Камзул

Камзул — татар халкының элек-электән яратып кигән милли киеме ул. Ә шулай да татарга кайдан һәм ни рәвешле килеп кергән соң?
Шунысын да әйтик, камзул сыман кыска, җиңсез кием күп халыкларда билгеле. Мәсәлән, Көнбатыш илләрендә, шул исәптән Балтыйк буе дәүләтләрендә дә, билгә җитешле җиңсез корсеткалар кигәннәр. Ә руслар шул корсеткага өстәп, бәрелгән итәкле “лиф-корсетка”ны кабул иткәннәр. Төптәнрәк уйлап карасак, татарның җиңсез киеме дә әүвәл камзул дип аталмаган. Бер җирдә кысмабикә, икенчесендә — кесәбикә, өченчесендә — бустырык...



XVII—XVIII йөзләрдә Көнбатыш Европа илләрендә парчадан тегелгән билле, тезгә җитеп тора торган җиңсез ирләр киеме модага керә, французча Сапл15о1е. Шул рәвешле шәһәр аристократлары арасында камзол киң таралыш таба. Әмма ни хикмәт, камзол тора-бара башлыча татар, башкорт һәм казах халкында гына сакланып кала. Аеруча татар кешесе бу яңа киемне үз итеп кабул иткән. Аның сәбәбе дә ачык, чөнки өлгесе безнең киемнәргә ятышлы. Тукымасын исә халык үзенчә яңарта. Шул рәвешле яңа тукымадан тегелгән камзолның камзулга үзгәрүе бер дә гаҗәп түгел. Бактың исә, чоба, җилән, бишмәт ише киемнәр дә шундый ук тарихи үзгәреш кичергәннәр икән ләбаса. Шулай булгач, камзулны татарга читтән кергән кием итеп карау, тамырдан, дөрес түгел. Ата-бабаларыбыз киемне үз гореф-гадәтләре һәм зәвыкларына туры китереп кабул иткән, аннан соң тормыш таләпләреннән чыгып, үзенчә яңарткан. Шуңа күрә камзул бүген дә татар милләтен билгеләүче кием төрен тәшкил итә икән, моңа һич тә гаҗәпләнәсе юк.



Элегрәк камзуллар чабулы, ябык күкрәкле, тар утыртма якалы, өч һәм биш билле һәм тезгә җитәр-җитмәс озынлыкта булганнар. Алар нигездә бер үк өлгедә киселеп, бер-берсеннән фәкать төсе һәм кайбер детальләре белән генә аерылып торганнар. Мәсәлән, ирләр камзулы карасу төстәге фабрика тукымасыннан тегелгән, аны өйдә генә кигәннәр. Заманында ир-егетнең күлмәк-ыштан өстеннән камзул киеп җәмәгать каршына чыгуы кулай күрелмәгән. Хатын-кызларда исә камзул кешелеккә киелә торган җәйге һәм бәйрәм киеме булып саналган. Аларны ачык төстәге бәрхеттән, яисә Урта Азиядән килгән әдрәс, бикасаб тукымасыннан теккәннәр. Мондый әдрәс камзуллары керәшен татарларының һәм Ука-Сура, Чепца буенда яшәүче татар карчыкларының сандыгында бүгенге көндә дә саклана әле. Ә байбичәләр камзулларын ефәк җепләр белән тукып эшкәртелгән саллы парчадан, штоф сыман ефәктән тектергәннәр.



Беренче рәсемдә элеккеге бай хатынының Петербург музееның уникаль коллекцияләр фондында сакланган кием комплекты күрсәтелгән. Байбичәнең камзулы көмеш парчадан тоташ буйлы һәм өч билле итеп тегелгән. Күргәнегезчә, камзулның алгы чабуларына төрле ефәк җепләрдән зур чәчәк бәйләме төшерелгән. XIX йөз ахырына караган хатын-кыз камзуллары әнә шулай күпчелек яшел, куе кызыл, шәмәхә бәрхеттән яки хәтфәдән (манчестрдан) ачык күкрәкле итеп тегелгәннәр (3 рәсем). Хәтфә камзулның чабуына, култык кырыена һәм итәк очына ука тасмалар тегелгән. Мөселман хатыннары камзулны тагын да купшылап, аңа тар гына җәнлек мехы яисә аккош мамыгы тегәргә яратканнар. Ә асылташлар белән эшләнгән каптырма камзулны тагын да баетып торган.

XX йөз башында ирләр камзулы Европаның яңа кием төре — жилетка яраклаша төшкән. Әмма алар да камзул шикелле билле итеп тегелгән. Беркадәр вакыттан соң Казан ^ хатын-кызлары арасында да билне кысып торган биш билле, ачык күкрәкле кыска камзул — кысмалар модага керә. Мондый камзул күлмәк белән бер үк материал — атластан тегелеп, кысмалы күлмәк дип аталган.

Кызганычка каршы, татарның билле камзуллары акрынлап онытыла башлады. Соңгы елларда хәтта сәхнә артистлары арасында да билсез һәм үтә ачык чигешле камзуллар күзгә ташлана. Югыйсә, камзулны чигү гадәте безнең халыкка хас булмаган. Ә нигә соң әле без тырышыпмы-тырышып халкыбыз дистә еллар иҗат иткән чын татар камзулларын бозабыз? Галиябану һәм Хәлилләр кигән камзуллар бөтенләй үзгә, карап туймаслык матур һәм гәүдәгә килешле булганнар бит.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Кар патшабикәсе Билгеләнгән вакытта кафеда иде инде кыз. Ишекне ачып керде дә, ярым буш залга күз йөртеп, үзенә кирәкле кешене эзләде. Гомерендә беренче күрүе булса да, ул аны әллә каян таныды. «Снежная королева!» – дигән уй сызылып үтте кабат. Ханбикәләрдәй затлы иде ханым.
    8468
    1
    113
  • Хәшәрәт – Әни, без Фәридә белән өйләнешергә булдык. Син каршы түгелсең бит, әйеме? Зөлфия, улының бу хәбәренә күптән әзер булса да, каушап калды. Бу минутта теленнән нинди генә сүз төшсә дә, ничектер урынсыз, ялгыш булыр кебек тоелды.
    7427
    1
    108
  • Тапшырылмаган имтихан Без еш кына: «Күргәннәрдән китап язырлык, кино төшерерлек», – дибез. Беркемнең дә язмышы ал да гөл түгел. Тик кайберәүләр, аның кире якларын оста итеп яшерә,
    5479
    4
    78
  • Гомернең ике яры Бездә бүген – дебют! Гөлнур Сафиуллинаның дебюты! Ниһаять!.. Аның хикәяләр яза башлавын бик көткән идек без. Хәер, Гөлнурның журналист язмалары ук чын хикәя итеп кабул ителә: йә елмаеп, йә күз яшьләрен тыярга тырышып укыйсың... Ә геройлары үзенә охшаган: тыйнак, акыллы, сизгер күңелле, серле... Кечкенә генә бер сүзе, карашы, хәрәкәте белән дөньяларны үзгәртә, гап-гади тормышны ямьгә төрә белгән... Менә шулай! Хикәяләрендә – фәлсәфә, хисләр, сизгер хатын-кыз йөрәге, тагын әллә ниләр – кыскасы, өр-яңа халәт!
    4591
    6
    49
  • Карындашым – көндәшем  Язын чәчәк аткан алмагачның чәчәкләре ап-ак, бик матур. Ләкин нигә соң алмаларының тәме бертөрле түгел? Берсе баллы, ә икенчесе, карар күзгә матур булса да, эчендә – корт. 
    8005
    2
    48
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 5 март 2021 - 19:29
    Без имени
    Балага 40 конда юк,азырак саклау карактер ул
    Гүзәл Уразова сабые белән хастаханәдә
  • 5 март 2021 - 20:03
    Без имени
    Куз тиядер тугач та фотасын куя башлыйлар бит 40 консез чит кешегэ курсэтмилэр иде бит элек
    Гүзәл Уразова сабые белән хастаханәдә
  • 5 март 2021 - 21:25
    Без имени
    Нинди генә җуләрлекләр эшләми адәм баласы.
    Җиңгәм: «Чибәр ирләр уртак булалар», – диде...
  • 5 март 2021 - 10:20
    Без имени
    Минем кызым да кияүнең беренче хатыны 2 яшьтә ташлап киткәнбаласын тәрбияли (икенче баласын икенче иренә ташлап китте). Ташлап китсә дә интернет челтәрендәге сайтларда "Минем өчен иң кадерле кешеләрем -улларым. Алар өчен генә яшим",-дип яза. Ә үзе бер ирдән икенче иргә йөри. Менә шундый тормыш.
    Әллә?!
  • 5 март 2021 - 11:13
    Без имени
    Мокшы икенче торле эйткэндэ мордва буламы?
    Мокшыларда туйда булдык
Реклама
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...