​Хәреф танырга өйрәнәбез...

Хәзер әти-әниләр балаларын мәктәпкә кергәнче үк хәреф танырга, укырга, язарга өйрәтергә тырышалар. Әгәр дә баланың моңа теләге булмаса, кулына ручка тотып, хәрефләрне язарга өйрәнмәсә, алар нык борчылалар, «мәктәптә авыр булачак», дип хәвефләнәләр. Ләкин, баланың теләге булмаса, аны мәҗбүр итеп, куркытып, тиргәп өйрәтү файдасыз. Ул уңай нәтиҗәгә китерми. Ата-ана иң башта нәниендә хәрефләргә карата кызыксыну, аларны өйрәнәсе килү теләге уятырга тиеш. Ә моның иң ышанычлы юлы — бала белән бармак уеннары уйнау. Язганда кул-бармак мускулларының җитез һәм ритмик хәрәкәт итүләренә ирешү өчен түбәндәге уен күнегүләренең әһәмияте зур:
• эре һәм вак төймәләрне төймәләү, чишү;
• җеп йомгакларын сүтү, чорнау;
• төрле озынлыктагы һәм киңлектәге тасмаларны бәйләү, чишү;
• баулардан төен ясау, төенне чишү;
• пластилиннан (балчыктан) шарлар тәгәрәтү;
• конструктор уеннары уйнау;
• стаканнан пипетка белән су ­суырту;
• вак уенчыкларны капшап тану;
• ярмалар, җиләк-җимеш орлыклары аралау, чүпләү (мәсәлән, фасоль арасыннан борчак, дөге арасыннан тары);
• мозаика төймәләре белән уеннар;
• төрле зурлыктагы боҗралар, пирамидалар, вак ташлар белән күнегүләр;
• уч төбендә төрле диаметрдагы шарлар тәгәрәтү һәм башкалар.

Моның өчен баланың уен почмагында төсле тасмалар, төрле юанлыктагы баулар, конструктор, мозаика, пластилин, төрле төстәге җеп йомгаклары, җайланмалар, вак ташлар, ярмалар, орлыклар тутырылган тарт­малар булдыру мөһим.
Әлеге предметлар белән күнегүләрне даими, һәр көн саен ясарга кирәк. Ләкин ул баланы ялыктырырлык булмасын, биш-алты минуттан артмасын. Ярмалар, орлыклар һәм башка вак предметлар белән күнегүләр башкару алдыннан балаларга аларны авызга алырга ярамаганлыгын (борынга тыгу очраклары да була) аңлатырга онытмагыз.

Шунысы кызыклы: чит илләрдә вак предметлар ярдәмендә кул хәрәкәтләрен үстерүгә, ныгытуга зур игътибар бирелә. Мәсәлән, Кытайда уч төбендә вак таш яисә металл шарлар тәгәрәтү киң таралган. Кытайлылар мондый шөгыльләр арыганлыкны киметә, организмны сәламәтләндерә, тонусны күтәрә, дип саныйлар. Баланың хәтерен, акыл сәләтен үстерүгә, йөрәк-кан тамырлары эшчәнлеген яхшыртуга, кулларның көчен һәм җитезлеген, хәрәкәт координациясен үстерүгә уңай йогынтысын дәлиллиләр. Япониядә исә уч төпләре һәм бармаклар өчен әстерхан чикләвеге белән күнегүләр үткәрү киң кулланыла. Алар организмны сәламәтләндерүдә алты кырлы карандашны уч төбендә тәгәрәтүнең зур әһәмиятен билгелиләр.

Кулларны язарга әзерләүдә рәсемнәрне, контурлы фигураларны штрихлау да зур ярдәм итә. Моның өчен буяу китаплары (книжки-раскраски) кирәк булачак. Рәсемнәрне төрле юллар белән буяп (штрихлап) була. Мәсәлән, кыска штрихлар белән бер юнәлештә яисә уңнан сулга, астан өскә, өстән аска таба; рәсемнең үзәгеннән башлап түгәрәкләп штрихларга да мөмкин. Шул рәвешле, бала язу язгандагы кебек үк хәрәкәтләр ясый. Ләкин бу аны ялыктырмый (хәреф язганда бала арый). Чөнки ул бу эшне теләп башкара, аның рәсемне матурлыйсы килә. Баланың карандашны (фломастер, ручка) дөрес тотуына да игътибар итегез.

Кулларны дөрес язарга әзерләүнең тагын бер алымы — балалар өчен зур шакмаклы дәфтәрләр булдырып, шунда төрле биремнәр эшләү. Дәфтәрдә балалар гади карандашлар белән төрле таяклар, түгәрәкләр, дугалар ясыйлар, ыргаклы һәм эл­мәкле туры сызыклар сызарга, шул элементларны дөрес тоташтырырга өйрәнәләр. Дәфтәрнең юл башында балалар өчен үрнәк сызым булырга тиеш. Баштарак, балалар авырсынмасын өчен, башкарасы эшне төрткеләр (нокталар) белән билгеләргә кирәк. Бала шуның буенча, шакмакның кырыена чыкмыйча, сызыкларны дөрес итеп сызарга тырыша. Соңрак катлаулырак рәсемнәргә күчәргә була. Мәсәлән, чия һәм суган рәсемнәрен ясап карыйк.

Хәзер инде хәрефләрне танырга өйрәник. Башта хәрефне берәр материалдан бала өчен үрнәк итеп үзебез төзеп күрсәтәбез. Шул вакытта хәреф турында берәр шигырь укылса яисә табышмак әйтелсә — бигрәк яхшы.

Шулай итеп, әгәр дә нәниегез җиде яшькә җиткәндә, уен формасында үзенең бармаклары белән идарә итә алса, өлкәннәр үрнәгенә карап хәрефләрнең образын тудыра һәм аларны сүзләрдә, текстта таный белсә, мондый балага мәктәпкә баргач, уку-язу күнекмәләре җиңел биреләчәк.

 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Реклама
Хәзер укыйлар
  • «Таккан белән теккән кебек без...» – Кайнана белән ничек торасың син? Минем сыман гомер буе бием белән яшәгән, башкалар кайнаналарын сөйләгәндә сүзгә кушылмаган кешегә бу сорауны бик еш бирәләр. Җавабым гел бер була минем: – И-и, рәхәт бит аның белән! – дим. Чын күңелдән әйтәм! Бер риясыз...
    4462
    10
    114
  • Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 8   Рәфис тә, кайнатам да туасы баланың малай булуын  бик тели иделәр.  Ирем: «Малай тусын, Алладан сорап дога кыл әле», – дип, авылдагы сукыр Фәния карчыкка сәдака да илтеп бирде. Ул заманда туасы баланың кызмы, малаймы икәнен алдан белеп булмый иде шул...
    13008
    2
    90
  • «Ирең яратсын дисәң, кайнанаңны ярат» – Бу – төп нигез. Ишле гаилә! Эшле гаилә! Монда килгән-киткән кеше дә бик күп булыр. Ә син шушы йортның хуҗабикәсе булырсың! Әнинең – кайнанамның туйда әйткән бу сүзләре бүгенгедәй колагымда яңгырап тора. Ул көнне ишеткән теләкләрнең бик күбесе күптән онытылды, ә әнинекеләрне гомерлеккә хәтерләп калганмын. Матур тормышның башы шушы сүздән үк башлангандыр.
    2753
    9
    88
  • Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 11 Көн артыннан көн, ай артыннан ай узды. Икенче балама көмәнле вакытымда без, кайнана белән кайната яшәгән йорттан башка чыгып, үз йортыбыз белән яши башлаган идек...
    11081
    13
    75
  •  Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 10  Мин, иремне уятмаска тырышып, куенымда мыш-мыш килеп йоклаган баламны саклык белән агач караватка китереп салдым. Өстемдәге пальтомның төймәләрен чишеп, чөйгә өлдем. Урамда апрель башы булуга карамастан бик суык иде шул, кар да эреп бетмәгән. Салкын төндә печән өстендә баламны кысып кочаклаган килеш төн кундым бит.
    13593
    4
    73
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 29 сентябрь 2022 - 14:49
    Без имени
    Очень жизненно интересная история!👏👏👏
    Үз кызы итеп кабул итте
  • 29 сентябрь 2022 - 13:17
    Без имени
    Искиткеч шагыйрэ!
    Лена Шагыйрьҗан шигырьләре
  • 29 сентябрь 2022 - 20:53
    Без имени
    ФӘгыйләүүүүү, сез кая?) дәвамын көтәбез бит, һаман язмыйсыз. Языгыз инде, тизрәк укыйсы килә биииииит!!!!😻
    Гомерем усал кайнана, исерек ир белән үтте 11
  • 28 сентябрь 2022 - 08:57
    Без имени
    Эчә инде ул,туктамый хәзер.Алма агачыннан ерак төшми шул.Ераграк тәгәрәгәне бик сирәк аның.Бер ни эшли дә алмыйсыз,кызганыч.Ә кызыгыз,нәрсә булса да булыр инде диеп,буйсынган тормышы белән....
    Бүре баласын бүреккә салсаң да...
  • 27 сентябрь 2022 - 18:49
    Без имени
    Кияугэ чыкканда баласы бар икэнен белмэдегез мени? Ул беренче хатыны хэм баласы янына кире китэргэ дэ момкин, беренче хатын Аллахтан
    Баладан көнләшәм
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда