төште. Нинди бал сатсалар, һәрберсеннән авыз иттем! Тәмнәре әле дә авызда... Умарта корты чага язмаса, белмим, тагын күпме ашаган булыр идем. 

Иртән һәм кичен диңгезгә төшәбез. Торган җиребездән пляжга кадәр нибары биш минутлык юл. Дөньябызны онытып, яр буенда ятабыз. Дус кызым: «Карале, Алия, диңгез ничек назлый, иркәли!» — ди. Аның шундый матур сүзләр таба алуына сөенеп, икебез дә рәхәтләнеп көләбез. Дулкыннар, чайкала-чайкала, әкрен генә килә дә, ярга атыла, ә андагы ташлар, «безне монда гына калдырыгыз», дигән кебек, су белән таш очрашканда гына ишетелә торган ниндидер авазлар чыгарып ала. Ул ташларның ниндиләре генә юк тагын! Иң шаккатырганы – ул ташлар өстендә рәхәтләнеп үсеп утырган агачлар булды. Тамырларын кая җибәргән алар, анысын менә аңламадым. Тормыш авырлыкларын җиңеп чыккан кешеләр безне сокландыра бит, бу агачларга карагач та күңелдә шундый хис туа. Аларның һәрберсенә кулың белән кагыласы, һәрберсен яратасы килә! 

Абхазиягә кадәр килеп, ничек инде Рица күлен күрми китәсең! 

...Яшәгән, ди, Рица исемле бик матур бер кыз. Аның өч абыйсы булган. Абыйлары ауга йөргән. Кичләрен Рица учакта ит кыздырган, ә туганнары җырлашып утырганнар. Беркөнне алар өйгә кайтмый калганнар. Һәм шул көнне Рицаның җырлавын ике юлбасар ишеткән. Аларның мондый чибәр кызны күргәне булмаган әле. Үзләренеке итү өчен икесе дә кызга ябырылган. Бу хурлыкка түзә алмыйча, Рица суга ташланган... Аны коткарырга өлгермәгән абыйлары, Рица күленең өч ягына өч тау булып баскан. Бу таулар агачлар белән капланган. Яшел төснең нинди генә төсмерләре юк! 

Экскурсия ахырында Гагра шәһәренең иң биек ноктасына менеп бастык. Ул хозурлык! Кечерәк тауларны биекләре алыштыра, аларны — кар түбәлеләре. Нинди генә оста рәссам да бу гүзәллекне тудыра алмас иде. Кар тауларыннан, тау чишмәләреннән агып төшкән чип-чиста суны да татып карарга насыйп булды. Ул аның тешләрне камаштырырлык салкынлыгы! 

Ял иткән арада Абхазиянең берничә шәһәрендә дә булырга өлгердек. Сүз дә юк, аларда да карар, күрер җирләр байтак. Тик калаларны кеше төзи. ә чишмәләрне, тауларны, елга һәм күлләрне табигать үзе бар иткән. Шуңа да алар миңа якынрак. Кеше кулы кагылмаган могҗизалар күбрәк гаҗәпләндерә, күбрәк сокландыра. 

Дөньяның мин күрмәгән почмаклары бихисап әле. Киләчәктә юллар мине кайларга алып барып җиткерер, әйтә алмыйм. Кая гына барсам да, рухи яктан баеп кайтасымны гына беләм. 

Аннан кыш буе дәресләрдә укучыларыма без яшәгән җирнең гаҗәеп матур булуы турында сөйләячәгемне...

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    8394
    10
    103
  • Егетемне кыйнадым – Ышанмыйсызмы? Чынлап әйтәм! Ул бу хакта хәтта полициягә хәбәр иткән.
    8685
    2
    71
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    8407
    8
    67
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    4018
    2
    47
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 22 июль 2021 - 16:52
    Без имени
    Мондый язмаларны еламыйча укый алмыйм,чонки минем бабамда узган ул концлагерларны,9май житсэ бакча артына чыгып жылый иде, соныннан Аны оправдали, ещё орден бирделэр,Бер солдаты коткарган очен,рэхмэт Ана,онытмаган...
    Ева-Мөслимә
  • 22 июль 2021 - 11:16
    Без имени
    берниге дэ борчылма. ускенем. Вакытында. белгенсен. шунысына. соен. борчвылма. Узеннен чын. тормышын. алда. эле. Андыйларны. Аллахе. тагэлэ. кичерми. жэзасын. алыр. борчылма.
    Егетем... ике бала атасы икән инде
  • 23 июль 2021 - 11:25
    Без имени
    Бик аянычлы,котычкыч хэл.эх өлгермэгэн шул ана.рэхмэт Физэлия,уңышлар сезгэ.
    Киселгән муел  агачы
  • 22 июль 2021 - 20:00
    Без имени
    И это пройдёт.. Дигән бер акыл иясе. Тормыш тәҗрибәсе шулай туплана инде ул. Кешегә ничек ышанмыйсың... Андый подоноклар да бар инде ул. Елама дип әйтү җиңел лә ул. Син ела, ләкин аңардан файда булырмы дип уйла. Шулай булгач, яшеңне әрәм итмә. Ә ул киләчәктә барыбер бер кирәген алачак. Андыйлар гомергә үзгәрми. Бәхет телим сиңа.
    Егетем... ике бала атасы икән инде
  • 19 июль 2021 - 22:04
    Без имени
    Табаң юк мени, әзрәк башын "сафландырып" алырга. Нинди чит хатын белән язышу ул, син дә аның иренең номерын тап та языша башла. Белми дип тыныч кына йөрмәсеннәр. Син әдәп саклаганда алар мәхәббәт уенын башларлар. Котырту түгел, баштан үткәнгә язу. Сөйләшәсе килсә, ире белән сөйләшсен. Чит ир әйбәт инде. Гаилә алып бару түгел бит. Син юганны киеп, ашатып эчертеп чыгарасың,. Тәтиегет тапкан. Үзенекен тәти итеп тотсын да сөйләшсен. Язып җмбәр үзенә, иреңә язам дип.
    Ирем телефоннан башка хатын белән языша
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан