Дөнья матур, дөнья киң!

Паровоз соңгы тапкыр сузып-сузып кычкыртты да, ниһаять, кузгалып китте. Алда ике тәүлеклек юл. Ике көннән без Абхазиядә булачакбыз. 

Минем диңгезгә беренче тапкыр баруым иде бу. Шуңа да хатирәләрем бер дә искерми.

«Юл газабы – гүр газабы», диләр. Ул көннәрнең эсселеге! Поездда баручыларга гына түгел, һәркемгә бер йотым су кадере белән истә калыр инде былтыргы җәй. Тик безне бернәрсә куркытмый, барасы килү шулкадәр көчле, күңел белән күптән диңгез ярында ятабыз бугай...

Тимер юл кырыеның ике ягында да саргаеп көйгән үләннәр кала. җәй уртасы гына булса да, агачларда да инде ниндидер бер көз төсе бар. Их, сәгатьләр буе коеп-коеп яңгыр яуса икән хәзер!

Сочига җитәрәк кенә тирә-юнь-дәге табигать яшелләнде. Гаҗәеп матур булып үсеп утыручы пальмалар күренә башлады, үз кадерен белә торган ханымнар шикелле нәзакәтле кипарислар басып калды. 

Гагра шәһәреннән берничә генә чакрымда, чик буена терәлеп үк торган бер бистәгә килеп урнаштык. Юлга чыкканчы Интернет аша бу җирләр, анда яшәүче халыклар турында күпмедер мәгълүмат алырга өлгергән идем өлгерүен. Тик тормыш язганнардан кайда да берникадәр аерыла инде ул. 

Фатир хуҗаларыбыз әрмәннәр булып чыкты. Хатын-кыз күбрәк үз ише белән аралаша: хуҗабикә белән уртак телне тиз таптык. Дус кызым белән сөйләшүебезгә игътибар иткән әнә: «Сез соң нинди телдә аралашасыз? Колакка бигрәк йомшак, бигрәк матур булып ишетелә», – ди. Туган телебез өчен күңелдә горурлык хисе уянды!

Безне исә әрмәннәрнең тырышлыгы, үҗәтлеге таң калдырды. Тормышка карашларын, көн күрүләрен үзебезгә үрнәк итеп алырлык. Чисталык, тәртип яраталар. Без дә үзебезне чиста-пөхтә халыкка саныйбыз, тик боларга җитәргә әле?! Иртән торгач, ишегалдын җыештыруга, урамга чыгып китәләр: ял итүчеләр торганчы капка төпләрендә сыңар чүп тә калмый. 
Кая гына барсак та, нинди генә тауга менсәк тә, минем күзем моңарчы күргәнем булмаган яңа, ят үсемлекләргә төште. Кайтыр юлга чыкканда, һәрвакыт төпләп берничәсен үзем белән алдым. «Маташма, барыбер үлеп кенә бетәчәкләр», — дигәннәр иде, поездда да саклап кайтып җитә алдым бит! Шулкадәр авыр, озын юл узганнан соң да терелделәр, үсеп киттеләр. Тәрәз төбенә караган саен сәяхәтебезне искә төшерәләр әнә.

Коръәннең «Бал кортлары» дигән сүрәсендә Аллаһы Тәгалә бал кортларын тау куышларында, агач башларында, тигез җирләрдә бал җыяр өчен яралткан, дип язылган. Юкә, карабодай чәчәкләреннән җыйган балны ашаганым бар, әлбәттә. Таудан, тау куышыннан җыйган бал нинди була икән ул, дип гел уйлый идем. Тау битләренә урнаштырылган умарта ояларын күргәч, шул искә төште. Нинди бал сатсалар, һәрберсеннән авыз иттем! Тәмнәре әле дә авызда... Умарта корты чага язмаса, белмим, тагын күпме ашаган булыр идем. 

Иртән һәм кичен диңгезгә төшәбез. Торган җиребездән пляжга кадәр нибары биш минутлык юл. Дөньябызны онытып, яр буенда ятабыз. Дус кызым: «Карале, Алия, диңгез ничек назлый, иркәли!» — ди. Аның шундый матур сүзләр таба алуына сөенеп, икебез дә рәхәтләнеп көләбез. Дулкыннар, чайкала-чайкала, әкрен генә килә дә, ярга атыла, ә андагы ташлар, «безне монда гына калдырыгыз», дигән кебек, су белән таш очрашканда гына ишетелә торган ниндидер авазлар чыгарып ала. Ул ташларның ниндиләре генә юк тагын! Иң шаккатырганы – ул ташлар өстендә рәхәтләнеп үсеп утырган агачлар булды. Тамырларын кая җибәргән алар, анысын менә аңламадым. Тормыш авырлыкларын җиңеп чыккан кешеләр безне сокландыра бит, бу агачларга карагач та күңелдә шундый хис туа. Аларның һәрберсенә кулың белән кагыласы, һәрберсен яратасы килә! 

Абхазиягә кадәр килеп, ничек инде Рица күлен күрми китәсең! 

...Яшәгән, ди, Рица исемле бик матур бер кыз. Аның өч абыйсы булган. Абыйлары ауга йөргән. Кичләрен Рица учакта ит кыздырган, ә туганнары җырлашып утырганнар. Беркөнне алар өйгә кайтмый калганнар. Һәм шул көнне Рицаның җырлавын ике юлбасар ишеткән. Аларның мондый чибәр кызны күргәне булмаган әле. Үзләренеке итү өчен икесе дә кызга ябырылган. Бу хурлыкка түзә алмыйча, Рица суга ташланган... Аны коткарырга өлгермәгән абыйлары, Рица күленең өч ягына өч тау булып баскан. Бу таулар агачлар белән капланган. Яшел төснең нинди генә төсмерләре юк! 

Экскурсия ахырында Гагра шәһәренең иң биек ноктасына менеп бастык. Ул хозурлык! Кечерәк тауларны биекләре алыштыра, аларны — кар түбәлеләре. Нинди генә оста рәссам да бу гүзәллекне тудыра алмас иде. Кар тауларыннан, тау чишмәләреннән агып төшкән чип-чиста суны да татып карарга насыйп булды. Ул аның тешләрне камаштырырлык салкынлыгы! 

Ял иткән арада Абхазиянең берничә шәһәрендә дә булырга өлгердек. Сүз дә юк, аларда да карар, күрер җирләр байтак. Тик калаларны кеше төзи. ә чишмәләрне, тауларны, елга һәм күлләрне табигать үзе бар иткән. Шуңа да алар миңа якынрак. Кеше кулы кагылмаган могҗизалар күбрәк гаҗәпләндерә, күбрәк сокландыра. 

Дөньяның мин күрмәгән почмаклары бихисап әле. Киләчәктә юллар мине кайларга алып барып җиткерер, әйтә алмыйм. Кая гына барсам да, рухи яктан баеп кайтасымны гына беләм. 

Аннан кыш буе дәресләрдә укучыларыма без яшәгән җирнең гаҗәеп матур булуы турында сөйләячәгемне...

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Мәмдәлнең катлаулы гаиләсе – Өйдә сигез көн авырып ятты. Температурасы төшмәде... Шул инде, коронавирус. Балалар Казанга алып киттеләр. Сыгылып кына төшеп калдым. Төяп алып кайтсалар дим... Бик курыктым! Аннан ике операция кичерде. Әй, берсе минеке инде аның... Барыбыз да рәхәтләнеп көлешәбез.  Әмма Гөлсия апа ялгышып әйтсә дә хагын әйтте: береңнең тәне авыртканда икенчеңнең җаны авырту шушы була инде. Сулар һаваң кебек кадерлегә әйләнгән кешең бит ул...
    2441
    10
    129
  • Гөр-гөр килеп яшәү «Бар әле...» дигән эш барлыгын беләсезме? Без белми идек, Актаныш районы Пучы авылында аңлаттылар.
    3975
    5
    125
  • Дуслыкның чиге бармы? Искән җил аның күлмәген тәненә сылады да, түгәрәкләнеп килгән корсагы сизелде. Ир моны күреп, тетрәнеп китте. Ул сүз әйтә алмаслык дәрәҗәгә җитте. Хатынының корсагыннан күзен ала алмады.
    6714
    1
    64
  • Көнче киленем Берничә көннән соң Алсу миңа үзе шалтыратты. «Әни, мин өй җыештырыр идем, Булат белән урамда йөрергә килә алмассыңмы», – диде. Ярты сәгать эчендә аларның ишек төбендә идем.
    5031
    1
    55
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 6 декабрь 2021 - 19:16
    Без имени
    Китэргэ бу ирдэн башыгыз исэн булганда, телэсэ кая кит только кит, балаларынны алда, илдэ чыпчык улми, аллахы тэгалэ ташламый ул, тезгэн йортым, алган машинам кала дип тэ курыкма, узенэ ышан, мин шулай иттем, элхэмдулиллах барсыда жайланды, шул ук жанварлыкны балаларын куреп усэ, аннары сон аларда шуны ук кабатларга мемкин, жепне эзэргэ кирэк
    Нахак сүзне гафу итә алмыйм...
  • 6 декабрь 2021 - 20:47
    Без имени
    Минем баштан да үтте андый хәллэр. Исеректэ жунсез, э аекта Анна да яхшы кеше юк иде. Бер үзгәрмәсэ үзгәрми ул. Аллага шокер хәзер эчэргэ тазалыгы юк. Үзем дэ усалрак булып алдым, басылды. Елга берэт эчеп характерын курсэтмэкче була, лэкин куркып торучы гына юк. Ныграк, усалрак булыгыз. Иң яхшысы - аннан качыгыз, гомерегезне заяга уткэрмэгез.
    Нахак сүзне гафу итә алмыйм...
  • 7 декабрь 2021 - 18:44
    Без имени
    Хатын кызга бер мэртэбэ суккан кеше беркайчан да сугудан туктамый. Кайчан булса да имгэтэ. Суз эйтеп тозэтэм дип ометлэнмэгез. Сугып имгэтер. Халык мэкэле : "хатын кызнын теле уйнаса ир атнын кулы уйный". Картая картая коннэн кон холыксызлана гына. Аерылып ялгыз донья тарту - арка желеге суыру . Тигез тормыш хэм сэлэмэтлектэн кадерле эйбер юк. Бу кеше белэн яшэсэгез бик чыдарга туры килер. Кыйналып яшэу сэлэмэтлекне югалту. Ялгыз яшэу тигезлек югалту.
    Нахак сүзне гафу итә алмыйм...
  • 7 декабрь 2021 - 07:20
    Без имени
    Безнең әтиебез ай саен эчә иде. Ике кыздан соң әниебез малай тапты. Шуннан соң да аңа акыл кермәде. Сугыша, сүгенә, кышкы салкыннарда өйдән куа, бер сәбәпсез көнләшә иде. Әниебез үзе әтисез үскән, безне әтиле итеп үстерәм, дип, яшәде дә яшәде. Без үзебез дә, әни дә ул үлгәч бик сагынып яшибез. Сезнең әле сирәк эчә. Нахак сүзләрен "ишетмәскә" тырышып карагыз. Сугыша башласа, әлбәттә, аннан качарга кирәк.
    Нахак сүзне гафу итә алмыйм...
  • 8 декабрь 2021 - 08:58
    Без имени
    Бу кешенең психикасы нормаль түгел бит үскәнем. Ә аны төзәтеп булмый. Кодированиедан нигә куркасыз сез, аңламыйм шуны. Бу эчү чире бит. Кодирование чирне дәвалау бит ул. Эчеп тавыш чыгаруы, котыруы әйбәт, ә дәвалау начар. Тагын бер нәрсә, теләк теләп кенә бу адәм терелә тлрган түгел бит инде. Аннан соң үзегезгә аның икенче көнне үк гафу үтенүе дә бик ошый, күңелегезгә сары май булып ята бугай. Ләкин балагыз шушыны кабатлавын теләмәсәгез китәргәдер бәлки. Ул кем белән яшәсә дә шулай булачак. Үзегез әйтмешли, моделе шундый аның.
    Нахак сүзне гафу итә алмыйм...
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан