Үз телеңне белмәү – хурлык


Туган телеңне өйрәнергә бервакытта да соң түгел. Теләгең булса, чит кыйтгаларда яшәвең дә комачау итми. Гёттингинда яшәүче Ярослава ЕГАИ фәнни диссертациясен яклаганнан соң татар телен өйрәнә башлаган. «Үземнең татар икәнемне белеп яшәдем, телемне белмәгәнгә бик хурландым. Менә хәзер кем икәнемне аңлар өчен өйрәнәм», – ди ул. 


Ярослава, аңлавымча, сездә татар каны ага? 
 – Минем әби-бабайны гаиләләре белән сәяси карашлары өчен Себергә сөргәннәр. Шул рәвешле, Татарстан белән бәйләнешебез өзелгән. Әбием гел татарча гына сөйләшә иде. Кемеровада рус мохитендә яшәсә дә, русча сөйләшергә өйрәнә алмады. Кызганыч, балаларының исемнәрен бозып, русчалаштырып язганнар. Шулай да телләрен онытмаганнар. Әти туганнары белән татарча сөйләшә. Без русча сөйләшеп үстек. Үсмер вакытымнан ук татар телен өйрәнү теләгем бар иде. Уку, аспирантура, чит илгә күченү, аннан тагын аспирантура, диссертация язу сәбәпле һаман кичектерергә туры килде. Менә хәзер өйрәнергә ныклап тотындым. 


Димәк, сез татар телен күңел өчен өйрәнәсез?
– Әйе, дип әйтсәм, вакытым күп булып, нәрсә белән шөгыльләнергә белми аптыраганнан кебек килеп чыгар. Һич юк! Телен белмәгән адәм хуры буласым килми. Тел ул аралашу чарасы гына түгел, милли идентификациянең бер өлеше дә. Тамырларыңны, тарихыңны белер, күзаллар өчен телеңне белү мөһим. Мин кем дигән сорауга җавап табасы килә. Телне белмичә, мәдәниятне тулысынча аңлау мөмкин түгел дип саныйм. Ә минем очрак бигрәк тә сәер. Әби әкиятләрендә, ул сөйләгән фольклорда үскән бала үзем, ә телне белмим. Моны төзәтергә кирәк. 


 Шулай да татар телен нинди сүз белән сурәтләр идегез?
– Бу бик шәхси. Телләр өйрәнү тәҗрибәсе белән бәйләнмәгән. Күбрәк балачактан киләдер. Җәй, ирек, шартларсыз ярату, каникул, авыл, гаиләле булу хисе... Болар күңелем төпкелендә саклана. 


Татар теленнән кала, тагын нинди телләр беләсез?
– Телләрне, нигездә, фәнни эшем өчен өйрәндем дисәм дә була. Хәзер күбрәк инглиз телендә аралашам. Немец телен беләм, чөнки күп еллар Германиядә яшәдем. Испан телендә сөйләшәм. Бик җайлы тел ул. Швед, голланд телләрен камиләштердем. Соңгысы буенча имтихан тоттым әле генә. Голландиягә күчәргә җыенам. Һөнәрем буенча күп укырга, күп йөрергә туры килә. Барган илнең телен беләсең икән, хөрмәт белән карыйлар. Нейробиолог буларак, телләр өйрәнергә киңәш итәр идем. Баш мие өчен үзенә күрә гимнастика ул. Картлык көнендә когнитив функцияләр бозылмаячак. Татар телен өйрәнгәннән соң тагын бер тел үзләштерермен дип уйлаган идем. Әмма бу тел бик каты чикләвек булып чыкты әле. 


Шулай ук өйрәнү өчен авырмы татар теле?
– Өч Европа телендә шактый камил сөйләшәм, әмма татар телендәге кебек җөмләдәге сүзләр тәртибе башка бер телдә дә юк. Бик авыр! Нишләп башка дөнья телләренә охшамагандыр ул?! Фигыль ясалу тәртибен әйтеп тә торасы юк. Кушымчаларны әлегә кадәр аңлап бетерә алмый интегәм. Әйтелеш тә авыр. Сүзне дөрес әйтмисең икән, ул бөтенләй башка мәгънә ала. Бик аз телләрдә генә шулай ул. Аннан соң тел өйрәнүнең техник ягы да авырлык тудырды. Татар телен рус теле аша өйрәнү катлаулы миңа. Инглиз телле кешеләргә татар телен өйрәнү өчен бердәнбер программа бирделәр. Шуннан соң гына үзләштерү бераз җайлашты. Балам булса, татарча белүен теләр идем. Без яшәгән мохиттә аңа рус теле өйрәнү авыр булачак. Шуңа күрә дә инглиз телендә  аралашканнар өчен татар телен өйрәтүче укытучылар, репетиторлар булсын иде. 


Аңлавымча, сез телне «Ана теле» проекты буенча өйрәнәсез...
– Әйе. Ошый миңа ул проект. Гамәли өлешләре булу яхшы. Аннан соң иң гаҗәпләндергәне – укытучы белән онлайн рәвештә төрле темаларга сөйләшеп була. Моның өчен өстәмә түләүләр юк. Европада бу мөмкин хәл түгел. 


 Ярослава, сезнең фикерегезчә, тел яшәсен өчен нишләргә кирәк?
– Телнең киләчәге өчен битараф булмаучылар бар икән, яшәячәк. Бары фольклорга гына ябышып ятарга кирәк түгел бары. Әйе, аны белү зарур. Фольклор – ул тамырлар, тарих, әмма бүгенге көн татарча булсын иде. Шул ук татар телендәге «Википедия»нең заманча һәм мәгълүматлы булуын телим. Музыканың да заманча яңгырашлы булуы мөһим, минемчә. Үзем музыкада металл жанрына өстенлек бирәм. Татар фольклорын яңача эшкәртүдә башкарган «Ак Бүре», «Baradj» төркемнәрен бик яратып тыңлыйм. Алга барыр өчен тел заманча булырга тиеш дип уйлыйм. 


Татар телендә кемнәр белән аралашасыз соң? 
– Реаль тормышта беркем белән дә аралашмыйм. Гёттингенда татар бер мин генә түгелдер, мөгаен. Әмма әлегә очратканым юк. Нигездә, интернетта төрле чатларда аралашам. Мессенджерда аралашу мәйданы оештырган берничә берләшмә бар. Шунысы сөенечле: анда яшьләр языша. Аларга туган мәдәниятләре, туган телләре кызыклы. 


Татар телен туган телегез дип саныйсызмы?
– Катлаулы сорау. Ул минем туган телем булырга тиеш булган, әмма билгеле бер тарихи сәбәпләр аркасында аны чит тел буларак өйрәнәм. Бик үкенечле. Бу телдә уйларга өйрәнәсем килә. 


 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    7245
    7
    66
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4486
    0
    43
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    4943
    0
    37
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2957
    4
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9685
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 21:27
    Без имени
    Баланын этисе бардыр бит? Этисе дэ алгаласын бакчадан, уйнатсын, саф хавалар суларга алып чыксын. Ник эни тиеш дип белэсез? Ул узенекен устереп, кеше иткэн инде, житэр ана. Олы яшьтэ, башны кутэрмичэ, бала карап булмый да эле, арыта да. Узегез тапкансыз, узегез устерегез! Алла сабырлык хэм ярдэмен бирсен. Бала устеру жинел дигэн кеше юк эле, аны бит уйнатып, ашату, юындыру гына тугел, тэрбия бирергэ дэ кирэк.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 21:15
    Без имени
    Белмим, мин дэ баланы берузем тарбиялим, эни эти икенче шэхэрдэ торалар, Бер булышучым да юк, куршедэн башка, элдэ Аллага шокер ул бар, баланы иртэн торып мэктэпкэ озата (1класс), мин эшкэ БИК иртэ китэм, дэрес беткэч подъездда каршы алып квартирага кертеп, ашарга жылытып бирэ. Свидание га йорергэ уемда да юк, даже не представляю как это. Куршемэ озын гомер сэлэмэтлек телим, элдэ ул бар. Бала усэ ул, Гомер буе бэлэкэй булмый, Шуна элеге вакытта баланы карау минем очен важнее всяких свиданий и личной жизни.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 16:39
    Без имени
    Баштан утте, килмэгэн туганы калды микэн, торыргада. Йэ эйтмичэ килеп керэлэр иде. Аннары зарланганнарын ишеттемдэ. Берегезнедэ чакырып китермэдем, уземнен сезгэ барып торганым юк дидем. Мэжбури тотмыйм узегез килэсез дидем. Тоже бер булмэле иде. Хэзер килэсэлэрдэ китэлэр. Эле аларча булырга тиеш. Булмый гына торсын эле.
    Иремнең туганнары...
  • 1 декабрь 2022 - 10:43
    Без имени
    Котлыйбыз! Яшьлэр безнен килэчэгебез
    «Яңа йолдыз»да яңа җиңүче!
  • 1 декабрь 2022 - 09:35
    Без имени
    Бик кызыклы ,эчтелекле язма.
    Тау артында таулар бар
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда