Мунча - сихәт, мунча - сый

Мунчаны барыбыз да яратабыз. Мунча керсәң, арыганнар бетә, буыннар сызлавы басыла, тән йомшарып китә. Әмма мунчаны керә белеп керергә кирәк. Әйдәгез, үзебезгә мунча сайлап карыйк.

Татар мунчасы

Димәк, парлы мунча була инде бу. Рәхәтләнеп парланып кергән мунчадан җиңеләеп, яшәреп чыгасыңны көт тә тор! Җиңеләймәскә ни, тир белән организмдагы чир-чор чыгып китә ләбаса. Тирләгәндә «эчкә качкан» агулы матдәләр, шлаклар, кургаш, җиз, тутыя кебек металлар­ның авыр тозлары һәм артык сыеклык бүленеп чыга.

Татар мунчасының ләүкәсе үзе бер дәвалау кабинасына тиң. Кызган ташка су сибеп, ягъни эссе салып җибәр­сәң, температура кинәт алышына. Бу исә кан тамырларына бер дигән гимнастика. Чыныккан кан тамырлары салкынны да, эссене дә җиңелрәк кичерә. Димәк, мунча кергәндә берочтан чыныгабыз да икән.

Авыр эштән соң мунча аеруча файдалы – тәндә оешкан кан таралып, мускуллар язылып китә. Хатын-кызлар мунчадан соң чибәрләнеп китүләрен үзләре дә сизә торганнардыр. Парлы мунчада күзәнәкләр ачыла, чистара. Кимендә литр ярым сыеклык тир белән чыкканга күрә, ябыгу кадәресе дә бар бит әле. Каен пиннеге белән чабынып та җибәрсәң, тир бизләре генә түгел, бәлки, май бизләре дә актив эшләп китәр, кан әйләнеше яхшырыр, тәндәге кытыршы урыннар шомарып китәр.

Ләкин мунчаны белеп керергә кирәк. Темпе­ратура күтәрелгән чагында, инфаркт яисә инсульт кичергәннән соң, кан басымы уйнаганда, эпилепсия, азканлылык, гепатит, тире авырулары, күз, колак борчыганда, хатын-кыз авырулары йөдәткәндә, йөккә калганда, күрем вакытында мунчадан тыелып торырга киңәш ителә.

 

Фин мунчасы

Сауна – дөньяда иң киң таралган мунчалардан. Аны Америкада да, Европада да яраталар. Чөнки анда пар коры булганга күрә әзерлексез кешеләр дә саунаны җиңел кичерә. Сауна кергәннең икенче көнендә иртән кеше үзен яхшы хис итсә, димәк, мунча аңа килешкән.

Сауна яхшы изрәтә, киеренкелекне, мускуллар арганлыгын бетерә, чыныктыра. Коры эссе һава тын юлларына яхшы тәэсир итә, сулыш тирәнәя, җиңеләя. Салкын тию чирләре ешайган чорда сауна бигрәк тә файдалы. Температуралы чагында барырга ярамаса да, терелгәч, тын юлларында калган лайла-какрыкны куалап чыгару өчен нәкъ менә сауна кирәк. Әгәренки мунча ташына беркадәр хуш-исле үләннәр – эвкалипт, бөтнек, ылыс төнәтмәләре бөркеп җибәрсәң, менә дигән сихәтләнү чарасы булыр.

Фин мунчасы – радикулит, остеохондроз, полиартрит, мускуллар, буыннар тартылган, җәрәхәтләнгән чагында рөхсәт ителә торган бердәнбер мунча. Чөнки авыру буыннар, мускуллар артык дым яратмый.

Саунаның бөтен хикмәте – эссе белән салкынны дөрес чиратлаштыруда. Саунада кызып чыкканнан соң салкын бассейнга сикерү мәҗбүри түгел, әмма салкын бүлмәдә утырып ял итү кирәкле шәйдер. Йөрәк-кан тамырлары сау булмаган кешеләр температураның кинәт күчеше алар өчен түгел икәнен онытмасын иде.

Белгечләр саунада ун минуттан озаграк утырмаска киңәш итә.

 

Төрек мунчасы

Хаммам дип йөртелә торган төрек мунчаларын яратучылар торган саен күбәя бара. Безнең Шәһри Болгардагы сыман, төрек мунчалары юыну урыны гына түгел, бәлки, ял итеп, аралашып, күңелле сөйләшеп утыру урыннары да булган. Ямьле генә гәпләшеп, чәйләр эчеп, сыланып мунча керә торгач, көн үткәне дә сизелми анда.

Хаммам йөрәк-кан тамырлары сау булмаган кешеләр өчен аеруча әйбәт мунча. Чын төрек мунчасында бер зур юыну бүлмәсе тирәсендә эсселеге акрын гына арта бара торган берничә бүлмә була. Бер бүлмәдән икенчесенә күчә-күчә, кеше аз-азлап эссегә ияләшә бара. Аннары ул үзенең кәефенә яраклы бүлмәдә туктап та кала ала бит.

Хаммам парлырак булса да, безнең мунчаларга караганда, җиңелрәк кичерелә. Биек гөмбәзле, җылытылган идәнле юыну бүлмәсендә өстән койган су бик тиз парга әйләнеп бара. Пар гөмбәзгә күтәрелеп тарала, аннары су тамчылары булып, авыш дивардан ипләп кенә агып төшә, кешеләр өстенә су тамып тормый. Хаммамдагы кайнар пар сулышны кысмый, шуңа күрә анда астманы, бронхитны, салкын тиюләрне дәваларга мөмкин. Мунча идәне 60 градуска кадәр җылытылганга күрә яланаяк басу мөмкин түгел. Агач башмак киясе, диләр.

Хаммам мускулларны язып җибәрә, йокыны рәтли, изрәтә. Төрек мунчасында сыланып яту бик рәхәт. Массаж ясаучылар бик каты кылана кебек күренсә дә, кешенең тәнендә ниндидер күгәргән урыннар калмый, авырту рәхәтсезлеге сизелми.

 

Япон мунчасы

Акрынлап кына кайнарлана бара торган сулы мичкәләрдә юыну, эфир майлары сеңдерелгән пычкы чүбе тутырылган тәпәннәрдә утыру – тулы бер дәвалау процедурасына охшаган япон мунчасы булыр. Мондый мунча изрәтә, ял иттерә, терелтә. «Мунча – иң әйбәт сый да, иң әйбәт дару да», – дип әйтергә ярата японнар үзләре.

Мунча керү башта чайканып алу белән башланып китә. Аннары японнар кайнар сулы мичкәләрдә – тирәнлеге – 81 см, киңлеге – 1 м, озынлыгы 1,4 м булган офуроларда озаклап җебиләр (офурога беренче булып гаилә башлыгы – әти кеше керә, вак бала-чагалар да аның белән бергә юына), шуннан соң камбуро дигән мичкәләрдә хуш ис сеңдерелгән пычкы чүбенә чумып утыралар. Гадәттә, йөрәккә авырлык китермәс өчен, су күкрәккә кадәр генә тутырыла. Суга да, мичкәләргә дә үлән-яфрак төнәт­мәләре, тәмле исле майлар салына. Пычкы чүбе тирне үзенә ала, үлән-яфрак, тәмле майлар сихәтен кеше тәненә күчерә. Мунча керү чәй янында мәгънәле әңгәмәләр рәвешендә дәвам итә. Шулай итеп, тән сихәте җан сихәте белән бәйләп алып барыла.

Чыннан да тән сихәте өчен япон мунчасы бик килешә. Ул киеренкелекне бетерә, бөерләр эшчәнлеген яхшырта, ревматизмны дәвалый (пычкы чүбендә генә утырасы), артык авырлыктан котылырга ярдәм итә, яшәртә. Күп итеп үләннәр, майлар куллану сәбәпле, тән тиресе картаймый.

фото: http://pixabay.com

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Реклама
Хәзер укыйлар
  • «Таккан белән теккән кебек без...» – Кайнана белән ничек торасың син? Минем сыман гомер буе бием белән яшәгән, башкалар кайнаналарын сөйләгәндә сүзгә кушылмаган кешегә бу сорауны бик еш бирәләр. Җавабым гел бер була минем: – И-и, рәхәт бит аның белән! – дим. Чын күңелдән әйтәм! Бер риясыз...
    4465
    10
    114
  • Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 8   Рәфис тә, кайнатам да туасы баланың малай булуын  бик тели иделәр.  Ирем: «Малай тусын, Алладан сорап дога кыл әле», – дип, авылдагы сукыр Фәния карчыкка сәдака да илтеп бирде. Ул заманда туасы баланың кызмы, малаймы икәнен алдан белеп булмый иде шул...
    13014
    2
    90
  • «Ирең яратсын дисәң, кайнанаңны ярат» – Бу – төп нигез. Ишле гаилә! Эшле гаилә! Монда килгән-киткән кеше дә бик күп булыр. Ә син шушы йортның хуҗабикәсе булырсың! Әнинең – кайнанамның туйда әйткән бу сүзләре бүгенгедәй колагымда яңгырап тора. Ул көнне ишеткән теләкләрнең бик күбесе күптән онытылды, ә әнинекеләрне гомерлеккә хәтерләп калганмын. Матур тормышның башы шушы сүздән үк башлангандыр.
    2755
    9
    88
  • Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 11 Көн артыннан көн, ай артыннан ай узды. Икенче балама көмәнле вакытымда без, кайнана белән кайната яшәгән йорттан башка чыгып, үз йортыбыз белән яши башлаган идек...
    11090
    13
    75
  •  Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 10  Мин, иремне уятмаска тырышып, куенымда мыш-мыш килеп йоклаган баламны саклык белән агач караватка китереп салдым. Өстемдәге пальтомның төймәләрен чишеп, чөйгә өлдем. Урамда апрель башы булуга карамастан бик суык иде шул, кар да эреп бетмәгән. Салкын төндә печән өстендә баламны кысып кочаклаган килеш төн кундым бит.
    13599
    4
    73
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 29 сентябрь 2022 - 14:49
    Без имени
    Очень жизненно интересная история!👏👏👏
    Үз кызы итеп кабул итте
  • 29 сентябрь 2022 - 13:17
    Без имени
    Искиткеч шагыйрэ!
    Лена Шагыйрьҗан шигырьләре
  • 29 сентябрь 2022 - 20:53
    Без имени
    ФӘгыйләүүүүү, сез кая?) дәвамын көтәбез бит, һаман язмыйсыз. Языгыз инде, тизрәк укыйсы килә биииииит!!!!😻
    Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 11
  • 28 сентябрь 2022 - 08:57
    Без имени
    Эчә инде ул,туктамый хәзер.Алма агачыннан ерак төшми шул.Ераграк тәгәрәгәне бик сирәк аның.Бер ни эшли дә алмыйсыз,кызганыч.Ә кызыгыз,нәрсә булса да булыр инде диеп,буйсынган тормышы белән....
    Бүре баласын бүреккә салсаң да...
  • 27 сентябрь 2022 - 18:49
    Без имени
    Кияугэ чыкканда баласы бар икэнен белмэдегез мени? Ул беренче хатыны хэм баласы янына кире китэргэ дэ момкин, беренче хатын Аллахтан
    Баладан көнләшәм
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда