Карлыган үстерүнең 9 кагыйдәсе

Без үскән чорда авылда колхозның карлыган бакчасы булды. Кышка дигән кайнатмаларны шуннан гына җыеп ясый идек. Берзаман колхоз карлыганнары картайды, аннары бөтенләй юкка чыкты. Карлыган куакларын үз бакчабызга утыртып, үзебезгә үстерергә калды. Тора-бара тәҗрибә дә килде. Карлыган үстерүнең 9 кагыйдәсен сезнең белән дә уртаклашмакчы булам.

 

  • Кара карлыган куагын иртә язда яисә октябрь башында утырталар. Яшь куакны үз бакчагызда үскән карлыганнан да үрчетеп алырга мөмкин. Моның өчен җәй көне бер яшь ботакны җиргә бөгеп, өстенә туфрак кына салырга да була. Җиргә күмелеп калган урыннан яңа тамырлар җибәрәчәк ул. Бер елдан аны «әнисеннән» аерып, яңа урынга күчереп утыртырга мөмкин.

  • Карлыган утырту өчен чокыр казыганда иренмибез, зуррак һәм тирәнрәк итеп казыйбыз. Тамырларның озынлыгына тагын 30–35 см кушабыз. Бу чокырда карлыганга гомере буе яшисе, шуңа күрә төбенә ярты чиләк черемә, ярты чиләк уңдырышлы туфрак салып болгатабыз. Черемәле туфракны чокыр төбенә тау кебек итеп өябез. Тамырларны шушы тау өстенә җайлап салып, чокырдан чыккан туфрак белән күмәбез. Куакны элек үскәненнән 10 см тирәнрәк итеп күмдерәбез.

  • Яз көне яңа утырткан куакларга атнага ике тапкыр су сибәбез. Беренче җәендә яшь куак суга кытлык кичерергә тиеш түгел. Көз көне утырткан куакларга суны атнага бер сибәләр. Көннәр суыткач, су сибүне туктатырга кирәк. Суны ник шулай еш сибәсеме? Карлыганның тамыры өске якта гына урнашкан, дымны тирәннән ала алмый ул.

  • Карлыган бик тә ашлаганны ярата. Шул чакта гына аның җимешләре эре һәм баллы була. Ә аның өчен иң яхшы ашлама – компост һәм тирес, аларда азот күп. Әмма тиресне иртә язда ук кертергә кирәк, соңга калсаң, яфрагы күп, ә җимеше аз була. Мин үзем аны, гадәттә, куак төбенә мул итеп тигезләп өеп кенә куям. Болай иткәндә, карлыган төбендә чүп үләннәре үсми. Тирес булмаса, бакчадан уталган чүп үләннәре, тирә-юньнән чабылган вак печән кулланырга да мөмкин. Бу үзенә күрә мүлчә ролен дә башкара, ашлама да була.

  • Көз көне, киресенчә, ашлама кертү яшь ботакларның тиз үсүенә китерә, алар агачланырга өлгерми һәм кышкы суыкларда өши. Җәй көне карлыганны үләннәрне ачытып ясаган ашламалар белән генә ашларга була.

  • Карлыган бары тик кояшлы урында үссә генә баллы була. Аз гына күләгә дә аның тәмен үзгәртә. Күләгәле җирдә үскән карлыган ачы һәм вак була. Куакның артык куерып китүе дә яшь ботакларның куе яфрак белән каплануына китерә, куакның «фикерен чуалта», ул үзен күләгәле урынга утырттылар дип уйлый башлый.

  • Карлыганның «фикерен чуалтмас» өчен, һәр елны куакны сирәкләп кисү мөһим. Монда инде тәҗрибә сорала, чөнки ботакның яшен ачыкларга кирәк.

  • Берьеллык ботаклар – җәй көне генә үсеп чыкканнары. Алар туры, ачык төстә, ян тармаклары юк. Бер төптә яшь ботакларның иң юаннарыннан 4 не генә калдырып, калганнарын төптән үк секатор белән кисеп алабыз.

  • Киләсе елга бу ботаклардан ян тармаклар үсеп чыгачак, алар буйга гына түгел, киңлеккә дә үсә башлый. Боларны калдырырга кирәк. Әмма бер-берсенә комачауласа, берәрсен кисәргә дә туры килә. Аннары куак артыгын куерып та китәргә тиеш түгел.

  • Кайрысы каралып, кубалаклана башласа, болары – карт ботаклар. Алар инде үзенекен биргән, карлыганы вак, ачы. Боларны корткыч бөҗәкләр дә үз итә.

  • Карлыган куагын иртә язда да, көз көне дә кисәргә була. Көз көне киссәң, яхшырак. Яз көне болай да эш күп була бит. Яхшы уңыш бирүче бер куакта 12 ботак булырга тиеш: 4 се – җәй көне генә үскәне, берьеллыгы, 4 се – узган елгы ботаклар, алар инде тармакланган, әмма кайрысы әле аксыл, шома. 4 ботак – өченче елгылар. Күп кеше бу ботакларны да кисеп ташлый. Тик алардан әле тагын бер ел уңыш алырга була (чирле булсалар, калдырмагыз!).

  • Карлыганның мул җимешле ботаклары җиргә ятучан, шуңа да әйләнәсен кыршаулап алсаң яхшы.

  • Кышка куакны бергә җыеп, урта бер җиреннән уратып бәйләп куярга кирәк. Бәйләмәсәң, ботакларны кар басып җиргә ега.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • 7902
    1
    69
  • Балан ачылары Әйдәгез, без бу хатынның исемен күрсәтмибез. Шулай исемсез генә булсын ул. Аның ни атлы булуы мөһим дә түгел бит. Ул – шушы көндәлекләрнең хуҗасы.  Теләсәгез, бастырыгыз, гыйбрәт булсын дип, егерме ел элек язылган дәфтәрләрне, миңа биргән иде.
    7882
    1
    54
  • «Насыйбың булыр әле!» Әдибә эштән кайтып керде дә, бермәлгә ишек төбендә тукталып, йорт эченә күз салды. Их, күңелгә рәхәт тә соң нур бөркеп торган өеңә кайтып керүләре! Бар җирдә дә тәртип,
    5800
    2
    53
  • Югалткан мәхәббәт Фәридә Казандагы сәүдә йортында йөргәндә үзенең яшьлек мәхәбәтен очратып, имәнеп китте. «Айрат!» – дигән cүз әйтерсең хатынның теленнән кош кебек чыгып атылды.
    4151
    1
    46
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 12 май 2021 - 11:54
    Без имени
    Дура - бердэнбер туры килгэн суз. Ничек шулкадэр узенне яратмаска була ул,анламыйм
    Сабыр төбе – кара упкын
  • 11 май 2021 - 13:31
    Без имени
    Нигэ мэктэпкэ кереп балаларны.атып ктергэч кенэкуркыныч чаралары курелэ?Кая булган охрана?
    «Әни, аталар, без парта астында....»
  • 11 май 2021 - 14:59
    Без имени
    Аллаһы тзгалә сабырлыклар юирсен. Сабыйларга шифа бирсен Раббыбыз.
    Террорист кулыннан зыян күрүчеләр арасында хәзрәт балалары да бар
  • 11 май 2021 - 23:40
    Без имени
    Аллаһ ярдәменнән , рәхмәтеннән бер мизгелгә дә калдырмасын! Балалар исән - сау терелеп чыксыннар! Бик авыр кайгыгыз белән уртаклашам..Аллаһ Раббым сабырлык, түземлек бирсен. Әмин!
    Террорист кулыннан зыян күрүчеләр арасында хәзрәт балалары да бар
  • 12 май 2021 - 11:24
    Без имени
    Бик кызганыч.Яшь кыз баланың гомере өзелде.Ата- анасы,туганнары өчен бик зур кайгы. Хезмәт юлын күптән түгел генә башлаган укытучы,мәктәпне,балаларны яратып эшләгән бит ул. Авторга әйтәсе сүзем шул- Эльвира чын укытучы,шуның өчен үзенә авыр булса да мәктәбен,укучыларын калдырып китә алмаган.Мәктәп тормышы белән яшәгән,укучылары ,аның өчен,иң кадерле кешеләр булганнар.Ул җаны,тәне,йөрәге белән тырышып эшләгән.Эх,Эльвира кебек укытучылар күбрәк булсын иде.
    Эльвира Игнатьева: «Май аеннан яши башлармын...»
Реклама
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»