Газлы су! Авыл баласы өчен ел буе көткән бәхет эссенциясе!

Марат Хәбибуллин

Шәһәрдә туып-үскән чордашларым бу язмамны аңламаслар да. «Укымагыз», дип әйтмим аларга, әлбәттә, шулай да күбрәк 60–70–80 нәрнең авыл балалары өчен язам.

– Синеке күпме булды инде?
– Утыз сигез!
– И-и-и, дөнья кадәр икә-ә-ән! Миндә егерме дүрт кенә... Бишесен алыштырып бир әле-е-е – шуның өчен сиңа... әтинең комбайнчы күзлеген бирәм!
 Нинди алыш-биреш турында сүз, дисезме? 
Өч тиенлек тимер акча «кыйссасы» бу.
Совет акчаларын күреп өлгермәгән яшьләргә аңлатып узам: тимер акчалар бер, ике, өч, биш тиенлек – болары «бакыр» һәм ун, унбиш, егерме, илле тиенлек, шуннан тагын бер тәңкәлек була иде – аларын «көмеш» акча дип зурлый идек. Һәркайсына аерым язма багышларлык, совет чорында үскән һәркемнең алар белән бәйле кызыклы тарихлары, хатирәләре бардыр. Бүген исә сүз өч тиенлек турында. 
Зурлыгы белән хәзерге биш тәңкәлеккә охшаган бу акча авыл баласына нәрсәсе белән шулкадәр кадерле иде соң?.. Исегезгә төшерегез әле, авылдашлар-чордашлар, җәйге каникулны нигә шулкадәр зарыгып көтә идек? Әйе, су коенулар, балыкка, җиләккә йөрү, Сабантуйлар, колхозда азрак акча эшләп алу мөмкинлеге – болар бар да бар. Тик тагын бер татлы хыял җылыта иде озын кышкы кичләрдә малай-шалай күңелен. Дөрес – җәй көне Казанга кунакка бару! 
Казан артында урнашкан авылда яшәгәнгә, бездә һәркемнең шәһәрдә туганнары бар – еш кына бер генә гаилә дә түгел. Безнең дә әти ягыннан да, әни ягыннан да туганнар күп Казанда. Әни белән барсаң да, ялварып әби-бабайга тагылсаң да, һәрберсендә берәр кич кенә кунып та – атнага якын җыела. Ә ул заман, чыннан да, бүгенге түгел – бер-ике сәгать утырганнан соң, берәү дә кайтырга кузгалмый, кунакны бер кич тә йоклатмыйча озату – оят эш санала! 
Әлбәттә, Казандагы ул атнаның би-и-к озак сузыла торган зарыктыргыч сәгатьләре бар – өлкәннәр, үткәннәрне искә алып, җиде буын туган-тумачаның, ярты авыл дус-ишнең хәл-әһвәлен, тормыш-көнкүрешен тәфсилләп барлап утырган чаклары. И-и-их, юк-барга әрәм итәләр бит Казанда булган минутларымны!.. Аның каравы, калган вакытта – Горький паркы, Соцгород, Урицкий парклары, зоопарк, цирк! Һәм – мороженый, мороженый... Һәм иң мөһиме, көздән башлап өч тиенлек акча җыйдырганы – Казан урамнарында адым саен торган «Газ-вода» автоматлары! Эссе көнне яннарында кечерәк чират җыела, шуңа безнең ише авыл малаена салкынча һава әйбәтрәк: бөтен бер автомат синең берүзеңнеке! Без – шәһәрләр түгел, без газлы суны сусаганнан эчмибез! Безнең өчен ул – ел буе көткән бәхет эссенциясе, илаһи нектар, «Мин – Казанда!» – дип, корсакны эчтән төртеп шартлатырлык чагыштырып булмаслык хис!.. Автоматның шакмаклы куышында капланып торган кырлы стакан, әйтерсең, сиңа күз кысып тора. Стакан төбенә басасың – астан су чәчрәп чыгып, эчен чайкатып ала. Әйләндереп, янәшәдәге көпшә астына куясың һәм чалбар кесәсен рәхәт итеп авырайтып торган бер уч бакыр акчага үреләсең. Беренчесе – китте! Чылтыр-чылтыр килеп, өч тиенлек автоматның корыч эчәкләреннән тәгәри. Мәңгелек булып тоелган берничә мизгел – һәм көпшә стаканга бер кашык сироп «төчкерә»! Автомат тагын бер мыгырдап ала да, сироп өстенә газлы су коя. Булды! Авыл баласы өчен Казанның квинтэссенциясе булган эчемлек әзер! Ике стаканны рәттән: беренчесен – залп белән, икенчесен – тәмен татып, өченче стаканны кабат чират торып, туктый-туктый эчкәннән соң, «бозыклык» башлана: алда сурәтләнгән манипуляцияләрне тулысынча кабатлыйсың, тик... Тик көпшә сиропны төчкерүгә, стаканны тиз генә тартып аласың – газлы су автоматның үз корсагына ага. Шуннан стаканны кире урынына куясың да, тагын бер өч тиенлекне саласың. Икенче порция сироп төшкәннән соң, газлы су белән тутыртып бетерәсең. «Двойной сироп» була инде бу урысча, ә безнеңчә – икеләтә бәхет!.. «Тройной»ны да сынап караучы мин генә түгелдер – татар дуласа, чикне белми бит – әмма ризалашырсыздыр, дуслар, андые артык баллы, ләззәтне боза. Менә «икелесе» – нәкъ үзе!
...Берничә ел элек җәмәгатем белән Казан әйләнеп йөргәндә зоопаркка кереп чыгарга булдык. Капкадан узуга, күзгә таныш әйбер күренде. «Газ-вода» автоматы! Икебездә дә берүк хисләр кузгалган икән – янына ашыктык. Тик... күз алдына китерегез: сез чит җирләрдә яшәгән татар, ди һәм, әйтик, Сан-Францискода Сабантуйга эләктегез. Шунда еракта милли күлмәк, калфак, читек кигән сылуны күрдегез (хатын-кызлар өчен вариант – түбәтәйле, камзуллы егетне). Шундук яшьлек хатирәләре күңелне биләп алды, сез сылукай-егеткәй янына ашкындыгыз. Ә ул татар киеме кигән, мич пәриедәй кара нег... (әстәгфирулла, политкоррекциягә туры килмәгән сүз ычкына язды!) афроамерикалы булып чыкты... «Газ-вода» дип урысча язылган, тик өч тиенлеккә түгел, пластик карталар кабул итүгә көйләнгән кытай автоматы да бездә шундый кичерешләр уятты. Эчеп тә карадык – унбишләп төрле газлы су агызса да, теге – балачактагы икеләтә сироплы су түгел инде. Сер итеп кенә әйтәм – совет автоматларына бер тиенле акча салсаң, сиропсыз гына су сала иде бит, әйеме – менә шул балсыз газировка да бүгенге пипси-эчтәсиләрдән тәмлерәк иде бит... 

Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • 7656
    4
    106
  • Яңа йорт Әлфия йокысыннан уянуга, янында яткан иренең чигә чәчләренә саклык белән генә кагылды да, аны уятудан куркып, иреннәре
    8993
    5
    66
  • Син мине гафу ит Экраннарга «Зөләйха күзләрен ача» фильмы чыккач, күпләр андагы кайнана образын кабул итә алмады. Татар карчыклары андый усал булмаган, дигән фикерләр дә ишетелде. Бүген язарга теләгән вакыйгам – геройларымның исемнәре үзгәртелсә дә, тормыштан алынган чын хәл. Арабызда Галимҗан Ибраһимовның Сабирасыдай («Татар хатыны ниләр күрми») усал кайнаналар әле дә бармы дигән сорауга җавап табарсыз сез анда.
    8793
    2
    58
  • 7509
    0
    54
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 6 август 2020 - 00:58
    Без имени
    Исән - сау Илдар! Тырыша- тырмаша Рузалиясе белән яшәп ята. Сәламәтлеге алга таба түгел, алай да бирешми. Һәр көнгә сөенеп, Аллага шөкер дип яшиләр. Юмористик хикәяләре һәрдаим "Татарстан яшьләре" битендә дөнья күрә. Биш китабы чыкты, алтынчысының табадан төшкәнен көтәләр.
    Мәхәббәт сурәте
  • 5 август 2020 - 20:19
    Без имени
    Ачыктан ачык ирегезгэ эйтегез, без кем сон сина дип. Нармальный хатын яшь баласы булган килененэ булышыр иде, сездэ узем эзерлэп идем дип. Юбилей бит диеп. Э малае аркылы эш йортмэс иде. Или узегез кайнана бн ачыктан ачык сойлэшегез. Акылы булса анлар. Э болай тавыш тын булмагач, сезгэ ошый дип уйлый. Ир кеше ойдэ нэрсэ бар нэрсэ югын белми ул. Тавыш чыга дип тэ курыкмагыз, бер чыгада бетэ ул. Э бала бн берни эйтмичэ, ачуыгвзны эчкэ йотып кайтып китеп, доресен эйтергэ кирэк. Алар ял итэсе килгэндер дип кенэ уйларга может.
    Көйсез кайнана хикмәтләре
  • 5 август 2020 - 14:02
    Без имени
    Роза апа Камалитдонва мин Фирдания белэн1984 нче елларда ялгышмасам Котлы Бокэш больницасында яттык Фирдания бик матур ,жор телле безнен кунеллэрне кутэреп шул вакытта ук безне колдерэ иде.Мин анын шундый хэлдэдэ авырлыкларга бирешмичэ уз кунелен узе куруенэ исем акылым китте.Мин андый чибэр сылу кыз кургэнем юк иде.Анын кургэннэрен ходай тэгалэ дошманынада курсэмэсен.Фирдания сэламэт бул матур шигырьлэрен матур жырларын белэн безне соендереп тор.Ходай тэгалэ сине рэхмэтеннэн ташламасын.Рафаилгэдэ исэнлек саулык сабырлык бирсен
    ​Бәхетем
  • 5 август 2020 - 13:05
    Без имени
    Фикерегезне калдырыгыз дияседэ бит,узегез язганны бастырмыйсыз
    Көйсез кайнана хикмәтләре
  • 5 август 2020 - 10:40
    Без имени
    Җәннәт аналарның аяк астында, онытма балакаем. Бу хәдис күбесенчә егет кешеләргә кагыла. Сабыр булу кирәк
    Көйсез кайнана хикмәтләре