Үзенчәлекле оста

Ильяс Айдаров иҗаты сәнгать сөю­че коллекционерлар һәм белгечләр игътибарын күптәннән җәлеп итә.
Сиксәненче еллардан башлап аның әсәрләре Мәскәү, өлкә, төбәкара, рес­публика күләмендә үтә торган һәм халыкара күргәзмәләрдә еш күренә. Безнең ил, Европа, Азия, Америка сәнгатьсөярләренең шәхси коллекция­әрендә сакланучы, төрле елларда иҗат ителгән сурәт-картиналарның йөзен, аның күпкырлы иҗатын берь­юлы, берничә сүз белән бәяләү џич мөмкин түгел. 2004 елда Ильясның туган җире Казанда күргәзмәсе узды. «Бу күргәзмәгә озак әзерләндем. Иҗатымны якташларым ничек кабул итүе минем өчен аеруча мөһим иде. Күргәзмәне Казанның меңъеллыгына багышладым. Казанлыларга бәйрәм бүләк итәсем килде. Теләгемә ирештем дип ышанам».

Ильяс 1956 елда Казанда танылган галим, архитектор Сәйяр Ситдыйк улы Айдаров гаиләсендә туа. Казанда сәнгать мәктәбен тәмамлый. 1973 елда Мәскәү архитектура институтына укырга керә, әмма әтисе эзеннән китми. Укыганда ук рәсем ясау серләре, композиция кануннары, сәнгать алымнары белән мавыга. Сынлы сәнгатькә мәхәббәте ныгый бара. Ә институтны тәмамлагач, сынлы сәнгать белән нык­лап шөгыльләнә.

Айдаров иҗаты гаять күпкырлы, дидек. «Иҗатында ул реалистик алымнарны киң куллана. Итальян, рус һәм башка сәнгать мәктәбе осталары куллана торган алымнардан файдаланганда да аларга бары тик аңа — Айдаровка гына хас бизәкләр өсти. Сюрреализм элементлары катышса, фэнтези стиле сизелсә дә, импрессионистлар сурәтләгән пейзаж алымнарына тартылу абайланса да бу — Айдаров табышлары. Көтелмәгән ­детальләр, кызыклы алымнар яр­дәмендә ул портретны ача ала. Чөнки талант һәм осталык үрелеп барса гына авторның үз йөзе, дөресрәге, күпкырлылык калкып чыга», — дип бәялиләр аның иҗатын дуслары.

Портретлар, архитектура пейзажлары, мавыктыргыч сюжетлы картиналар, натюрмортлар… Аларның һәркайсы игътибарга лаек. Әкият белән ­чынлык бергә кушылган, шыксыз, кил­бәтсез һәм, киресенчә, нәзакәтле, зифа-сылу кошлар, җәнлекләр шундый җиңеллек белән язылган ки, мизгелнең туктап калуын үз күзең белән күргәндәй буласың. Кирәкле берәр төймәгә бассаң, атлар чабып китәр, канатларын кагып кошлар очар, гадәти тормышка кайтыр кебек тоела. Аларны ул нәкъ тормышта булганча сурәтләми, эчке халәтенә, холык-фигыле, кәефенә басым ясый. Ә без аларның һәркайсы җанлы булуга шикләнмибез!

Анималистлар — хайван-җәнлекләрне сурәтләүчеләр җирдәге иң тәүге рәссамнар булган дигән фикер яши. Борынгылар традициясен дәвам итүче Ильяс Айдаров геройларын яратып сурәтләгәндә, яңача фикерләве, ихлас карашы белән сөендерә. Аның үзенә генә хас язу рәвеше — иҗатка таләпчәнлеге, өзлексез, тырыш хезмәте нәтиҗәсе. Гүзәллекне тою, гармония хисе, буяу төсмерләрен тирәнтен сизү, образларны тулы канлы итеп тудыра алуы рәссамның осталыкка ирешүе хакында сөйли. Ильяс — бер сулыш белән, бирелеп, ашкынып яза торган рәссам. Атлар, фламинго-кызылказ, филләр, мөгезборыннар нәзакәтлелек һәм нарасыйлыгы белән сискәндерә.

Ильясның картиналарында йомшак лирик төс өстенлек итә. Чынбарлыкны шигъри моңга төрергә омтылган рәссам аерым детальләргә бик тә игътибарлы, ул образны төгәл итеп бирергә ярата. Гаҗәп тоелса да, атларның җыелма образы аша ул аларның холкын, чыгымчылый торган үзсүзле хайванның табигатен дә тасвирлый ала. Яисә менә куе үлән арасында селкенми дә ерткыч җанвар посып утыра. Ул әлегә киеренке, көтү халәтендә, күз ачып йомганчы көч-куәтен туплап, корбаны өстенә ташланачак… Ә «Фил баласы»на карагач, үзеннән-үзе күңелдә сөенеч хисе яңара. Шундый рәхәт аңа карап тору.

Рәссам төсләр гаммасына гаҗәп игътибарлы. «Аңлашу»да дәрт, көчле, ялкынлы хисләрне белдерә торган кызыл төсне ихласлылык билгесе булган ак төс тулыландыра.

Контрастка корылган «Кош-намус» кара җирлеккә капма-каршы ак тимгелләр белән билгеләнә. Хәтта гөнаһ­ка баткан адәм актыгы күңелендә дә аклык бар — кош озын, үткен томшыгы белән чукып, аның намусын битарафлыктан айнытырга тели.

Ильяс Айдаров даими эзләнүдә. Шигъри образларга тугры калган килеш ул яңа ысуллар белән иҗатын баету максатын алга куя.

«Сөембикә», № 5, 2007.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Рәнҗемә миңа, кызым...» Ул аның каберенә еллар үткәч кенә кайта алды. Юк, еракта – диңгез-океаннар артында яшәгәнгә түгел, күңеле тартмаганга...
    14968
    1
    84
  • «Төшләремдә  ак күлмәктән син...» – «Шевроле круз» машинасында йөри торган малаегыз бармы? – дип сорыйлар Иршат абыйдан. – Әйе. – Авария булган, килегез... Өс-башларына нәрсә туры килә, шуны киеп, кайнанасы Галиябану апага берни әйтмичә өйдән атылып чыгып китәләр...
    11295
    1
    61
  • Кыска буйлы зур бәхет Бар яктан да килгән Миләүшәгә башка егет табылмады микән дип, шаккаттым, дөресен генә әйткәндә. Авылда өрлек кадәрле менә дигән ничә егет бар, ә аның артыннан кайсыдыр бер авылдан шушы кечкенә генә егет йөреп маташа. 
    5531
    3
    48
  • Үләнче Рушания ханым Минсәгыйрованы үзе яшәгән Спас районының Болгар шәһәрендә генә түгел, инде бөтен республикада үләнче дип беләләр
    5055
    3
    41
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 31 гыйнвар 2023 - 16:29
    Без имени
    Дөрес эшләгәннәр, дип язучыга җавап бирәсе килә. Аларны яратмаган кешегә өйләнергә, кияүгә чыгарга кем мәҗбүр иткән? Яратмыйча яшәгәч, нигә шул гомер яшәгәннәр? Нигә баштарак аерылмаганнар? Бу очракта азгынлык бу! Әгәр алар бер-берсе бн очрашканчы мәхәббәтсез яшәү авыр, дип аерылган булсалар, аңлап булыр иде. Ә бу очракта хыянәт бу! Димәк, азгынлык!
     «Мин аны  сыйныфташлар очрашуыннан алып кайттым...» 
  • 31 гыйнвар 2023 - 13:57
    Без имени
    Хыянэт итмэгэн ирлэр бар микэн ул? Мин иремэ шулай дип эйткэч, э ирлэр кемнэр белэн хыянэт итэ сон хатыннарына,хатын-кыз белэн тугелме диде. Монда ирлэрне генэ дэ гаеплэп булмыйдыр, муеннарына асылынгач, постельгэ сойрэп яткыргач, нишлэсен инде алар? Ир-ат табигатьтэ нэсел калдыручы, самец бит инде ул. Э хатын-кыз тотнаклырак булса, хыянэтлэр дэ булмас иде. Уз ирлэре белэн яши алмаган, азып-тузып йоруче хатын-кызлар( хатын-кыз димэсэн, хэтерлэре калыр) этэрэ ир-атларны хыянэткэ. Ойлэнгэн ир икэнен белэ торып, анын белэн очрашып йору бернинди кысаларга да сыймый.
    «Йөремсәк» хатын
  • 31 гыйнвар 2023 - 18:16
    Без имени
    Аллаһ Тәгалә сынауларның ин олысын биргэн,димэк ин яраткан колларыннандыр...Куркэм сабырлык белэн уткэреп жибэрергэ насыйп булсын.Мэрхэмэтле,шэфкатьле иманлы кеше тап итсен.Ялгызлыкка караганда,янэшэндэ яхшы кеше торса,авырлыкны жинэргэ жинелрэк булыр.Балаларның уз юлы. Аллаһ хэерле юлын узе курсэтер ин ша Аллаһ.
    Киләбез дә китеп югалабыз...
  • 30 гыйнвар 2023 - 20:45
    Без имени
    Мин дэ сезнен кебек исерек ирне 18 ел тузеп яшэдем. Хэзер исемэ тошкэн саен, жулэр булганмын дип уйлыйм. Аерылышканыбызга елдан артык, хаман эчэ, эчендэ чыкмаган жаны гына калган инде. Кеше ни эйтер дип тузэбез шул, узебезне уйламыйбыз. Эгэр бер фикергэ килэ алмасагыз, психолог белэн кинэшегез. Мина ярдэме тиде. Игътибарыгыз очен рэхмэт.
    Эчкече иргә сабыр итәргәме?
  • 30 гыйнвар 2023 - 17:52
    Без имени
    Бэхетегезгэ куз тимэсен, матурларым.
    Икесе — бербөтен (видео)
Реклама
«Татар гаиләсе / килен-кайнана» бәйгесе җиңүчеләрен котлау тантанасы
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр