​ХЕЗМӘТЕМ-ГОРУРЛЫГЫМ

Мин эшли торган моторлар төзү заводында сугыш елларыннан истә калган бер вакыйга турында сөйлиләр. Заводка Америка һәм Англия делегацияләре килеп, цехлар буйлап йөргәндә, берсе кечкенә генә буйлы, базык гәүдәле Женя Мочекны күрә, сорау бирә:
– Сездә бала-чагалар да эшлимени хәзер? – ди. Аңа җавапны Женя үзе бирә:
– Мин бала түгел, миңа бүген уналты яшь тулды. Әгәр безнең кебекләрне фронтка алырга рөхсәт булса, мин бик теләп фашистларны кырырга китәр идем. Һәлак булган ватандашларым өчен ничек үч алыр идем мин! Ләкин, кызганычка каршы, безне фронтка алмыйлар. Шуңа күрә үземнең дошманга булган ачуымны менә бу детальләр белән кайтарам мин!

Евгений Романович Мочен – хәзер цех начальнигы, коммунист. Ул заводка яңа килгән яшьләр белән еш очраша һәм аның әлеге сүзләреннән һәркемнең күңелендә хезмәт дәрте кабына.
Завод бусагасын атлап, мотор төзүчеләрнең данлы коллективына кушылгач, миңа коммунист Мочек кебек кешеләрне күп очратырга туры килде. Аларның кайберләре миндә эшче дигән исемгә, фрезерчылык һөнәренә күңелемдә мәхәббәт һәм горурлык хисе уяттылар, ә кайберләре әле дә минем белән эшлиләр һәм мин аларның җылы йогынтысын көн саен сизеп торам.

15 нче профессиональ-техник училищены тәмамлап заводка килгән көнемне бөтен гомерем буена онытмам кебек. Хезмәт кенәгәмдә «Ленин орденлы Казан моторлар төзү заводы фрезерчысы» дип язылган сүзләрне күргәч, дулкынлануымның һәм шатлануымның чиге булмады. Димәк, мин дә әнием һәм абыем кебек эшчеләр сыйныфы сафына бастым.
Баштарак без өйрәнчекләр цехында эшләдек. Безне – ике яшь кенә кызны – фрезер станогына куйдылар. Алмашчым Маша Карягина иде. Училищеда укыганда ук, безнең кайбер малайлар һәм кызлар практик дөресләр вакытында үзләре хәзерләгән детальләр турында:    «Аларны арыбер    чүплеккә    һәм    металл калдыклары арасына ташлыйлар. Безнең эш цехка баргач кына башланачак», – дип уйлыйлар иде. Беренче көннәрдә мин дә шундый фикердә булдым. Ләкин заводка килгәч, мин үзебез ясаган ачкычларны күрдем.
Үземә беркетелгән станокка басып, кулыма тоткан сызымыма һәм бирелгән заготовкага карап торганда, яныма өйрәнчекләр цехы начальнигы Глеб Степанович Телицын үзе килеп җитте. Заданиене аңлавымны-аңламавымны сорашкач, ул миңа туры карап:
– Дикъкать беләнрәк, тырышыбрак эшлә, кызым. Бу детальләр механика цехлары өчен җайланмалар ясарга барачак, – диде.

Озакламый безне мөстәкыйль эшкә – инструментлар хәзерләү цехына күчерделәр, һәрберебезгә разрядлар бирделәр. Шундый зур коллективка эләгеп йөзләрчә катлаулы станокларны күргәч, бер мәлгә генә шикләнеп тә куйдым.
Бу шөбһәле минутларда миңа үземнең булачак цехташларым, группадашларым ярдәм кулы суздылар. Шуларның берсе – урта яшьләрдәге бер хатын минем янга килде дә:    
– Беренче эш көнең котлы булсын, сеңелем! Аңламаган нәрсәләрең булса – |тартынып торма, үземнән сора, – диде.

Бу – фрезерчы Екатерина Мельникова иде. Мин аңа, үз әниемә ияләнгән кебек, якынаеп киттем. Катя апаның минем кебек яшь кызларга булышуы беренче генә булмагандыр ахры, ул мине фрезерчылык эшенә гашыйк итте. Катя апа миндә үз станогым, үз детальләрем өчен генә түгел, ә цех һәм завод планы өчен дә җаваплылык тәрбияләде. «Безнең кискечләр завод цехлары өчен генә хәзерләнмиләр. Алар башка шәһәрләргә дә җибәреләләр», – ди иде ул.
Бервакыт безнең цехта эшчеләрнең гомуми җыелышы булып үтте. Анда заводка күптән түгел генә килгән бер эшченең тәртибе тикшерелде. Ул үзенә тапшырылган заданиеләрне килде-китте генә башкара икән.    
Җыелышта бик күп кешеләр сөйләде. Менә урыныннан шомартучы Нәзирә Галиуллина күтәрелде. Нәзирә апа – завод ветераны, коммунист, тырыш хезмәтләре өчен ул берничә медаль, «Почет билгесе» һәм Ленин орденнары белән бүләкләнгән. Күп еллар буенча цех партбюросы һәм завод парткомы члены, шәһәр Советы депутаты булган кеше. Ул бик күпләрне уйланырга мәҗбүр иткән көнчыгыш халыкларының бер гыйбрәтле хикәясен сөйләде. «Бервакыт төзүчеләрдән: сез ни эшлисез? – дип сораганнар, – диде ул. – Аларның берсе: кирпечләр өям, – дип, икенчесе: стена ясыйм, – дип җавап биргән. Ә өченчесе, үз куллары башкарган эшкә бер карап алган да горурланып: «Сарай салам!» – дип җавап кайтарган».

Нәзирә апа сүзен:
– Менә безгә дә үзебезнең эшебезне мәһабәт сарай салу белән тиңләргә, үзеңдә зур җаваплылык тоеп яшәргә кирәк, – дип тәмамлады.
Әйе, бу җаваплылык хисен, эшче дигән бөек исем белән горурлануны, үз намусыңны саклауны бик киң аңларга кирәк. Ул бит әле нормаңны 100 процентка үтәп бару гына түгел. Ул – эшченең белеме, үзенең осталыгын күтәрү турында даими уйлануы, рухи ныклыгы, дисциплиналы булуы, эшләргә һәм яшәргә комачаулаучы нәрсәләр белән килешмәүчәнлеге. Мәсәлән, безнең исерекләр һәм прогулчылар белән килешеп яшәргә хакыбыз бармы? Юк! Ләкин, кызганычка каршы, бу фикер әлегә бетеп җитмәгән, алар безнең заводта да бар. Кичә мин завод газетасында шундый ике кеше турында укыдым. Аларның берсе хезмәт дисциплинасын боза; эчкечелеккә бирелеп, еш кына соңга кала, эшендә брак ясый. Ә икенчесе егерме көн буена, бернинди сәбәпсез-нисез, эшкә чыкмый. Шунысы үкенечле: яшь егет, күптән түгел генә армия сафыннан кайткан, аңа завод тулай торагында бүлмә дә биргәннәр. Ә ул исә үзенә шундый шартлар тудырган коллектив йөзенә пычрак аткан. Югарыда искә алынганнарның беренчесе заводтан хурлыклы төстә куылды, ә икенчесе каты кисәтелде.

Мин бу чараларны дөрес һәм урынлы дип саныйм. ВЦСПСның VIII Пленумы карарларында, КПСС Үзәк Комитетының декабрь (1969) Пленумында әйтелгәнчә, хезмәт дисциплинасын һәм җәмәгать тәртибен бозучыларга карата, эш урыннарын еш алыштыручыларга һәм прогулчыларга карата тиешенчә җәза бирелергә тиеш. Менә тагын бер мисал. Безнең заводта ел саен яшь фрезерчылар, слесарьлар, токарьлар арасында һөнәр осталыгына ярышлар үткәрелә. Яшь токаребыз Ирек Вәлиев, мәсәлән, завод чемпионы дигән исемне яулады. Ирек хәтта РСФСР беренчелегенә ярышларда катнашты һәм бүләкле урынны алды. Яшь фрезерчы Әнәс Посылов та үзен фрезерчылык эшенең чемпионы итеп танытты. Яшь рационализаторларыбыз исә Татарстанда беренче урынга чыктылар. Бишьеллыкның дүрт елы эчендә генә дә алар тормышка ашырган тәкъдимнәрдән заводыбыз миллионнарча сум экономия алды.

Ә шулай да кайбер вакытларда яшьләр арасында: «Боларның барысы да миңа кагылмый», – дигән ваемсыз караш очратырга мөмкин. Минемчә, мондый ваемсыз кеше – барлык яңалыкның дошманы. Андыйлардан коммунизм эше өчен чын көрәшчеләр чыкмаячак.
Бу сүзләрне укыгач, кайберәүләр миннән: «Син әле яшь кыз. Үзеңнән өлкәннәр турында болай фикер йөртергә хакың, сүзләреңне расларлык дәлилләрең бармы?» – дип сорарлар сыман. Мин: «Хакым бар!» – дип җавап бирәм. Дәлилләрем – минем үз эшемне, үз һөнәремне, үзем эшли торган цехымны һәм заводымны, аның кешеләрен яратуымда. Ә тәҗрибәм җитми икән – зарар юк, ул вакыты белән киләчәк.

Минем бишьеллыкны срогыннан элек тәмамлау, туган Татарстанымның 50 еллыгын лаеклы каршылау өчен шәхси йөкләмәм бар, аны үтәү өчен үзебезнең группа фрезерчысы Анастасия Беспалова белән ярышып эшлим мин. Бу ярыш икебезгә дә файда бирә. Аннан соң минем күңелемдә саклап йөрткән якты хыялларым бар: кичке мәктәпнең унберенче классын тәмамлагач, югары белем алырга һәм бөек партиясе сафына басарга телим! Даһи юлбашчыбыз башлаган эшне башка комсомол һәм коммунист иптәшләрем белән бергә, минем дә дәвам итәсем килә.
1970

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    7237
    7
    66
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4484
    0
    43
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    4919
    0
    37
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2954
    4
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9674
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 21:27
    Без имени
    Баланын этисе бардыр бит? Этисе дэ алгаласын бакчадан, уйнатсын, саф хавалар суларга алып чыксын. Ник эни тиеш дип белэсез? Ул узенекен устереп, кеше иткэн инде, житэр ана. Олы яшьтэ, башны кутэрмичэ, бала карап булмый да эле, арыта да. Узегез тапкансыз, узегез устерегез! Алла сабырлык хэм ярдэмен бирсен. Бала устеру жинел дигэн кеше юк эле, аны бит уйнатып, ашату, юындыру гына тугел, тэрбия бирергэ дэ кирэк.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 21:15
    Без имени
    Белмим, мин дэ баланы берузем тарбиялим, эни эти икенче шэхэрдэ торалар, Бер булышучым да юк, куршедэн башка, элдэ Аллага шокер ул бар, баланы иртэн торып мэктэпкэ озата (1класс), мин эшкэ БИК иртэ китэм, дэрес беткэч подъездда каршы алып квартирага кертеп, ашарга жылытып бирэ. Свидание га йорергэ уемда да юк, даже не представляю как это. Куршемэ озын гомер сэлэмэтлек телим, элдэ ул бар. Бала усэ ул, Гомер буе бэлэкэй булмый, Шуна элеге вакытта баланы карау минем очен важнее всяких свиданий и личной жизни.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 16:39
    Без имени
    Баштан утте, килмэгэн туганы калды микэн, торыргада. Йэ эйтмичэ килеп керэлэр иде. Аннары зарланганнарын ишеттемдэ. Берегезнедэ чакырып китермэдем, уземнен сезгэ барып торганым юк дидем. Мэжбури тотмыйм узегез килэсез дидем. Тоже бер булмэле иде. Хэзер килэсэлэрдэ китэлэр. Эле аларча булырга тиеш. Булмый гына торсын эле.
    Иремнең туганнары...
  • 1 декабрь 2022 - 10:43
    Без имени
    Котлыйбыз! Яшьлэр безнен килэчэгебез
    «Яңа йолдыз»да яңа җиңүче!
  • 1 декабрь 2022 - 09:35
    Без имени
    Бик кызыклы ,эчтелекле язма.
    Тау артында таулар бар
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда