Кишер суы күзне яхшырта, тавышны ача һәм йөрәкне ныгыта

Кишер нәрсәгә бай?

Кишернең файдалы үзлекләре аның составына бәйле. Анда организмга кирәкле витаминнар, минераллар, үсемлек пигментлары һәм башка биологик актив матдәләр бар.

• Кишернең иң зур байлыгы – бета-каротин. Ул кишергә аның үзенә хас кызгылт-сары төс бирә. Организм бета-каротинның бер өлешен А витаминына әйләндерә. Бу витамин күрү сәләте, тире һәм иммун системасы өчен мөһим
• Кишердә шулай ук клетчатка бар. Ул эчәклекнең дөрес эшләвенә ярдәм итә. Калориясе күп түгел. Шуңа күрә кишерне көндәлек туклануга кертү файдалы.
• 100 грамм чи кишердә уртача 41 килокалория, 0,9 грамм аксым, 9,6 грамм углевод һәм 2,8 грамм клетчатка бар. Бу күрсәткечләр кишернең сортына һәм үстерү шартларына карап бераз үзгәрергә мөмкин. 

Витаминнар хәзинәсе

Кишердә берничә төрле витамин бар. Аларның һәркайсы организмда үз вазыйфасын башкара.

• А витамины. Кишердә әзер А витамины юк, ә бета-каротин күп. Бета-каротинны организм үзе А витаминына әйләндерә.  А витамины безгә караңгыда күрү өчен кирәк. Ул тиренең һәм лайлалы тышчаларның сәламәтлеген сакларга, иммун системасының дөрес эшләвенә ярдәм итә.
• К витамины. Ул канның оюында һәм сөякләрнең ныклыгын саклауда катнаша.
• С витамины. Кишердә С витамины да бар, әмма анда артык күп түгел. С витамины күзәнәкләрне зарарланудан саклауда, коллаген ясалуда һәм тимернең үзләштерелүендә катнаша.
• Е витамины. Бу витамин күзәнәкләрне оксидлашу нәтиҗәсеннән саклый.
• В төркеме витаминнары. Кишердә В1, В2, В3, В6 витаминнары һәм фолатлар бар. Алар энергия алмашында, нерв системасы эшчәнлегендә һәм кан күзәнәкләре ясалуында катнаша.

Кишердә нинди минераллар бар?

Кишер составында организмга кирәкле берничә минерал да бар.
•    Калий йөрәк һәм мускулларның дөрес эшләве, кан басымын көйләү өчен мөһим.
•    Магний мускуллар һәм нерв системасы эшчәнлегендә катнаша.
•    Кальций сөякләр һәм тешләр өчен кирәк.
•    Фосфор сөякләрнең ныклыгын саклауда һәм энергия алмашында катнаша.
•    Тимер гемоглобин составына керә. Гемоглобин кислородны организм буйлап тарата.
•    Марганец һәм бакыр төрле ферментларның эшләве, матдәләр алмашы һәм күзәнәкләрне саклау өчен кирәк.
•    Цинк иммун системасы эшчәнлегендә, яраларның төзәлүендә һәм күзәнәкләр яңаруында катнаша.
Кишердә бу минералларның күләме бертөрле түгел. Калий чагыштырмача күбрәк, ә тимер һәм кальций азрак. 

Күзләр өчен файдасы

Кишернең күзләр өчен файдалы булуы күптән билгеле. Моның төп сәбәбе – бета-каротинның А витаминына әверелүе.
А витамины күзнең яктылыкны кабул итүче күзәнәкләре өчен кирәк. Ул бигрәк тә караңгыда күрү сәләтен саклауда мөһим роль уйный. Бу витамин җитмәгәндә, кеше эңгер-меңер вакытта бик начар күрә, халык телендә «тавык күзе» дип аталган авыру башланырга мөмкин. 
Ләкин бер нәрсәне истә тотарга кирәк: кишерне күп ашау гына күзнең ниндидер авыруын дәвалый алмый.  Шуңа күрә күзләр начар күрә башласа, караңгылыкта күрү кыенлашса яки күз алдында томан барлыкка килсә, офтальмологка мөрәҗәгать итәргә кирәк.

Йөрәк һәм кан тамырларын саклый

Кишердәге калий организмдагы сыеклыкларның балансын саклауда һәм кан басымын көйләүдә катнаша. Калийның җитәрлек булуы кан басымын контрольдә тотарга булыша.
Кишердәге бета-каротин һәм башка каротиноидлар антиоксидант үзлекләргә ия. Антиоксидантлар күзәнәкләрне ирекле радикаллар китереп чыгарган зарарланудан саклый.
Әлбәттә, йөрәк сәламәтлеге өчен кишер ашау гына җитми. Тозны чикләү, хәрәкәтчән булу, кан басымын контрольдә тоту һәм туклануны төрләндерү дә мөһим.

Ашкайнатуга ярдәм итә

Кишердәге клетчатка эчәклекнең эшчәнлеге өчен файдалы. Ул эчәклектәге массаның күләмен арттыра, эчәклекнең даими эшләвенә ярдәм итә.
Кишерне чи килеш ашау, салатларга кушу яки пешереп куллану – көндәлек туклануга клетчатка өстәүнең иң гади ысулы.
Эч катып интектерсә, кишер белән генә чикләнмәгез. Суны җитәрлек эчү, башка яшелчәләр һәм җиләк-җимешләр ашау, хәрәкәтләнү дә кирәк.
Кишернең файдалы үзлекләре турында сөйләгәндә, аны дару итеп күрсәтү дөрес булмас. Ул – сәламәт туклануның бер өлеше. Ә файдалы ризыклар организмга күп кенә авыруларны җиңәргә булыша. 

Кишер суы иммунитетны яхшырта

Кайбер тикшеренүләр күрсәткәнчә, кишер согындагы бета-каротин организмда кишернең үзен ашагандагыга караганда яхшырак үзләштерелә икән. Моның сәбәбе – сок әзерләгәндә үсемлек күзәнәкләренең структурасы җимерелә һәм каротиноидлар азат ителә.

• Сокның бер кимчелеге дә бар: кишерне сыкканда клетчатканың шактый өлеше сыгылган массада кала. 
• Сокны бал, шикәр яки башка татландыргычлар кушмыйча эчү яхшырак. Куе тоелса, аз гына су өстәргә мөмкин.
• Кишердәге бета-каротин май белән бергә яхшырак үзләштерелә. Шуңа күрә кишерне салат итеп әзерләгәндә аз гына үсемлек мае өстәү файдалы. Ә сок эчкәндә аны май белән кушарга кирәкми: майны башка ризык аша да алырга мөмкин.
• Яңа сыгылган кишер суы тиз бозыла. Аны бүлмә температурасында озак тотарга ярамый.
• Иң яхшысы – сокны әзерләгән көнне үк эчү. Суыткычка бер-ике тәүлек саклана ала. Озаграк сакларга кирәк булса, туңдырып куярга кирәк.

Халык медицинасында кишер күп чирләрдән дәва

• Кишер суын балалардагы вак паразитлар – энтеробиозны бетерү өчен кулланалар. Аны иртән ач карынга эчү белән бергә, кичкә клизма да ясарга кирәк. Шулай бер атна дәвалану нәтиҗәсендә вак кортлар чыгып бетә. 
• Кишер суына сөт һәм бал кушып, тамак авыртуларын, тавыш бетүне дәваларга мөмкин. Әлеге чара тамак яман шешен дә кисәтергә булыша. 
• Кишер суы йөрәккә дә файдалы. Аны аеруча инфаркт кичергән кешеләргә беренче көннән үк эчергәннәр. Ул йөрәк мускулын ныгыта. 
• Кишер суы ак чырайлы, хәлсез кешеләргә хәл кертеп җибәрә, канны яхшырта. Элек-электән халык медицинасында ул азканлылыкны дәвалаганда кулланылган. 

Кишер кемнәргә ярамый?

Ашказаны һәм уникеиллеле эчәк авырулары булганда кишерне күп куллану зарарлы. 
Энтерит вакытында да кишер белән артык мавыкмаска кирәк. 

фото ясалма фәһем генерациясе