Саттаров Галимхан Сәләхетдин улы - ҮЛЕМСЕЗ ПОЛК

Саттаров Галимхан Сәләхетдин улы.
1916 елда ТАССРның Апас районы Шәмбалыкчы авылында ишле гаиләдә туган. Тормышының актык юллары Биектау районы Дөбъяз авылында яшәп 2001 елда өзелә. Бала чагы авыр елларга туры килгән – революция, 21 нче елгы ачлык һ.б. Мәктәпне бетереп Казанда Ф.З.У.да укып «Красный путь» заводына 1937 елда токарь булып эшкә урнаша. Шул елның ахырында аңа Кызыл Армия сафларына чакыру килә. 1937–1940 елларда Сахалин ярымутравында хезмәт итә. Шул еллардан башлап, ул үзенең тормышын, үткән юлын, сугышта күргәннәрен шигырь юлларына салган. 1941 елны сугыш башлангач ук Калининград фронтының саперлар батальонына эләгә. 1942 елны 5-6 айлык лейтенантлар курсын бетереп, саперлар взводының командиры була. 1943 елдан 1944 елга 3нче Белорус фронтында, 1944-1946 еллар 1нче Украина фронтында командир «инженерно-минного взвода».
Сугыштан соң тагын 1 ел хезмәт итеп, 1946 елның җәендә тыныч тормышка әйләнеп кайта. Сугыш барышында Мәскәүдән алып Берлинга чаклы, безнең илдән тыш барлык чиктәш илләрне азат итүдә үзен аямыйча көрәшә. Берничә тапкыр яраланган. Актык яралануында Герман җирендә аңсыз табылып лазаретка алып кайтылган. Җиңү таңын шунда каршылаган. 

Шигырләре төрле темаларга багышланган. Сугыштан соң язылган шигырьлэре Казанда завод газетасы «Алга»да, Биектауда чыккан «Ильич юлында», «Социалистик Татарстанда» һәм башка газеталарда бастырылган.



Безгә сугыш кирәкми

Авыллардан калды кисәү башлары,
Шәһәрләрдән ватык кирпечләр,
Шулай ватып, җимереп, атып, асып,
Яңа тәртип куйды нимечләр.

Энесен абыйсы алыштырды,
Улы ауса, басты атасы,
Кызы өчен кайтарырга үчен
Партизанка булды анасы.

Ватан өчен бу гадел көрәшкә
Бердәм күтәрелде бар халык.
Шинель киде, кулга мылтык алып
Яуны җиңеп чыкты дан алып.

Без тынычлык яклы, кирәк түгел
Һәм булмасын җирдә сугышлар
Булдырмабыз тыгыз булса сафлар
Бердәм булса безнең сулышлар!!!



Сугыш ул ут

Сугыш бит ул ут, ялкын Һөҗүме
Үлем чәчү, кан-яшь агызу,
Әрнү салу тыныч йөрәкләргә,
Үч һәм нәфрәт уты кабызу.

Күпләп кыру гаепсез халыкны
Тол Һәм ятимнәрне күбәйтү.
Әсирләрне җәберләү, җазалау
Концлагерларны киңәйтү.

Көчләү, талау барлык мал-мөлкәтне,
Дошман басып алган өлкәдә,
Ничә еллар сугыш авырлыгын
Халык күтәрә бит җилкәдә.

Кем кабызса утны, шул җиңелә
Гадел көрәш һәрчак җиңәчәк
Сугышларсыз, кан коюдан башка
Булсын иде җирдә киләчәк.



Хәтердә калганнар

Көрәш юлы безнең бик катлаулы,
Куркынычлы, озын һәм авыр.
Һәр адымда кан һәм корбан сорап,
Көтә иде үлем, ут-давыл.

Көрәш кыры үзенең кочагына
Милионнарны алды кабергә, 
Кан дәрьясын, җәһәннәм учагын
Истән чыгара алмыйм хәзер дә.

Хәтеремдә якын иптәшләрнең
Гәүдәләре аша үткәнем,
Көрәшербез сезнең өчен дә дип,
Баш очларында ант иткәнем.

Без көрәштек аккан каннар өчен,
Югалткан корбаннар өчен дә,
Илебезнең азатлыгы өчен,
Халкыбызның ирке өчен дә.

Ут-ялкыннар аша алга бардык,
Ташкын булып дошман өстенә,
Илбасарлар каршы тора алмады
Совет Армиясе көченә.

Дошман Һаман артка тәгәрәде
Чыдый алмый безнең һөҗүмгә,
Ташлап качты корал, техникасын
Ышанычын җуеп җиңүгә.

Авыр көрәшләрдә һәр адымны
Без җиңүгә таба атладык
Илбасарны тукмап үз өендә
Тар-мар иттек, издек, таптадык.

Килде озак көткән Җиңү көне
Халкыбызның бөек бәйрәме,
Җилфердәде Рейхстаг өстендә
Горурланып, җиңү байрагы.

1945 елның октябре


Фронттан хат

Язсан әгәр хатлар аша гына
Аңларсыңмы йөрәк хисемне?!
Көрәшләрдә утка кергәндә дә
Оныталмам синең исемне.

Оныталмыйм! Үткән яшьлегемне,
Тын бакчалар, айлы кичләрне,
Мөмкинме соң әйтеп аңлатырга?!
Ул чактагы хыял-хисләрне.

Хәтереңдәме, бергә укып йөрдек?
Бер класста, бер үк партада
Шуңа күрә якын дустым итеп
Күңелем сине якын тарта да.

Авыр булды! Аерылышкан чакта
Яшь тыгылды килеп күзеңә,
Моңсу күзләреңнән кайнар яшең
Тәгәрәде алсу йөзеңә.

Оныталмыйм синең яшь аралаш
Чын күңелдән әйткән сүзләрең
Мәңге алар минем йөрәгемдә
Саклаячак тирән эзләрен.

Күптәнме соң әле бергә идек
Бергә тибә иде йөрәкләр,
Шулай бергә булырбыз дип хаман
Аерылмаска иде теләкләр.

Ләкин көмәгәндә “давыл купты”,
“Кара болыт” илне каплады,
Безне язмыш көрәш кырларына
Еракларга илтеп ташлады

Сәлам сиңа Кызыл сугышчыдан,
Иптэшлэргэ кайнар сәламем,
Сиңа булган матур хисләремне
Язып бетерә алмас каләмем.

Очрашырбыз. Кабат күрешербез
Җиңеп кайткач, иркәм, тагын да
Автоматым кебек якын күреп,
Йөртер идеи сине янымда.

1941ел Калининград фронты


Шигырьләрем

Туды алар көрәш кырларында
Земләнкада, салкын окопта,
Көрәшчеләр арып ял иткәндә,
Сугыш тынып торганда.

Туды алар, утлар-сулар кичкән,
Үлем өскә килгән чагында,
Сугарылып үч һәм нәфрәт белән
Фашист-илбасарга тагында.

Туды ала вагон тәрәзәсеннән
Карый-карый туган якларны,
Дулкыннар аралап, корабльда
Диңгезләрдә йөзгән чакларны.

Туды алар, озын юллар үтеп,
Иңләп илебезнең өч ягын.
Иҗат ителделәр бер-бер артлы,
Сүтә-сүтэ еллар йомгагын.

июнь, 1978



* * * 
Иҗат эше күп көч таләп итә,
Бик күп көннәр, бик ккүп сәгатләр,
Көз йоммыйча, озын төннәр буе,
Утырсаң  да инде сәбәп бар!

Иҗат иттем, ләкин кирәгенчә
Яктырта алмадым юлымны,
Өметсезләнеп, барыбер булмас диеп,
Селтәдем аннан кулымны.

Эч пошканда, күңел сыкраганда,
Мин аларны кат-кат укыдым.
Башка килгән яңа фикерләрне
Өстәп, төзәткәләп утырдым.

Ни кадәр генә тырышсам да
Дөнья күрә алмады “әсәрем”,
Еллар буе бары аның белән
Мин юанып кына яшәдем.

Булмаса да йөрәк җылытырлык,
Уятырлык хисләр күңелдә,
Алар белән бергә зур юл үттем,
Алар белән бергә бүген дә.

Истәлеге итеп үткән юлның
Яки тормышымның сукмагы,
Булып калсын сезгә миннән соң да,
Башка утенечем юк тагын!

1977-1978

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Юлдаш Бүген – 2 гыйнвар. Алиянең генә туган шәһәрен инде өч ел күргәне юк. Күңел ярасы өч ел буе төзәлмәде... Төне буе елап чыкканнан соң кисәк кенә җыенды да, өч ел элек Мәскәүгә чыгып китте ул...
    7913
    1
    76
  • Яңа ел төне сере – Сәлам! Тагын бер ел үтеп китте. Очрашу төне җитте...  Телефон экранында көтелгән һәм таныш сүзләрне күрүгә Ләйлә  елмаеп куйды. Онытмаган! Быел да үзе беренче яза... Яңа ел төнен каршы алганда нәкъ төнге өчтә... Менә инде унынчы ел шулай...
    8959
    2
    66
  • Тапкыр малай Әнисе тиз генә кайтмады. Ул, гомумән, кайтмады. Хәбәре дә юк, үзе дә. «Суга төшкәндәй югалды», – дип пошынып, елап-сыктап йөрде Фатиха апа. Әтисен госпитальдән кабат фронтка җибәргәннәр. «Хәдичә килеп җитә алмады», – дигән ул хатында. Ризык төягән Хәдичә, мөгаен, ач гидайлар кулыннан кичкәндер дигән уйда тукталдылар. 
    6068
    3
    58
  • Хат язучы Көтелмәгән хат Айдарның бөтен күңелен актарып ташлады. Кайтасы көнен минутлап санап көтә солдат. 
    4372
    0
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:57
    Без имени
    Русчалап.Безумно люблю дигән шул була инде.Шулай тиеш диеп үскән инде ул эгоист булып.Бүген иртәгә ата анасы булмаса нишләр ул Ринат дигән әфәнде! Бер пример языйм әле.Улыбыз өйләнгәч первый взнос бирдек квартирага.Икенче ел үзебез диңгезгә киттек.Туган тиешле берәү аптырады,түләп тә беттегез мени ипотеканы диеп.Ир әйтте,15 ел мин ялда итмәсәм,ком кебек коелып бетәм бит,ярдәм иттек,хәзер инде үзләре диеп.Аллага шөкер тырышып эшләп улым киленем түләп беттерделәр 7 ел эчендэ.Универда түләп укыттык,әйдә инде дальше сами.....Икенче улыбызга да шулай ук, укыттык,ярдәм иттек квартира алганда...
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 28 гыйнвар 2022 - 07:42
    Без имени
    Чишмә районы Сафар авылына кунакка кайтып йөри идем.Әңкәйнең икетуган апаларына.Шунда улы әйтте,клубка чыгабыз,минем яннан ерак китмә,бездә урлыйлар кызларны диеп.40 ел элек.Әле ничектер белмим.Башка район егетенә кияүгә чыктым.Бер белмәгән кешегә ярәшеп китүләр,ай һай авырдыр.Ә йөрегән егетенә чыкса бу инде урлау түгел,бу алдан уйланган сценарий гына.
    Минем карт әбиемне дә, әбиемне дә, әниемне дә урлаганнар
  • 26 гыйнвар 2022 - 21:41
    Без имени
    Хэзер куп инде андый гаилэлэр,балалар дип яшэуче,куплэре ипотека тули бит,чынлап та берэр башка эйбер алырга уйласалар,эти-эни узлэре ярдэм кулын суза,булыша алганнарына соенэ-соенэ.
    Үз сөягем үземә авыр түгел
  • 26 гыйнвар 2022 - 22:00
    Без имени
    Безнен аниебез гел шулай пешерер иде коймакны без торганчы мичка ягып тамле ислар боронны кытыклап уята иде . И гомерлар анида юк хазер андый мичта юк ...без исанбез
    Мич коймагы
  • 26 гыйнвар 2022 - 12:46
    Без имени
    Сез балалар кеше булсын дип яшэгэн очен алар шундый эгоистлар. Нишлэптер эчеп йоручелэрнен эти-энисе кадерле була, алар узлэре турында уйлыйлар. Ризалашыгыз, тик узегезнен кайтып керергэ урыныгыз булсын.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда