Кемнең шәле җылырак?

Иңнәренә үз куллары белән бәйләгән йомшак мамык шәл салган Күгәрчен авылы апаларының шәлләреннән дә җылырак шәл бармы икән? Инде ничә буын әлеге һөнәр-осталыкны саклап, алар шәл җылысын башкаларга да бүләк итеп яши.



Татарстанның экологик яктан иң чиста районы – Балык Бистәсе ягының тырыш халкына гомер-гомергә һөнәр-кәсепләре тормыш көтәргә ярдәм иткән. Күгәрчен авылының җылы шәлләре – бүген районның, Татарстанның мактанычы. Ил тарихындагы авыр чорларны исән-сау кичәргә көч биргән, йорт-хуҗалык корырга, балаларны аякка бастырырга булышкан, түземлек сорый торган бу шөгыльне оныклар дәвам итәр, дип өметләнә Күгәрчен әбиләре.

“Үзебездән соң да калсын”

– Хәзерге яшьләр кебек җиңел-рәхәтлек эзләмәдек, җиң сызганып эшләдек, тормыш кордык, гаиләне, балаларыбызны кайгырттык, ирне карадык. Без гомеребезнең бер минутын да әрәмгә уздырмадык, көндәлек мәшәкатьләр арасында вакыт табып шәл бәйләдек. Инде куллар бәйләмичә тик тора алмый безнең, – ди Зәйтүнә апа Гыйлемханова. Лаеклы ялга чыккан ахирәтләре белән алар көн саен диярлек күршесе Роза апа Гарипова өенә кич утырырга җыела.



Култык астына мамык җеп йомгаклары кыстырып кергән күрше-тирәне Роза апа чәй өстәленә дәшеп, үзе җыйган каен җиләге кайнатмасы, әле суынырга да өлгермәгән баллы гөбәдия белән сыйлый. Йомшак кәнәфигә утырып, телевизорны кушып, мәчеттә укыган дин сабаклары, дөнья хәлләре турында сөйләшә-сөйләшә шәл бәйләгәндә әбиләрнең кичләре күңеллерәк уза.



“Һәркемнең шәл читенә төшерергә яраткан бизәге бар. Роза ахирәтебез - шәлне иң оста бәйләүче, аңа җитешәм димә”, – дип мактый әбиләр дүрт бала тәрбияләп үстергән, бүген оныклар һәм оныкчыклар сөеп яшәүче Роза апаны. Заманында Күгәрчен авылында шәл бәйләү кәсебе үсешенә этәргеч ясаган гаилә алар. Роза апаның ире, инде гүр иясе Исхак абый, узган гасырның 60нчы елларында беренче булып Волгоград якларыннан авылга капчык-капчык кәҗә йоны ташыган. Куллары эш белгәннәргә “спекулянт” гаебе тагарга гына торган ул чорларда үзләренеке белән бергә күрше-күләннең дә шәлләрен сатарга булышкан.

Хәзер Волгоград һәм Ростовтан сәүдәгәрләр елга бер тапкыр – февраль-март айларында кәҗә йонын Күгәрченгә үзләре китерә. “20 шәллек йон алып калам. Бер зур шәлгә 400 грамм йон кирәк”, – дип аңлата Роза апа. Кәҗә мамыгыннан шәл бәйләп башка япканчы, әлбәттә, әле бик нык тырышырга кирәк. Монда ир-атларның да кул көче артык түгел. “Кәҗә йонын шампунь белән юып киптерәбез, аннан йонның озынлыгына, төсенә карап аерып, аялыйбыз – каты кыллардан тарап арындырабыз. Бертөрле рәвешкә килгәч, йонны мамык җепкә кушып эрлибез”, – дип сөйли Роза апа.



Кайбер хуҗабикәләр эрләү машиналарыннан файдаланса, Роза апа һәм аның ахирәтләре бөтен эшне кул белән башкара. “Шәлнең үзен дә машинада бәйләп караучылар булды, ләкин алай сыйфатка зыян килә. Без үзебездән соң калырлык булсын дип эшлибез”, – дип ассызыклый Галия апа Динмөхәммәтова.

Бүген Татарстан базарларына читтән китерелгән шәлләргә Күгәрчен осталары шикләнеп карый. “Волгорад, Ростов шәлләре кабарып тора, чөнки аларны махсус барабанда бөтен мамыгын чыгартып күпертәләр. Ләкин бер-ике елдан андый шәлнең мамыклары коелып бетә. Без шәлләрне буранлы көндә урамда элеп тотабыз, ә мамыгы кия-кия кабара, озак еллар тән җылысын саклап хезмәт итә”, – ди, үз чиратында, Ракыя апа Сабитова.



Күгәрчен Мәдәният йортының сәнгать җитәкчесе Гөлфирә Кәлиева сөйләгәнчә, авыл халкы узган гасырның 30нчы елларында, Чистай якларыннан эшкә килгән Зәйтүнә исемле укытучыдан күреп күпләп шәл бәйли башлаган. Шәл өмәләре үткәрү гадәте шул чаклардан калган. Хуҗабикә мичтә тәмле ризыклар пешергән арада өмәгә җыелган хатын-кызлар йон аялап, эрләп, бер кичтә бер шәлне бәйләп бетерә торган булган. Баштарак сарык йоныннан, куянныкыннан бәйләгәннәр, аннан кәҗә йонына күчкәннәр. “Элек мич буе, өстәл асты тулы куян асрый идек, аның йон кояр вакыты җиткәндә йолкый идек. Әмма куян шәлләре тиз туза”, – дип искә ала үткән елларны Роза апаның сеңлесе Рузилә апа Нәбиуллина.



Кризис куркытмый

Йортта шөгыль булганда Күгәрчен апаларын бернинди кризис та куркытмый. Бәйләнгән шәлләрне урнаштырып, алар кечкенә пенсиягә өстәп, йорт-хуҗалыкны карап тотарга, балаларны, оныкларны сөендерергә мөмкинлек таба.



Белгән кешеләр Күгәрчендәге Сания апа Әхмәтҗанованың бормалы-сырмалы бизәкләр белән челтәрләп бәйләнгән ак шәлләрен алырга чират тора. Аның сүзләренчә, ак шәл бәйләү катлаулырак, йонны юып агартасы, бизәкләп бәйлисе, аннан шәлне тагын юып, дөрес итеп киптерәсе була.



– Әниләрдән өйрәнгән һөнәрне кызларыбызга, оныкларыбызга да өйрәтәбез. Бездә беренче сыйныфка барган кыз бала инде шәл читен бәйли белә. Авылыбызга килен булып төшкән кызлар да оста итеп шәл бәйләргә өйрәнә. Шәл генә түгел, кәҗә мамыгыннан оекбашлар, бияләйләр, очпочмаклы шәлләр, шарфлар, башка төрле киемнәр дә бәйлибез, – ди Сания апа. – Бүгенге синтетик синтепоннан тегелгән кием-салым ничек җылытса, шулай ук туңдыра да. Тәнгә җылы, сәламәтлеккә файдалысы – мамык шәл”.



Күгәрчен хуҗабикәләре шәл озак хезмәт итсен өчен аны көядән сакларга куша. Өч литрлы банкага яки исле сабын һәм көяне якын китермәүче башка чаралар, хуш исле үләннәр белән бергә пакетка салып сакларга була. Шәлне юарга туры килсә, башта тарап, бер төрле температурадагы суда юып чайкарга кирәк. Саргайган булса, берничә сәгатькә водород перекисе салынган суда тотарга һәм чайкарга киңәш ителә. Киптергәндә, әлбәттә, шәлне тарттырып киптерү мөһим.

 

фото: Солтан Исхаков.
сылтама: http://intertat.ru

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Ялган никах Танышуларының беренче көнендә үк, ЗАГСка барып, язылышырга гариза биреп кайткан кыз белән егет хакында Нурсөянең моңа хәтле ишеткәне булмады. Андый хәбәр колагына чалынса да, әллә юләр инде болар, дип бармагын чигә тирәсендә борудан башка берни дә кыла алмас иде кебек. Әгәр дә ки уйламаганда-көтмәгәндә ул юләр кыз үзе булып чыкмаса!..
    8044
    0
    81
  • Әти өйләнә Әни үлгәнгә инде биш ел. Әнине югалтуны бик авыр кичерде әти. Хәтта башта минем белән сөйләшми йөрде, үз эченә бикләнде. Аны безнең янга күчергә үгетләдем, әмма ул яшәгән фатирымны калдырмыйм дип каршы килде.
    7321
    2
    73
  • Хыялдагы ир-ат  Үсмер чакта ук  ничек тә булса бай тормышта яшәргә кирәк дип нәтиҗә ясадым. Телевизордан күрсәткән гламур тормыш кызыктыргандыр, мөгаен. Әмма кыяфәтем бай егетләр артымнан чабып йөри торганнардан түгел иде. Гомумән, күбәләк кебек бер егеттән икенче егеткә очып йөрергә дә яратмадым. Ныклы карарга килде: укыйм да, җитәкче булырга тырышам. Ул вакытта бай ир дә кирәк булмаячак. 
    4196
    1
    39
  • Балаларына сыймаган Галия әби Сәяхәт вакытында нинди генә кешеләр күрмисең дә, нинди генә тарихлар ишетмисең – үзе бер китап язарлык. Поездда язмыш тарафыннан гомернең бер аралыгына очраткан юлдашлар бер-берләренә җаннарын бушата, шатлык-кайгыларын сөйли. Бу юлы да шулай булды...
    3539
    1
    38
  • Укытучым Их, вакыт дигәннәре! Ник сез шулай бик тиз агасыз соң? Азга гына булса да мәктәп елларына кайтып киләсе иде лә... Миңа инде 30 яшь, 16 яшьлек  чагым әле кичә генә кебек...  
    3417
    0
    24
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 май 2022 - 12:23
    Без имени
    Мэчет юк иде диеп, язучыга бэйлэнергэ кирэкми, документ тутырмаган ла, ул! Бер ялгыз апа-эби йортында жыелып намаз укыйлар иде, анда йоруче бабайлар да байтак иде. Олылардан ишетеп белэбез Талип бабай турында. Булдырасын, Фагилэ!
    «Фәрештәләр төшемдә дога өйрәтте»
  • 24 май 2022 - 23:21
    Без имени
    Узен язасын гел ирём бн кинэшлэшэм дип, узен Кэйна Сузен тынлыйсын, монда анлашылмый, ыганыч баксов сина
    Кайнанам мине карак дип уйлый бугай
  • 24 май 2022 - 20:41
    Без имени
    Барлык кызларны да бер калыпка салмагыз әле. Егетләрнең кузләре шундый җилбәзәк кызларга төшә дә, аннан соң барлык кызларны гаепли башлыйлар. Шәhәрдән кайткан кызны озатмаса, авылда уңган, акыллы кызлар беткәндер. Озаткан егеткә сантый дип әйтерлек кыз бик төпле тугел икәне билгеле инде. Дөрес, кызларның да сайлау хокукы бар. Тик акыллы кыз моны мөмкин кадәр упкәләтмичәрәк эшли
    Яраткан кызым миңа «Сантый» кушаматы такты
  • 24 май 2022 - 18:05
    Без имени
    Молодец! Уч итеп, тырышып кеше булган. Кемдер уч итеп эчэргэ сабышып, юлдан язык иде
    Яраткан кызым миңа «Сантый» кушаматы такты
  • 24 май 2022 - 10:32
    Без имени
    Бэясен белмим эни, апа, эби булэк итте диегез.Шл вакытта кайнанагыз яна кулмэкне чыгым тугел, керем итеп кабул итэр бэлкем.
    Кайнанам мине карак дип уйлый бугай
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда