Татар дөньясында вакыйга: «Әлиф»тән башладык!

 

Бу шаукымлы көннәрдә Казанның иҗади яшьләре арасында  үзенчәлекле бер дулкынлану яши. «Әлиф» хореографик спектаклен караганнар һәм карый алмый калганнар бар. Билгеле, караганнар тәэссоратлары, фикерләре белән бүлешә.


29 октябрьдә Профсоюз урамындагы Өйрәнчек театрында “Әлиф” спектакле соңгы тапкыр куелды. Аны “Алтын битлек” милли театр премиясе экспертлары карады. Татар милли яшьләре “Алтын битлек”нең лонг-листын көтә. Гәрчә татар интеллигенциясе  беравыздан “Әлиф”не иң югары баскычка күтәрде инде. 

"Әлиф"нең идея авторы, режиссеры – Казан яшь тамашачы театрының баш режиссеры Туфан Имаметдинов, хореографы - Марсель Нуриев, композиторы - Эльмир Низамов. Сәхнәдә Нурбәк Батулла татар халкының 1927 елга кадәрге гарәп имласын бии. Башта латинга, аннан соң кириллга күчү аркасында, татар әлифбасы 8 хәрефен югалта. 

Хореографик спектакльдә музыкантлар да катнаша. Алар Габудлла Тукайның “Туган тел” җырын башкара. Сәхнәнең икенче ягында өч җырчы кыз Нурбәкнең хәрәкәтләрен – ул биегән хәрефләрне авазлар белән белдерәләр. Спектакльнең премьерасы 20 сентябрьдә Камал театрының Кече сәхнәсендә булды.

Илсөяр Ихсанова, шагыйрә: 
– “Әлиф” – искиткеч спектакль. Иң тетрәндергәне шул булды: безнең мөстәкыйль фикерли белә торган милли җанлы яшьләр буыны үсеп җитте. Аларның эчке дөньясында татар теле, милләт өчен әрнү бар.
Без Нурбәкнең биюенә таң калып утырдык. Ул Рабит абый Батулланың улы, анда әтисенең тәрбиясе сизелеп тора. Һәр күзәнәгенә милиллек сеңгән, аның басып торышында, күз карашында ук шушы эчке дөньясы чагыла. Әйтик, бу спектакльдә башка бер балерон биесә, хәтта ки остарак итеп биесә дә, тәэсир көче Нурбәкнеке кадәр үк була алмас иде. 
“Әлиф”нең республикада милли мәсьәләләр калыккан чакта барлыкка килүе дә күп нәрсәне аңлата. Үз хокукларың өчен мәйданнарга чыгып та көрәшеп була, менә шушылай иҗат аша көрәшү дә үтемле була ала. Мондый фонда спектакль кисәтү булып яңгырый.   

Гүзәл Сәгыйтова, “Калеб” яңа буын җыенының җитәкчесе: 
– Әзер продукцияне пиарлаштыру безнең команданың гадәтендә булмаса да, “Калеб”нең быелгы яңа сезонын нәкъ “Әлиф” белән ачып җибәрдек. Хәзер алар үзләре мөстәкыйль очышта, без бары тик мәгълүмати ярдәм күрсәтәбез. “Әлиф” – югары профессиональ, заманча милли проект. Кайчандыр Аяз Гыйләҗев: "Сүзнең ерак тамыры ачылса (...) мин үземнең миллионлаган күзәнәкләремнең берсендә шушы сүзне кулланышка кертеп җибәргән борынгы бабамның уянганын тоям”, - дип язган. Бу фикерне мин “Әлиф”кә карата кулланыр идем. Әйтерсең, Нурбәк хәрәкәтләре, Эльмир музыкасы, Марсельнең хореографиясе, Казан дәүләт консерваториясе студентларының аһәңнәре аша шул “күзәнәкләрнең” башкача сулавын, яшәвен, инде онытылган тарафларга юл алырга омтылуын сиземли башлыйсың. 

Луиза Янсуар, шагыйрә: 
– Минем өчен Нурбәк фигурасы, шәхесе һәрчак кызыклы, ымсындыргыч иде. Чөнки, аңарда һәм тышкы, һәм эчке затлылык, матурлык бар - нидер көтәсең. Моннан берничә ел элек бию турында ул инде Камал сәхнәсендә үз сүзен әйтә башлаган иде. "Әлиф" минем өчен шуның бик тә табигый дәвамы, чылбыры булып кабул ителде. Спектакльдән Туфан Имаметдиновның да почеркы, фәлсәфи куәсе бөркелеп тора. Бу келышның уникальлеге турында күп сөйләделәр инде. Минем бер нәрсәгә игътибар юнәлтәсем килә: бүгенге вазгыятьтә, тел мәсьәләсе кискенләшкән шартларда, бу проблемага сәнгати яктан якын килеп, аны тамашачысын катарсиска китерердәй тирәнлек белән тәкъдим итә белү. Мине, мәсәлән, җан биргән Әлифбаның хәрәкәтләре мәйданнардагы шигарьләргә караганда күбрәк тетрәндерде. Бу спектакльне, бәлки, депутатлар корпусына күрсәтергә кирәктер. "Туган тел" җырын алар менә шушы агониясендә күргәч, бәлки, мөнәсәбәтләре үзгәрер иде. 

Айрат Бик-Булатов, филология фәннәре кандидаты, блогер (Сноб.ру сайтындагы блогыннан): 
– Казанда 1990 еллар урталарында татарча сөйләшкәнне аз ишетә идек, хәзер – алай түгел! Татарча әйбәт чаралар, фестивальләр уза, яшьләр өчен шәһәрнең иң яхшы пространстволарына экскурсияләр оештырыла. Татарча рестораннар барлыкка килде. Татар дизайнерлары, кием-салым, сумка, аксессуарлар, спектакльләр, рок-төркемнәр, инди-рок, электрон опералар һәм башклаар. Театрлар, язучылар һәм драмтурглар өчен лабораторияләр. Татар яшьләренең үз бизнесы. Татар иҗтимагый-сәяси оешмалары. Беренче тапкыр хәзерге утыз яшьлекләр республиканың һәм Казанның мәдәни кырында үз тавышын бирде. Мин бу буынна үземчә “яшьтатарлар” дип атыйм. (...) 
     

Спектакль тәмам. Тамашачыларга сүз әйтергә, диләр. Рәдиф Кашапов басып күз яшьләре аша: “Мин хәрефләргә карыйм, таныйсым килә, ләкин танымыйм, мин аларны белмим, без күпме югалтканбыз...” Шул вакытта гына башыма суга: менә бит спектакльнең нервы кайда? Мин, юләр, экранга хәрефләрнең кириллдагы эквивалентын теләп утырган идем. Татарларның үз телен танымавы – менә бит төп мәгънә кайда! Карасыннар да күрсеннәр: үзебезнеке! Һәм укый алмыйлар! Һәм аннан соң – медиатор, биюче аша кайту хисе. Тагын ни әйтәсең?

Фото: Рамис Назмиев 
      
Шулай ук укыгыз: http://syuyumbike.ru/yanalyklar/?id=6107

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    8580
    10
    103
  • Егетемне кыйнадым – Ышанмыйсызмы? Чынлап әйтәм! Ул бу хакта хәтта полициягә хәбәр иткән.
    8854
    2
    71
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    8681
    8
    68
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    4279
    4
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 23 июль 2021 - 18:22
    Без имени
    Мене шулай кысылып купме бала бехетсез шул.Узебезнен баштан утте
    Кемнәрдән бәйләтим яраны?
  • 25 июль 2021 - 19:20
    Без имени
    Ай, рәхмәт яугырлары!!!!! бик тә нык сөендем бала өчен! Нянечкага рәхмәт!!! Йөрәкләренә, бәгырьләренә үтә торган итеп аңлатып әйтә белгәне өчен! Аллаһы Тәгалә аның аша, ир белән хатынга туры юл күрсәткән, гомерлек үкенечкә юл куймаган.
    Өч кенә көнгә...
  • 24 июль 2021 - 15:57
    Без имени
    Уф.... Йорэккэемне....
    Өч кенә көнгә...
  • 26 июль 2021 - 14:07
    Без имени
    Нәкъ шулай . Тик партнер бер генә булырга тиеш , югыйсә , хатын - кыз үзенең тәнендәге җепселләрен башкаларга таратып , үзе авыру булып калачак .
    ​Назлану өчен алты медицина сәбәбе
  • 22 июль 2021 - 16:52
    Без имени
    Мондый язмаларны еламыйча укый алмыйм,чонки минем бабамда узган ул концлагерларны,9май житсэ бакча артына чыгып жылый иде, соныннан Аны оправдали, ещё орден бирделэр,Бер солдаты коткарган очен,рэхмэт Ана,онытмаган...
    Ева-Мөслимә
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан