Моңаймагыз, шомыртларым

«Сөембикә» журналы Бөек Җиңүнең 75 еллыгына багышлап #КөтәБелгәннәрПолкы флешмобын игълан иткәч, мин әти-әниемнең сугыш елы истәлекләрен хәтеремдә яңартырга тырыштым.

Әнием Рәхимә 1924 елның 1 гыйнварында Арча районының Сикертән авылында Гыйльмулла бабам белән Бәгыйдә әбиемнең тугыз балалы ишле гаиләсендә сигезенче бала булып дөньяга килгән. Әниемә 5 яшь вакытта бабам гүр иясе була. 9 баланы Бәгыйдә әбием өлкәнрәк балаларының ярдәме белән бергәләп кеше итә.

Сикертәндә 7 классны тәмамлагач, әнием Арча педучилищесына укырга керә.

Ул чорда педучилищеда уку түләүле булганлыктан, бу, билгеле, 9 бала белән тол калган Бәгыйдә әбиемнең хәленнән килми.

Әнием, укытучы булу теләгеннән мәхрүм калып, күрше Гөберчәк авылында артель ачылгач, 1938 елда шунда эшкә урнаша. Ул иң башта әзер киемгә төймә, элгеч тагу, күлмәк итәге бөгү кебек эшләрдән башлап, тышкы бияләй, бүрек тегәргә, мамыктан юрган, күкрәкчә (душогрейка), телогрейкаларга кадәр сырырга өйрәнә. 2-3 елда ул үз эшенең остасына әйләнә. Гөберчәктә артельне оештырган, үзе дә шунда цех җитәкчесе булып эшләгән Хәнәфиев Рәхимулла абый, үзе сугышка киткәндә, урынына әниемне калдыра. Моңа, әниемнең әйтүенчә, аның русчасының шактый яхшы булуы да сәбәп була. (Русчаң әйбәт дип, әзер товарны Арчага йә Казанга тапшырырга барганда, Рәхимулла абый еш кына әниемне дә үзе белән алып бара торган була.)

Сугыш башланганда, әнием Рәхимәгә 17 яшь булган. 1917 елгы, 1918 елгы Шәрифҗан һәм Мөбәрәкҗан исемле ике абыйсын фронтка алалар. Алар хәбәрсез югала. Шулай итеп, уку кайгысы онытыла. Тылда яше-карты, шул исәптә әниемнең кыз туганнары да, бар көчен, дәрманын, көнен-төнен фронтка багышлап, фидакарь хезмәткә чума.
Әнием сөйләгәннәрдән истә калганча, тимер юл якын булганлыктан, фронттан авылга солдатларның юасы-ямыйсы кием-салымы вагон-вагон кайтып торган. Өлкәнрәк хатын-кызлар (уйлавымча, аларның яше дә 20-25 тән өстә булмагандыр), Кесмәс елгасы буенда учак ягып, казан асып, керне шунда селтеләп кайнатып юганнар да артельгә менгергәннәр. Артель эшчеләре ул киемнәрне ямыйсын ямап, кайсына – балак, кайсына җиң өстәп тегеп, төймәләрен тагып, төргәкләп, Арчага илтеп тапшыра торган булганнар. Әниемнең: “Вагоннан бушаткан киемнәрдән килгән кан-сүл исе тирә-якка тарала, арасында аяк-куллар да чыга, аларны кер юган апалар күмеп куя иде”, – дип сөйләгәне хәтердә.
Башта тегеп-ямап, аннан әзер кием-салым белән йөкне Арчага илткәндә, Мөхәммәт Мәһдиев истәлекләрендә язылган Масра тавын менгән чакта, җиккән атның туарылуы, йокламаган һәм ачлы-туклы килеш, язгы-көзге пычракта арбаны юл буе арттан этеп барулары, чабаталарына кар суы тулып, салкыны үзәк-бәгырьләренә үтүе – болар әниемнәрнең сугыш чоры афәтенең бер тамчысы гына. "Көтә белгәннәр полкы"нда мин ир-егетләргә хас батыр йөрәкле, сабыр холыклы, алтын куллы тегүче әнием Рәхимә Гыйльмулла кызын да күрәм.
Әтием Юныс белән алар 1947 елда, әтием фронт юлларын узып, туган якка әйләнеп кайткач кавышалар. Ришат Төхвәтуллин башкаруындагы “Моңаймагыз, шомыртларым” җырының сүзләрен батыр сугышчы – әтием Юныс белән аның гомерлек мәхәббәте әнием Рәхимә истәлегенә багышлап моннан 25 еллап элек язуымны да әйтсәм, истәлекләремнең бер өлешен хәзергә тәмамлап торсам да булыр. Әтием белән әнием өйләнешкәннән соң бергәләп утырткан пар шомыртның “балалары” хәзер әнием каберендә үсә. Көзләрен әтиемнең янәшәдәге чардуганы эченә, шыбырдап, әниемнең “күз яше” – кипкән шомырт коела. Моңаймагыз әле, шомыртларым...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


1нче фотода әнием, абыйларым Данис, Радис, энем Әнис һәм мин. 1972 ел.

2нче фотода: Гөберчәк артелендә эшләүчеләр. 1945 елгы фото. Әнием Рәхимә Гыйльмуллина арттагы рәттә - сулдан икенче.
Фото М.Мәһдиевнең Гөберчәктәге музее мөдире Халидә Габидуллина @khalidagabidullina архивыннан.

Сания ӘХМӘТҖАНОВА, шагыйрә


 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 26 октябрь 2020 - 10:55
    Без имени
    Шул без белгән сары чәчле Сания, ә биредә нәни кызчык, 10 яшьләрдер инде. Менә бит истәлек.
Хәзер укыйлар
  • 7039
    1
    63
  • 6881
    0
    58
  • «Насыйбың булыр әле!» Әдибә эштән кайтып керде дә, бермәлгә ишек төбендә тукталып, йорт эченә күз салды. Их, күңелгә рәхәт тә соң нур бөркеп торган өеңә кайтып керүләре! Бар җирдә дә тәртип,
    4669
    2
    49
  • Балан ачылары Әйдәгез, без бу хатынның исемен күрсәтмибез. Шулай исемсез генә булсын ул. Аның ни атлы булуы мөһим дә түгел бит. Ул – шушы көндәлекләрнең хуҗасы.  Теләсәгез, бастырыгыз, гыйбрәт булсын дип, егерме ел элек язылган дәфтәрләрне, миңа биргән иде.
    6813
    1
    47
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 30 апрель 2021 - 20:44
    Без имени
    Егет кешене күп кызлар ярата , концертына агылачак .Озак " мин егет " - диеп йөрер әле Ришат .
    Ришат ТӨХВӘТУЛЛИН: «Чак кына соңрак туганмын» 
  • 1 май 2021 - 21:53
    Без имени
    Ин яраткан жырчым.Телевизорда Ришатнын жырларын тапшырсалар, бар эшемне ташлап залга йогереп чыгам.Балалар да кунектелэр,тиз бул,дип,чакыралар.
    Ришат ТӨХВӘТУЛЛИН: «Чак кына соңрак туганмын» 
  • 2 май 2021 - 10:03
    Без имени
    Әйтер сүз юк...Гыйбрәтле хикәя! Без, татар хатын - кызлары, үз теләгебезне гел соңгы чиратка куеп өйрәнгән...тик, иң мөһименә кемнәндер рөхсәт сорамыйча үзебез дөрес дип санаганча карар кабул итәргә өйрәнсәк иде. Бу менә шушы очрак... Күңеле теләгәндә кайта алмавы гомере буена исеннән китмәячәк!!! Безнеке үтте...кире кайтарып булмый. Яшьләр, сезгә сүзем: ирне дә кимсетми үз теләгегездә нык торып, күңелегез кушканны үз акылыгызга, хисегезгә таянып гамәлгә салырга өйрәнегез!!! Без теләгегебезне аңлап үтәү түгел үтәргә теләмәгән дә ир кешене акларга тиеш түгелбез! Бу хикәяне укытып күптәннән әйтәсе килгән фикеремне Аллаһ фарыз итте күрәсең!!!
    SOS! Җанымны коткарыгыз!
  • 2 май 2021 - 15:11
    Без имени
    Бик яраткан артискам. "Сүнгән йолдызлар" дагы Сәрвәре генә дә аның буй җитмәс талантка ия икәненә дәлил.
    Җаным монда кала...
  • 2 май 2021 - 23:15
    Без имени
    Гажэеп дэрэжэдэ талантлы актриса турындагы язма очен рэхмэт. Олкэнэя барган саен, матурлыгы арткан кешелэр була. Аларнын эчке матурлыгы тышкы гузэллеккэ кушыла. Флера Хэмитова шундйлардан. Сабырлыгы,горурлыгы,гузэллеге белэн сокландыра ул. Хаман да сокландыра...
    Җаным монда кала...
Реклама
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»