​ХЕЗМӘТЕМ-ГОРУРЛЫГЫМ

Мин эшли торган моторлар төзү заводында сугыш елларыннан истә калган бер вакыйга турында сөйлиләр. Заводка Америка һәм Англия делегацияләре килеп, цехлар буйлап йөргәндә, берсе кечкенә генә буйлы, базык гәүдәле Женя Мочекны күрә, сорау бирә:
– Сездә бала-чагалар да эшлимени хәзер? – ди. Аңа җавапны Женя үзе бирә:
– Мин бала түгел, миңа бүген уналты яшь тулды. Әгәр безнең кебекләрне фронтка алырга рөхсәт булса, мин бик теләп фашистларны кырырга китәр идем. Һәлак булган ватандашларым өчен ничек үч алыр идем мин! Ләкин, кызганычка каршы, безне фронтка алмыйлар. Шуңа күрә үземнең дошманга булган ачуымны менә бу детальләр белән кайтарам мин!

Евгений Романович Мочен – хәзер цех начальнигы, коммунист. Ул заводка яңа килгән яшьләр белән еш очраша һәм аның әлеге сүзләреннән һәркемнең күңелендә хезмәт дәрте кабына.
Завод бусагасын атлап, мотор төзүчеләрнең данлы коллективына кушылгач, миңа коммунист Мочек кебек кешеләрне күп очратырга туры килде. Аларның кайберләре миндә эшче дигән исемгә, фрезерчылык һөнәренә күңелемдә мәхәббәт һәм горурлык хисе уяттылар, ә кайберләре әле дә минем белән эшлиләр һәм мин аларның җылы йогынтысын көн саен сизеп торам.

15 нче профессиональ-техник училищены тәмамлап заводка килгән көнемне бөтен гомерем буена онытмам кебек. Хезмәт кенәгәмдә «Ленин орденлы Казан моторлар төзү заводы фрезерчысы» дип язылган сүзләрне күргәч, дулкынлануымның һәм шатлануымның чиге булмады. Димәк, мин дә әнием һәм абыем кебек эшчеләр сыйныфы сафына бастым.
Баштарак без өйрәнчекләр цехында эшләдек. Безне – ике яшь кенә кызны – фрезер станогына куйдылар. Алмашчым Маша Карягина иде. Училищеда укыганда ук, безнең кайбер малайлар һәм кызлар практик дөресләр вакытында үзләре хәзерләгән детальләр турында:    «Аларны арыбер    чүплеккә    һәм    металл калдыклары арасына ташлыйлар. Безнең эш цехка баргач кына башланачак», – дип уйлыйлар иде. Беренче көннәрдә мин дә шундый фикердә булдым. Ләкин заводка килгәч, мин үзебез ясаган ачкычларны күрдем.
Үземә беркетелгән станокка басып, кулыма тоткан сызымыма һәм бирелгән заготовкага карап торганда, яныма өйрәнчекләр цехы начальнигы Глеб Степанович Телицын үзе килеп җитте. Заданиене аңлавымны-аңламавымны сорашкач, ул миңа туры карап:
– Дикъкать беләнрәк, тырышыбрак эшлә, кызым. Бу детальләр механика цехлары өчен җайланмалар ясарга барачак, – диде.

Озакламый безне мөстәкыйль эшкә – инструментлар хәзерләү цехына күчерделәр, һәрберебезгә разрядлар бирделәр. Шундый зур коллективка эләгеп йөзләрчә катлаулы станокларны күргәч, бер мәлгә генә шикләнеп тә куйдым.
Бу шөбһәле минутларда миңа үземнең булачак цехташларым, группадашларым ярдәм кулы суздылар. Шуларның берсе – урта яшьләрдәге бер хатын минем янга килде дә:    
– Беренче эш көнең котлы булсын, сеңелем! Аңламаган нәрсәләрең булса – |тартынып торма, үземнән сора, – диде.

Бу – фрезерчы Екатерина Мельникова иде. Мин аңа, үз әниемә ияләнгән кебек, якынаеп киттем. Катя апаның минем кебек яшь кызларга булышуы беренче генә булмагандыр ахры, ул мине фрезерчылык эшенә гашыйк итте. Катя апа миндә үз станогым, үз детальләрем өчен генә түгел, ә цех һәм завод планы өчен дә җаваплылык тәрбияләде. «Безнең кискечләр завод цехлары өчен генә хәзерләнмиләр. Алар башка шәһәрләргә дә җибәреләләр», – ди иде ул.
Бервакыт безнең цехта эшчеләрнең гомуми җыелышы булып үтте. Анда заводка күптән түгел генә килгән бер эшченең тәртибе тикшерелде. Ул үзенә тапшырылган заданиеләрне килде-китте генә башкара икән.    
Җыелышта бик күп кешеләр сөйләде. Менә урыныннан шомартучы Нәзирә Галиуллина күтәрелде. Нәзирә апа – завод ветераны, коммунист, тырыш хезмәтләре өчен ул берничә медаль, «Почет билгесе» һәм Ленин орденнары белән бүләкләнгән. Күп еллар буенча цех партбюросы һәм завод парткомы члены, шәһәр Советы депутаты булган кеше. Ул бик күпләрне уйланырга мәҗбүр иткән көнчыгыш халыкларының бер гыйбрәтле хикәясен сөйләде. «Бервакыт төзүчеләрдән: сез ни эшлисез? – дип сораганнар, – диде ул. – Аларның берсе: кирпечләр өям, – дип, икенчесе: стена ясыйм, – дип җавап биргән. Ә өченчесе, үз куллары башкарган эшкә бер карап алган да горурланып: «Сарай салам!» – дип җавап кайтарган».

Нәзирә апа сүзен:
– Менә безгә дә үзебезнең эшебезне мәһабәт сарай салу белән тиңләргә, үзеңдә зур җаваплылык тоеп яшәргә кирәк, – дип тәмамлады.
Әйе, бу җаваплылык хисен, эшче дигән бөек исем белән горурлануны, үз намусыңны саклауны бик киң аңларга кирәк. Ул бит әле нормаңны 100 процентка үтәп бару гына түгел. Ул – эшченең белеме, үзенең осталыгын күтәрү турында даими уйлануы, рухи ныклыгы, дисциплиналы булуы, эшләргә һәм яшәргә комачаулаучы нәрсәләр белән килешмәүчәнлеге. Мәсәлән, безнең исерекләр һәм прогулчылар белән килешеп яшәргә хакыбыз бармы? Юк! Ләкин, кызганычка каршы, бу фикер әлегә бетеп җитмәгән, алар безнең заводта да бар. Кичә мин завод газетасында шундый ике кеше турында укыдым. Аларның берсе хезмәт дисциплинасын боза; эчкечелеккә бирелеп, еш кына соңга кала, эшендә брак ясый. Ә икенчесе егерме көн буена, бернинди сәбәпсез-нисез, эшкә чыкмый. Шунысы үкенечле: яшь егет, күптән түгел генә армия сафыннан кайткан, аңа завод тулай торагында бүлмә дә биргәннәр. Ә ул исә үзенә шундый шартлар тудырган коллектив йөзенә пычрак аткан. Югарыда искә алынганнарның беренчесе заводтан хурлыклы төстә куылды, ә икенчесе каты кисәтелде.

Мин бу чараларны дөрес һәм урынлы дип саныйм. ВЦСПСның VIII Пленумы карарларында, КПСС Үзәк Комитетының декабрь (1969) Пленумында әйтелгәнчә, хезмәт дисциплинасын һәм җәмәгать тәртибен бозучыларга карата, эш урыннарын еш алыштыручыларга һәм прогулчыларга карата тиешенчә җәза бирелергә тиеш. Менә тагын бер мисал. Безнең заводта ел саен яшь фрезерчылар, слесарьлар, токарьлар арасында һөнәр осталыгына ярышлар үткәрелә. Яшь токаребыз Ирек Вәлиев, мәсәлән, завод чемпионы дигән исемне яулады. Ирек хәтта РСФСР беренчелегенә ярышларда катнашты һәм бүләкле урынны алды. Яшь фрезерчы Әнәс Посылов та үзен фрезерчылык эшенең чемпионы итеп танытты. Яшь рационализаторларыбыз исә Татарстанда беренче урынга чыктылар. Бишьеллыкның дүрт елы эчендә генә дә алар тормышка ашырган тәкъдимнәрдән заводыбыз миллионнарча сум экономия алды.

Ә шулай да кайбер вакытларда яшьләр арасында: «Боларның барысы да миңа кагылмый», – дигән ваемсыз караш очратырга мөмкин. Минемчә, мондый ваемсыз кеше – барлык яңалыкның дошманы. Андыйлардан коммунизм эше өчен чын көрәшчеләр чыкмаячак.
Бу сүзләрне укыгач, кайберәүләр миннән: «Син әле яшь кыз. Үзеңнән өлкәннәр турында болай фикер йөртергә хакың, сүзләреңне расларлык дәлилләрең бармы?» – дип сорарлар сыман. Мин: «Хакым бар!» – дип җавап бирәм. Дәлилләрем – минем үз эшемне, үз һөнәремне, үзем эшли торган цехымны һәм заводымны, аның кешеләрен яратуымда. Ә тәҗрибәм җитми икән – зарар юк, ул вакыты белән киләчәк.

Минем бишьеллыкны срогыннан элек тәмамлау, туган Татарстанымның 50 еллыгын лаеклы каршылау өчен шәхси йөкләмәм бар, аны үтәү өчен үзебезнең группа фрезерчысы Анастасия Беспалова белән ярышып эшлим мин. Бу ярыш икебезгә дә файда бирә. Аннан соң минем күңелемдә саклап йөрткән якты хыялларым бар: кичке мәктәпнең унберенче классын тәмамлагач, югары белем алырга һәм бөек партиясе сафына басарга телим! Даһи юлбашчыбыз башлаган эшне башка комсомол һәм коммунист иптәшләрем белән бергә, минем дә дәвам итәсем килә.
1970

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Син минем балам! – Нихәл, улым! – Айдар Фидаилевич ак биләүдәге бәбине күтәреп, битенә үк терәде. Үз гомерендәге иң шатлыклы көне бүген аның! – Рәхмәт сезгә, Ләйлә! Бу бәхетне бүләк иткәнегез өчен. – Ир баланы күтәргән килеш Ләйләгә борылды. Хатын елый иде. Башта яшерен генә тамган күз яшьләре тора-бара тоташ үксүгә әверелде.  – Ай-дар... Фи-даи-левич... ба-ла-ны бир-мим... Бирә... ал-мыйм... – Ләйләнең бу сүзләре иңрәү булып чыкты. 
    10187
    5
    129
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    5983
    1
    82
  • 7170
    2
    52
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    8182
    1
    46
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 19 сентябрь 2020 - 07:50
    Без имени
    Минем курше авылга к лен булып тошкэн апам нэк шушындый тормыш а гомер кичерде, кайнэсе эгэр балалар га берэр кием алса апам барында мичкэ ата иде дип сойли, бер вакыт малае на бурек алып кайткан идём кулымнан тартып алдыда янып торган мичкэ а ты ди, ике каен сенелсе бар иде эти _энисе урынга калгач пинсэлэрен алдылар, э кайтып та алып китеп тэ карамадылар алар вафат инде хэзер, э апамны хэзер бик авыр чир бэреп екты шулай бер рэхэт курмэде язсан язып бетерэ торган тугел роман язырлык анын тормыш, аллам андый тормыш ны бер кемгэ дэ курсэтмэсен
    Инде минем чират...
  • 18 сентябрь 2020 - 10:15
    Без имени
    Бик матур хикэя !!! Укыйсы да бик кунелле булды !!! Эйдэ бергэлэшеп устерсеннэр инде сабыйларын .... Лэйлэ узе дэ югалтуны кичергэн бит !!!Бэхет елмайган димэк .... Бэхетлэре булсын барча балаларнын да .... Кеше бэхет очен туа,бэхетле булсын hэркем ....
    Син минем балам!
  • 18 сентябрь 2020 - 14:00
    Без имени
    Бик яхшы эсэр,бик азлар гына анлый шул язмышнын кисэтуен.Яшь чагымда ирем бн ачуланышкач,сойлэшмим дип уземэ-узем суз биреп,ярты кон сойлэшмэсэм,ике улымнын берсе нык итеп авырый башлый иделэр,температуралар бн.Шуннан сойлэшэ башлыйсын инде,уртак борчу килгэч.Купме сынадым,гел шулай була иде,аннары тэкэбберлегемне читкэ куеп,элэгешсэк тэ,сойлэшмичэ йормэдем,мин хаклы булсам,ярар,Аннан минем Бер жирем жэ кимеми дип,уземне тынычландыра идем.Бер тирэ,аерылыйм микэн эллэ дигэн уйлар да кергэлэде,аннары уйладым,этилэре балаларга минем шикелле ук якын,бигрэк тэ ир балага,этилэреннэн аерып алсам,барыбер мине гаеплэрлэр,алар да бит ир кешелэр,алга таба узем генэ доес тэрбия бирэ алырмынмы дип,барысын уйлап торып калдым.Аллага шокер,хэзер шуна соенеп бетэ алмыйм,инде 45-ел яшибез.Балалар да гаилэле,аларга гел тигезлектэ уз балаларын узлэренэ устерулэрен телим.Балалар бэхете эти-энидэн тора.
    Бала хакы
  • 18 сентябрь 2020 - 14:47
    Без имени
    Шуннан ни булды?
    Яңгыр 
  • 18 сентябрь 2020 - 15:05
    Без имени
    Фото, фото, купме хатирэ саклый. Ойгэ кайткач, экрен генэ фотоальбом алып, карап утырырга яратам. Менэ балачак, менэ усмер чак, менэ мин инде усеп житкэнмен. Бу ваеыт аралыгында ни генэ булмады, ни генэ тормышта алышынмады. Сагынып искэ аласын. Тагын бер кайтыр идем дип эченнэн генэ хыялланасын.
    Фотолар дәвалый? 
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...