Балам-багалмам

Кырык көн булганчы, күз тия дип баланы берәүгә дә күрсәтмәү, аны йоклаган чагында да ялгыз калдырмау, имезергә дип күкрәк каптырганда «бисмилла» сүзен әйтергә онытмау — боларын бүгенге яшь әниләр дә белә һәм үти. 

Дөньяга яңа кеше килү – бала туу – бу җиһанның иң зур могҗизасы. Туу, тудыру белән бәйле йолалар, ырымнар, ышанулар буыннан-буынга күчеп, тапшырылып килгән. Аларның кайберләре әле бүген дә халык арасында яшәвен дәвам итә.

Хатын-кыз балага авырый башлауга, өйдәгеләрнең берсе кендек әбисен чакырырга йөгергән. Һәр як аны үзенчә атаган – инәлек, мамай, әби, бәбәй әбисе, олан әбисе, түти әби, әби тәтә... Кендек әби – авылның иң хөрмәтле кешесе. Ризык пешерсәләр – аңа илткәннәр, читтән кайтсалар – бүләк биреп киткәннәр. «Кендек әбисе өйгә килеп керсә, өйнең матчалары иелеп китәр», дигәннәр. Кендек әби күп сөйләми, ул үзенең эшен яхшы белә: тулгагы башланган хатынга «тулгакны көчәйтеп җибәрсен» дип, бал каптыра, билен ышкый. Аның вазифалары моннан тыш та шактый әле – бала тугач, сабыйның авызына бал-май тидерү. Бу йола «авызландыру» дип атала. Кем авызландырса – бала шуңа охшый, дигәннәр. Соңыннан: «Ул гына авызландырды, бала шуңа холыксыз, кире булды», – дип сөйләүләр дә очраган. Кендек әбинең икенче зур вазифасы – баланың кендеген кисеп, җыеп кую. Элеккегеләр кендекне беркайчан да ташламаган. Аны ак киндергә төреп, биеккә, югарырак берәр җиргә кыстырып куйганнар. «Бала үскәндә өйдә булсын, өйдән чыкмасын, каңгырап йөрмәсен», – дигәннәр. Балага күз тисә, авырса, еласа, кендекне чайкап суын эчергәннәр. Соңгылык та кадерсезләп ташланмаган. Кендек әби аны юып җиргә күмгән. Бу эшнең дә үз тәртипләре булган. «Йөзтүбән күмәргә ярамый, югыйсә, икенче бала булмый», дигәннәр. Кояш баешы ягына, кеше йөрми торган җиргә, йә йорт түбәсенең балчыгына күмгәннәр.

Кендек әби бала тапкан хатынны һәм аның яңа туган бәбиен өч тапкыр мунча керткәч кенә кайтып киткән әле. Баланы мунчада юындырганда әйтә торган махсус сүзләре дә булган:

Атаң кискән утын түгел,
Анаң яккан мунча түгел,
Аю-бүре баласы
чирләмәсен, нык булсын,
мичтәй-морҗадай булсын.
 

Яки болай:
Ата баласын чабам,
Ана баласын чабам,
Атаң кебек симез бул,
Анаң кебек җитез бул,
Көндез уйна, төнлә йокла.

 
Кайбер якларда исә киресенчә, «ата баласын чабам, ана баласын чабам» дип әйтергә кушмаганнар, җеннәр баланың кемнеке икәнен белмәсен дигәннәр.

«Хатын-кыз баладан котылып кырык көн үткәнче кабер авызы ачык торыр», – дигән борынгылар. Шуңа күрә, алар «бала табу җиңел эш түгел, үлем белән бер», дип яшь әнине озаграк ял иттерергә теләп, аш-су янына җибәрмәгәннәр, казан астырмаганнар. Йорт эчендәгеләрнең барысы да – каенсеңелләр, җиңгиләр, килендәшләр булдыра алганча аны хөрмәтләргә тырышкан. Килененең беренче баласы тугач, кайнанасы авыл буйлата сөенче алып йөргән. Аңа бүләккә йомырка биргәннәр, «бала йомырка кебек тәгәрәп үссен», дигәннәр.

Хәл белергә керүчеләр бала тудырган хатынга махсус ризыклар әзерләп килгәннәр: майболамык – майга онны болгатып пешерелә торган боламык; сетләш – тары, дөге ярмаларыннан сөттә пешерелгән ботка; чумар; әлбә – май, шикәр комы, он белән болгатылып пешерелгән боламык.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Ялган никах Танышуларының беренче көнендә үк, ЗАГСка барып, язылышырга гариза биреп кайткан кыз белән егет хакында Нурсөянең моңа хәтле ишеткәне булмады. Андый хәбәр колагына чалынса да, әллә юләр инде болар, дип бармагын чигә тирәсендә борудан башка берни дә кыла алмас иде кебек. Әгәр дә ки уйламаганда-көтмәгәндә ул юләр кыз үзе булып чыкмаса!..
    8149
    0
    81
  • Әти өйләнә Әни үлгәнгә инде биш ел. Әнине югалтуны бик авыр кичерде әти. Хәтта башта минем белән сөйләшми йөрде, үз эченә бикләнде. Аны безнең янга күчергә үгетләдем, әмма ул яшәгән фатирымны калдырмыйм дип каршы килде.
    7397
    2
    73
  • Балаларына сыймаган Галия әби Сәяхәт вакытында нинди генә кешеләр күрмисең дә, нинди генә тарихлар ишетмисең – үзе бер китап язарлык. Поездда язмыш тарафыннан гомернең бер аралыгына очраткан юлдашлар бер-берләренә җаннарын бушата, шатлык-кайгыларын сөйли. Бу юлы да шулай булды...
    3587
    1
    39
  • Хыялдагы ир-ат  Үсмер чакта ук  ничек тә булса бай тормышта яшәргә кирәк дип нәтиҗә ясадым. Телевизордан күрсәткән гламур тормыш кызыктыргандыр, мөгаен. Әмма кыяфәтем бай егетләр артымнан чабып йөри торганнардан түгел иде. Гомумән, күбәләк кебек бер егеттән икенче егеткә очып йөрергә дә яратмадым. Ныклы карарга килде: укыйм да, җитәкче булырга тырышам. Ул вакытта бай ир дә кирәк булмаячак. 
    4329
    1
    39
  • Укытучым Их, вакыт дигәннәре! Ник сез шулай бик тиз агасыз соң? Азга гына булса да мәктәп елларына кайтып киләсе иде лә... Миңа инде 30 яшь, 16 яшьлек  чагым әле кичә генә кебек...  
    3495
    0
    25
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 26 май 2022 - 15:03
    Без имени
    Дингэ беренче куп урлаган, карак, гонахсы зур булган кеше килэ. Улэр вакыты житкэч, исенэ тешэ, курка башлый, жавап бирэсе булса, нэрсэ дип, жавап бирермен, дип ,курка.
    Дингә кеше кайчан күбрәк килә?
  • 25 май 2022 - 22:40
    Без имени
    Сез гел балалар дип яшәгәнсез, инде үзегез өчен яшәргә вакыт. Аларның үз тормышы, вакыт узгач алар сезне аңлар дип ышанасы килә.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
  • 26 май 2022 - 09:29
    Без имени
    Бу ир сезне хор мэт итэ, Лилияне ярата кебек тоела, монда Лилиягэ акыллы булып, кеше тормышын бозмаска иде, Аллахы Хидэят бирсен бик авыр хэл
    «Сине дә яратам, аны да», – ди...
  • 26 май 2022 - 12:13
    Без имени
    Мина бик ошады
    Җаным жәл түгел сиңа...
  • 25 май 2022 - 12:23
    Без имени
    Мэчет юк иде диеп, язучыга бэйлэнергэ кирэкми, документ тутырмаган ла, ул! Бер ялгыз апа-эби йортында жыелып намаз укыйлар иде, анда йоруче бабайлар да байтак иде. Олылардан ишетеп белэбез Талип бабай турында. Булдырасын, Фагилэ!
    «Фәрештәләр төшемдә дога өйрәтте»
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда