Нәфесне ничек кулда тотарга?

Аллаһ Коръәндә «Фәтыйр» сүрәсенең 6 нчы аятендә: «Шәйтан бит сезнең күптәнге дошманыгыз. Аның ялган вәгъдәләре белән алданмагыз, аны дошман дип санагыз. Шәйтан ул үзенә ияргәннәрне дөрләп янган Җәһәннәм утына гына илтә һәм башка беркая да илтми», – дип инсанны шәйтан вәсвәсәсеннән сакланырга әмер иткән. 

Күпчелек кеше ирешкән уңышлары белән горурлана, мактана һәм башкаларның үзен мактаганын ярата. Кеше үзенең акыл-зиһене, гыйлеме, гаиләсе, балалары белән горурлануны, мал-мөлкәте белән мактануны гадәти хәл дип саный. Аллаһ гыйлеменнән мәхрүм булганнар югары уңышларга ирешсәләр, зур байлыкка ия булсалар: «Мин бу дәрәҗәгә үзем ирештем», «Мин бу малларны үз тырышлыгым белән таптым», – дип әйтергә яраталар.  

Инсанны тулысынча нәфес колы булудан, тәкәбберләнүдән тәкъдир сызган чикләр коткара. Ни рәвешле коткара? Тәкъдир кешегә: «Тәкәбберләнмә, Аллаһ тәкъдир итмәсә – бер генә нәрсәгә дә ия була алмас идең. Белемеңне дә, малыңны да, аларның һәммәсен булдыру өчен кирәк булган сәләтеңне дә, саулык-сәламәтлегеңне дә Аллаһ Тәгалә яратты, Аллаһ бирде. «Минеке!» дип колачлаган нигъмәтләрнең барысы да Аллаһ ихтыярында», – дип кисәтеп тора. Тәкъдир ул бер кеше сурәтендә килеп, теле белән шулай дип әйтми. Бу кисәтү ошбу нәрсәләрдән гыйбарәттер ки: бәндәгә чир-сырхау килеп җәфалый, яисә кешенең мал-мөлкәтенә  зыян килә, яисә үзенә, яисә якыннарына бәла-каза килеп мәшәкатьли, яисә якыннарын югалтып хәсрәт утында яна. Яисә каты авыру килеп хасталана. Менә шул вакытта кеше: «Ий, Раббым!», «Ий, Аллаһ!» – ди. Менә шул вакытта кеше үзенә бирелгән барлык нигъмәтләрнең дә вакытлыча гына бирелгәнлегенә төшенә һәм нәфесен җиңеп сәдака бирергә нәзерләр әйтә һәм сүзендә тора, мул итеп хәер-сәдакалар өләшә. Кызганыч ки, кайберәүләр авырлык килгәндә әйткән нәзерләрен үтәмиләр, ягъни хәле бераз җиңеләйсә, сәламәтләнсә яисә кайгысыннан арынгандай булса, нәфесенә бирелеп сәдакасын бирми.  

Шушы хакта, тормыштан алынган гыйбрәтле хәл турында сөйләп китәсем килә.  

...Зур-зур кибетләр тотучы бер бай кешене паралич суга, йөзе-бите зарарлана. Шушы хәбәрне ишеткән дусты аның хәлен белергә керә. Чынлап та, байның йөз-кыяфәте ямьсезләнгән, авызы бераз кыйшайган икән. Бай дустына болай ди: «Үзәк кибетебезгә бар да, энемнән корбан акчасын алып, Аллаһ ризалыгы өчен, шуны шәкертләргә сәдака итеп өләш. Ин шәә Аллаһ, корбан сәдакасы хакына, Аллаһ мине бу зәхмәттән коткарыр, шифа бирер», – ди.  Дусты, вакыты кысан булу сәбәпле, байның гозерен үтәүне икенче көнгә калдыра. Икенче көнне иртүк аның өендә телефон шалтырый. Теге бай дустыннан: «Корбанлык акчасын алдыңмы?» – дип сорый. Дусты бик уңайсызланып: «Хәзер үк акчаны барып алам да, шәкертләргә өләшәм», – дип җавап бирә. Ләкин бай кеше: «Тукта, тукта, ашыкма әле», – ди. Дусты гаҗәпләнеп: «Әллә берәр төрле киртә бармы?» – дип сорый. Бай аңа: «Киртә юк, ә менә үзгәреш бар. Кичә синең белән сөйләшкәннән соң табибка алып бардылар. Ул дару язып бирде. Шуны алып эчкәннән соң хәлем яхшыргандай булды. Мөгаен, корбан чыгымнарын күтәрүнең хаҗәте дә калмас. Кибеткә бармыйча тор әле, яме!» – ди.  

Менә шул рәвешле, бу бәндәнең малга артык хиреслеге һәм нәфесе иманы кушканча яшәргә ирек бирми. Ягъни, иманы аның нәфесенә караганда зәгыйфь, ягъни ул кеше нәфесенең колы булып яши, Ахирәте өчен аз гына да саваплы гамәлне башкармый.  

Аллаһ Коръәндә тәкъвасыз инсаннарның нәфес колы булуларын тәнкыйтьләп болай ди: «Сез берәр төрле зарар килсә, шундук дөньядан өметегезне өзеп, Аллаһка ялварасыз. Аллаһ сезне ул бәладан коткарса, шундук Аннан йөзегезне чөерәсез, элекке гафләтегезгә чумасыз».  

Ә бит без – мөселманнар, Рәсүлебезгә һәм хөрмәтле сәхабәләргә охшап яшәргә тиешбез. Пәйгамбәребез Мөхәммәд салаллаһу галәйһи үә сәлләм: «Йә, Раббым! Күз ачып йому мизгеленә генә дә безне нәфесебезнең карамагына тапшырма!» – дип, даимән дога кылган һәм безне дә шушы доганы кылырга өйрәтеп калдырган.   

Кешенең иң олы дошманы – шәйтан мәлгунь. Шәйтан кешенең алдыннан һәм артыннан, уң һәм сул тарафларыннан килеп, һәрвакыт вәсвәсәләп тора. Иблис ләгыйнь инсанның күңеленә начар фикер салып, нәфесен котыртып тора. Кешенең нәфесе вәсвәсәгә бирелүчән.  

Әгәр кеше үзенә ирешкән кайгы-хәсрәтләрнең, бәла-казаларның барысы да Аллаһ билгеләп куйган тәкъдир икәнлеген аңлап, нәфесен буйсындырып, нәфесенә хуҗа булып сабыр итсә – гөнаһлардан пакьләнүенә сәбәп була һәм иксез-чиксез әҗер-савапларга ирешә, әлхәмдүлилләһ. Авырлыкларга сабыр итү, чыдамлы булу – нәфесне тәрбияләү ул. Сабырлык – әҗер-савапларга ирештерә.  

Нәфеснең тагын бер үзенчәлеге бар, нәфес – тәнкыйтьне кабул итми, гаепне үз өстенә алмый, гаепне һәрвакыт башкалар өстенә аударырга, үзе акланырга тырыша. Инсаннар арасында шундыйлар да бар ки, гомер буе хата-гөнаһларны белеп тә, белмичә дә кылып торсалар да, үзләрен кимчелексез дип саныйлар. Болар – нәфесләрен тәрбияләмәгән кешеләр җөмләсеннән. Нәфесен тәрбияләмәгән кеше башкалардан һәрвакыт гаеп эзләп, үзен яхшы итеп күрсәтү өчен төрле яман ысуллар куллана. Ә шәйтан мондый кешеләрне бик ярата, һаман саен аларны үсендереп, нәфесләрен үсендереп тора. Әмма, моннан котылу юлы бар. Аллаһ Коръәндә шәйтаннан саклану юлларын өйрәткән. Күңелдәге яман ниятне, начар вәсвәсәне чыгару өчен «Бәкара» сүрәсенең 255 нче аятен – «Аятел-Көрси»не (аять әл-Көрси) өйрәнергә һәм даими рәвештә укырга кирәк.  

Инсан нәфесенә салкын караса, ул буйсынудан чыга һәм кеше аны җиңә алмый. Шуңа күрә, нәфесне һәрвакыт кулда тотып, аны шелтәләп тору кирәк, ягъни үзвакытында нәфесеңә: «Җитте!» – дип әйтә белү кирәк. Кеше нәфесен котыртып, вәсвәсәләп торган күңелен вәгазьләп торса, аның җаны тыныч булачак. Ә моның өчен һәрвакытта да нәфеснең яман тозак икәнлеген искә төшереп кору кирәк. Аллаһ Коръәндә «Зәрият» сүрәсенең 55 нче аятендә: «Искә төшер, чөнки, дөреслектә, искә төшерү мөэминнәргә файда китерә», – ди. Моннан аңлашылганча, кеше Аллаһны искә төшерергә, Аның сүзләрен хәтереннән чыгармаска, ни-нәрсәнең яхшы йә яман икәнен исендә тотарга тиешлеген аңлата.   

Нәфесне җиңү өчен кешегә акыл-зиһен, ихтыяр көче бирелгән. Кеше акыл нигъмәте ярдәмендә үз гамәлләре өчен җаваплы булуын һәрдаим хәтерендә тота. Яхшыны – яманнан, дөресне – ялганнан аера белү сәләтен кулланган кеше нәфес колы булмый. Нәфесен үз кулында тота белгән кеше: «Үз ихтыярың белән яман юлны сайласаң, җәзасын күрәчәксең», – дип үзенең гамәлләренә хисап бирә, ягъни нәфесен тезгендә (контрольдә) тота.   

Тормышның ачысын-төчесен күп күргән бер тәкъва бабай оныгына нәсихәт кылып болай дигән: «Һәрбер кешедә дә эчке көрәш бара. Кеше үз-үзе белән көрәшеп яшим. Бу көрәш ике бүренең көрәшенә бик тә охшаган. Бүренең берсе – залимлекне һәм явызлыкны чагылдыручыдыр, аңарда: ачу, көнчелек-хөсетлек, тәкбберлек, ялганчылык, нәфес теләкләренә иярү, саранлык сыйфатлары өстенлек итәдер. Икенчесендә исә: миһербанлылык һәм ярату, мәрхәмәтлелек һәм шәфкатьлелек, юмартлык, гаделлек, тәкъвалык, курку һәм өметле булу сыйфатлары өстенлек итәдер».    Бабасының сүзләреннән тәэсирләнгән малай уйга кала һәм: «Бабакай, ә соңында кайсы бүре җиңә соң?» – дип сорый. Бабай хикмәтле итеп елмая да: «Син кайсы бүрене ашатасың, һәрвакытта да шунысы җиңә!» – дип җавап бирә.  

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 4 декабрь 2022 - 09:12
    Без имени
    Зәрия Вәлиеваның вәгазьләре гади, аңлаешлы тел белән язылган. Аны укыганда авторның тавышын ишеткән сыман буласың. Ул, мөгаен, мәчеттә укытадыр. Чөнки үтемле итеп аңлата белә. Рәхмәт!
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    7178
    7
    65
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4465
    0
    43
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2940
    4
    36
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    4807
    0
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9623
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 21:27
    Без имени
    Баланын этисе бардыр бит? Этисе дэ алгаласын бакчадан, уйнатсын, саф хавалар суларга алып чыксын. Ник эни тиеш дип белэсез? Ул узенекен устереп, кеше иткэн инде, житэр ана. Олы яшьтэ, башны кутэрмичэ, бала карап булмый да эле, арыта да. Узегез тапкансыз, узегез устерегез! Алла сабырлык хэм ярдэмен бирсен. Бала устеру жинел дигэн кеше юк эле, аны бит уйнатып, ашату, юындыру гына тугел, тэрбия бирергэ дэ кирэк.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 21:15
    Без имени
    Белмим, мин дэ баланы берузем тарбиялим, эни эти икенче шэхэрдэ торалар, Бер булышучым да юк, куршедэн башка, элдэ Аллага шокер ул бар, баланы иртэн торып мэктэпкэ озата (1класс), мин эшкэ БИК иртэ китэм, дэрес беткэч подъездда каршы алып квартирага кертеп, ашарга жылытып бирэ. Свидание га йорергэ уемда да юк, даже не представляю как это. Куршемэ озын гомер сэлэмэтлек телим, элдэ ул бар. Бала усэ ул, Гомер буе бэлэкэй булмый, Шуна элеге вакытта баланы карау минем очен важнее всяких свиданий и личной жизни.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 16:39
    Без имени
    Баштан утте, килмэгэн туганы калды микэн, торыргада. Йэ эйтмичэ килеп керэлэр иде. Аннары зарланганнарын ишеттемдэ. Берегезнедэ чакырып китермэдем, уземнен сезгэ барып торганым юк дидем. Мэжбури тотмыйм узегез килэсез дидем. Тоже бер булмэле иде. Хэзер килэсэлэрдэ китэлэр. Эле аларча булырга тиеш. Булмый гына торсын эле.
    Иремнең туганнары...
  • 1 декабрь 2022 - 10:43
    Без имени
    Котлыйбыз! Яшьлэр безнен килэчэгебез
    «Яңа йолдыз»да яңа җиңүче!
  • 1 декабрь 2022 - 09:35
    Без имени
    Бик кызыклы ,эчтелекле язма.
    Тау артында таулар бар
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда