Гамил Афзалның тууына - 95 ел

Бүген күренекле татар шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе Гамил Афзалның тууына - 95 ел.
Гамил Гыймазетдин улы Афзалов 1921 елның 23 маенда хәзерге Актаныш районы Такталачык авылында тегермәнче гаиләсендә туган. 1931 елның августында аларны гаиләләре белән Магнитогорскига сөргәннәр.

Шушы шәһәрнең 35нче татар мәктәбендә укыганда Гамил әдәбият түгәрәгенә йөри, Габдулла Тукай, Һади Такташ шигырьләре тәэсирендә үзе дә каләм тибрәтә башлый. 1937 елда аның “Магнитогорск” дигән шигыре Баку шәһәрендә чыга торган “Баку эшчесе” газетасында дөнья күрә.

Троицк педагогия техникумында укый, әмма нык авыру һәм түләп укырга акчасы булмау сәбәпле, алга таба укуын туктатырга мәҗбүр була.

1940-1949 елларда Магнитогорскидагы металлургия комбинатының механика цехында эшли, иҗат эшен дә онытмый: шигырьләр язуын дәвам иттерә, эшче яшьләр катнашында драма түгәрәге оештырып, шәһәр клубларында, мәдәният сарайларында спектакльләр, концертлар куеп йөри, әдәби кичәләр уздыра.

1949 елда, сәламәтлеге начараю сәбәпле, завод эшеннән китә, 1954 елда икенче группа инвалидлык билгеләнә.

1958 елдан Гамил Афзал СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

Башкортстанның Калтасы районы Шәрип һәм Заболотский авылларында яшәгән чор (1954-1964) Гамил Афзалның физик һәм рухи яктан ныгуы-тернәкләнүенә дә, иҗатының яңа яктан ачылып китүенә дә уңай йогынты ясый.

Гамил Афзал — татар, рус, башкорт телләрендә басылган өч дистәләп китап авторы. Аның киң катлау укучыларга сатирик әсәрләре белән танылуын искәртү кирәк. Шагыйрьнең сатирик типлары гадәтилекләре, тормыштан алынган булулары белән аерылып тора, чөнки без аларны һәрдаим диярлек үз арабызда очратабыз. Гамил Афзалның үткен каләме тормышта кешеләрнең әхлаксыз эш-гамәлләре китереп чыгарган эчкечелек( “Тотып җибәр, апаем”, “Аракыга каршы”), урлашу (“Тәвәккәл әби”, Гөнаһ шомлыгы”), күз буяу (“Әйдә, ярар” колхозында”, “Кызыл балчык” промартелендә”), дәүләтне алдау (“Өч ялкау”, “Чүбек чәйнәп май чыкмый”), ришвәтчелек (“Танышлык белән”) кебек тискәре күренешләрне фаш итә. Һәркемгә яхшыатлы булып, үз шәүләсеннән үзләре куркып, башкалар хисабына яшәргә омтылучылардан, җаваплылыктан качучылардан, тормышта “җылы урын” эзләүчеләрдән ирония, усал сарказм белән көлә. (“Урынбасар булу яхшырак”, “Буш мичкә”, “Мыек борам”, “Тун астында кыюлык”).

70нче еллардан башлап шагыйрь иҗатында фәлсәфи лирика өстенлек ала башлый. Шулай ук юмористик һәм сатирик рухта язылган күп санлы хикәяләре белән дә таныла. Шагыйрьнең "Дөнья матур, дөнья киң", "Татарстан таңнары", "Гөлмәрьям", "Газинур", "Әлли-бәлли", "Очрашу" һәм башка шигырьләре көйгә салынып, профессиональ һәм үзешчән җырчылар тарафыннан башкарыла.

1977 елда “Айлы кичләр” шигъри җыентыгы һәм “Борылам да карыйм...” циклына кергән шигырьләре өчен Гамил Афзал Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була. Татар әдәбиятын үстерү өлкәсендәге хезмәт уңышлары өчен “Мактау билгесе” белән (1981) бүләкләнә, аңа “Татарстан Республикасының халык шагыйре” дигән шәрәфле исем (1992) бирелә. Ул шулай ук Р.Төхфәтуллин, С.Сөләйманова исемнәрендәге әдәби бүләкләр лауреаты, 1985 елдан Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.

Әлмәт шәһәрендә яшәгән Гамил Афзал 2003 елның 20 августында  вафат булды.

чыганак

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Кар патшабикәсе Билгеләнгән вакытта кафеда иде инде кыз. Ишекне ачып керде дә, ярым буш залга күз йөртеп, үзенә кирәкле кешене эзләде. Гомерендә беренче күрүе булса да, ул аны әллә каян таныды. «Снежная королева!» – дигән уй сызылып үтте кабат. Ханбикәләрдәй затлы иде ханым.
    8367
    1
    113
  • Хәшәрәт – Әни, без Фәридә белән өйләнешергә булдык. Син каршы түгелсең бит, әйеме? Зөлфия, улының бу хәбәренә күптән әзер булса да, каушап калды. Бу минутта теленнән нинди генә сүз төшсә дә, ничектер урынсыз, ялгыш булыр кебек тоелды.
    7235
    1
    107
  • Тапшырылмаган имтихан Без еш кына: «Күргәннәрдән китап язырлык, кино төшерерлек», – дибез. Беркемнең дә язмышы ал да гөл түгел. Тик кайберәүләр, аның кире якларын оста итеп яшерә,
    5396
    4
    78
  • Гомернең ике яры Бездә бүген – дебют! Гөлнур Сафиуллинаның дебюты! Ниһаять!.. Аның хикәяләр яза башлавын бик көткән идек без. Хәер, Гөлнурның журналист язмалары ук чын хикәя итеп кабул ителә: йә елмаеп, йә күз яшьләрен тыярга тырышып укыйсың... Ә геройлары үзенә охшаган: тыйнак, акыллы, сизгер күңелле, серле... Кечкенә генә бер сүзе, карашы, хәрәкәте белән дөньяларны үзгәртә, гап-гади тормышны ямьгә төрә белгән... Менә шулай! Хикәяләрендә – фәлсәфә, хисләр, сизгер хатын-кыз йөрәге, тагын әллә ниләр – кыскасы, өр-яңа халәт!
    4518
    6
    49
  • Карындашым – көндәшем  Язын чәчәк аткан алмагачның чәчәкләре ап-ак, бик матур. Ләкин нигә соң алмаларының тәме бертөрле түгел? Берсе баллы, ә икенчесе, карар күзгә матур булса да, эчендә – корт. 
    7913
    2
    48
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 5 март 2021 - 19:29
    Без имени
    Балага 40 конда юк,азырак саклау карактер ул
    Гүзәл Уразова сабые белән хастаханәдә
  • 5 март 2021 - 20:03
    Без имени
    Куз тиядер тугач та фотасын куя башлыйлар бит 40 консез чит кешегэ курсэтмилэр иде бит элек
    Гүзәл Уразова сабые белән хастаханәдә
  • 5 март 2021 - 21:25
    Без имени
    Нинди генә җуләрлекләр эшләми адәм баласы.
    Җиңгәм: «Чибәр ирләр уртак булалар», – диде...
  • 5 март 2021 - 10:20
    Без имени
    Минем кызым да кияүнең беренче хатыны 2 яшьтә ташлап киткәнбаласын тәрбияли (икенче баласын икенче иренә ташлап китте). Ташлап китсә дә интернет челтәрендәге сайтларда "Минем өчен иң кадерле кешеләрем -улларым. Алар өчен генә яшим",-дип яза. Ә үзе бер ирдән икенче иргә йөри. Менә шундый тормыш.
    Әллә?!
  • 5 март 2021 - 11:13
    Без имени
    Мокшы икенче торле эйткэндэ мордва буламы?
    Мокшыларда туйда булдык
Реклама
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...