Казанның Бауман урамы: Хәзерге Матбугат йорты урынында элек икмәк базары булган

Укучыларыбызны борынгы Казан белән таныштыруны дәвам итәбез. Бүген сүзебез - Бауман урамы хакында.


Бауман урамын Казанның яшьтәше дип тә әйтергә мөмкин, ул чама белән 1103 елда барлыкка килгән. Ул чагындагы урамны хәзергесе белән чагыштырып та булмый. Ул, урамнан бигрәк, шәһәргә керү юлы булган һәм Нугай юлы дип аталган.

Аның буенча шәһәргә йөк төялгән кәрваннар кергән. Товар таможняны үткәч, кәрван юлын алга таба дәвам иткән, ә сәүдәгәрләр олы юл буендагы кәрван-сарайларда урнашкан. Нәтиҗәдә, Нугай юлы сәүдә-хезмәт күрсәтү юнәлешендә үсеп киткән – биредә туктап ял итү, тамак ялгап чыгу өчен урыннар шактый булган.


photo 2017-04-04 21-12-27


1552 елда Казанны яулап алган вакытта Явыз Иван гаскәрләре, нәкъ хәзерге Бауман урамы каршында, шәһәр Кремленең көньяк диварын җимерә. Әлеге урында яңа капка куялар һәм аңа «Проломный» дигән исем бирәләр. Тора-бара урамны да шул исем белән атап йөртә башлыйлар, соңрак ул Зур Проломный урамына әверелә.  

XVI йөз ахырында урамның көньяк очындагы мәйданда (бүгенге көндә анда Университет урамы һәм «Свита-Холл» сәүдә үзәге урнашкан) Богоявление чиркәве төзиләр. Башта бу урында агач чиркәү торган, без бүген дә күреп белгән бина исә 1731 һәм 1756 еллар аралыгында сафка баса.

Биредә чын мәгънәсендә архитектура комплексы булган, хәзер  аннан собор һәм чиркәү каланчасы гына утырып калган. Революциягә кадәр Богоявление чиркәве мәхәлләсе шәһәрдә иң зурлардан саналган. Мәхәллә кешеләре арасында аристократлар да, эре сәүдәгәрләр дә, гади шәһәр кешеләре дә булган. 1873 елның 2 февралендә чиркәүдә Федор Шаляпинны чукындырганнар, берничә ел узгач булачак опера йолдызы җирле чиркәү хорында җырлаган. 1998 елда собор янәшәсендә Федор Шаляпинга һәйкәл куелды. Совет заманында Андрей Первозванный чиркәвен, Островский урамыннан ерак түгел урнашкан ике катлы чиркәү каланчасын һәм гыйбадәтханә карамагындагы ике йортны сүтәләр.


photo 2017-04-04 21-10-01


Урамның икенче башында 1564-1568 елларда нигез салынган Иоанн-Предтеченский монастыре урнашкан. Аны 1929 елда ябалар һәм бары тик 1992 елда гына кабат Казан епархиясенә кайтаралар.

Урам «Зур Проломный» исемен 1930 елга кадәр саклый. Ул чагында Казан хезмәт ияләре депутатлары шәһәр советы комиссиясе борынгы шәһәр урамына «революцион» исем кушарга, әйтик, Бауман дип атарга карар кыла.

Николай Эрнестовичның шәһәребезгә турыдан-туры катнашы булуын да искәртик. Ул хәзерге Профсоюз урамындагы бер йортта агач остасы гаиләсендә дөньяга килә. Казанның икенче  гимназиясендә белем ала. Бүген биредә (Сул Болак урамы, 48) Вахитов районы балалар иҗат үзәге урнашкан. Әмма VII сыйныфта булачак революционерга, укытучылары белән тыныша алмаганлыктан, мәктәпне ташларга туры килә. Шуннан соң ул Казан ветеринария институтына укырга керә һәм аны уңышлы тәмамлый. Димәк, шәһәрнең үзәк урамы революция эшлеклесе генә түгел, дипломлы ветеринар исемен дә йөртә булып чыга.

Урамда йортлар исәбе Кремль ягыннан башланса да, казанлыларның күбесе өчен Бауман урамының башы - ГУМ сәүдә үзәге каршындагы сәгать.


photo 2017-04-04 21-09-48


- Бу – очрашулар урыны да. Казанлылар һәм шәһәр кунакларының күбесе, гәрчә  бик азлары гына аңа игътибар итсә дә, сәгатьнең кайда икәнлеген белә. Сәгатьнең циферблатында гарәп хәрефләре белән саннар язылган, ә әйләнә-тирәсендә мәшһүр татар шагыйре Тукайның «Фатыйма белән сандугач», «Кечкенә музыкант», «Пар ат» шигырьләреннән өзек урнаштырылган, - ди Казан Кремленең штаттан тыш экскурсоводы Ирина Гүзәлбаева.

Бауман – күп яктан уникаль урам. 1986 елда шәһәрдә беренчеләрдән булып аның җәяүлеләр урамына әверелүен искә төшерсәк тә, моның шулай икәнлегенә инанырбыз. 1899 елга кадәр биредә атлы трамвай йөргән, шуннан соң трамвай юлы салганнар. Ул шәһәр халкына 1935 елга кадәр хезмәт күрсәткән. 1948 елда троллейбус линиясе үткәрәләр.

Бауман урамындагы күп кенә биналарга танылган сәүдәгәрләр хуҗа булган, алар бүгенге көндә дә сакланып калган. Шулай да «Казан» кунакханәсенең төзекләндерелгән бинасын (үз вакытында ул шәһәрдә иң зурлардан саналган) һәм 1935 елда төзелгән Матбугат йортын иң мәшһүр күчемсез милек объектлары дип атарга мөмкин. Хәзерге Матбугат йорты урынында элек икмәк базары булган, биредә шулай ук ул заманның үзенчәлекле транспорты – сиртмәле арбалар куеп торганнар. 1914-1915 елларда җиһазланышы ягыннан үз заманының иң яхшы финанс учреждениесе - Милли банк бинасы сафка баса. Гражданнар сугышы елларында аның подвалларында Россиянең алтын запасын саклыйлар. Аны адмирал Колчак кулга төшерә һәм яшерен юллар белән Казаннан Омскига алып китә. Алтыннарның шуннан соңгы язмышы билгесез.  

http://intertat.ru

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Юлдаш Бүген – 2 гыйнвар. Алиянең генә туган шәһәрен инде өч ел күргәне юк. Күңел ярасы өч ел буе төзәлмәде... Төне буе елап чыкканнан соң кисәк кенә җыенды да, өч ел элек Мәскәүгә чыгып китте ул...
    7821
    1
    76
  • Яңа ел төне сере – Сәлам! Тагын бер ел үтеп китте. Очрашу төне җитте...  Телефон экранында көтелгән һәм таныш сүзләрне күрүгә Ләйлә  елмаеп куйды. Онытмаган! Быел да үзе беренче яза... Яңа ел төнен каршы алганда нәкъ төнге өчтә... Менә инде унынчы ел шулай...
    8871
    2
    64
  • Тапкыр малай Әнисе тиз генә кайтмады. Ул, гомумән, кайтмады. Хәбәре дә юк, үзе дә. «Суга төшкәндәй югалды», – дип пошынып, елап-сыктап йөрде Фатиха апа. Әтисен госпитальдән кабат фронтка җибәргәннәр. «Хәдичә килеп җитә алмады», – дигән ул хатында. Ризык төягән Хәдичә, мөгаен, ач гидайлар кулыннан кичкәндер дигән уйда тукталдылар. 
    5998
    3
    58
  • Хат язучы Көтелмәгән хат Айдарның бөтен күңелен актарып ташлады. Кайтасы көнен минутлап санап көтә солдат. 
    4347
    0
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 26 гыйнвар 2022 - 21:41
    Без имени
    Хэзер куп инде андый гаилэлэр,балалар дип яшэуче,куплэре ипотека тули бит,чынлап та берэр башка эйбер алырга уйласалар,эти-эни узлэре ярдэм кулын суза,булыша алганнарына соенэ-соенэ.
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 26 гыйнвар 2022 - 22:00
    Без имени
    Безнен аниебез гел шулай пешерер иде коймакны без торганчы мичка ягып тамле ислар боронны кытыклап уята иде . И гомерлар анида юк хазер андый мичта юк ...без исанбез
    Мич коймагы
  • 26 гыйнвар 2022 - 12:46
    Без имени
    Сез балалар кеше булсын дип яшэгэн очен алар шундый эгоистлар. Нишлэптер эчеп йоручелэрнен эти-энисе кадерле була, алар узлэре турында уйлыйлар. Ризалашыгыз, тик узегезнен кайтып керергэ урыныгыз булсын.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
  • 24 гыйнвар 2022 - 09:14
    Без имени
    Балаларыгызны уз тормышларына бастыргансыз бит инде. Алар сезгэ каршы булырга ничек ? Конечно, вакыт кирэк, риза булачаклар. Яхшы кеше очраткансыз икэн, бэхетле булыгыз!
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
  • 24 гыйнвар 2022 - 09:13
    Без имени
    Көне- төне мин 18 е тулып килуче кызыма тукыган сүзләр!!!!! СМСлар язып теңкәларенә тимәгез егетләрнең!!!!
    Акыллы хатын – хәзинә
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда