​Казан җөе

 
Күн мозаикасы — татар халкының борынгыдан килгән кабатланмас сәнгате. Бүгенге сәхифәбез «Казан җөе»нә — күн кисәкләрен тоташтырып, катлаулы бизәк тудыру ысулына багышлана.  

Мастер-классны Әлфия ҖӘМИЛЕВА үткәрә. Әлфия ханым каюлы күн сәнгате белән 1996 елларда кызыксынып китә. 2002 елда аның тәкъдиме белән Н. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесында «Күнне сәнгати эшкәртү» дигән яңа бүлек ачыла. Ул шушы бүлекнең җитәкчесе.
«Казан җөе» белән чигү шактый катлаулы эш. Бер дәрес белән барысы да аңлашылыр дип әйтеп булмый. 2013 елда Лилия Саттарованың «Сәхтиян читек, саурый үкчә» дигән китабы дөнья күрде. Кирәкле мәгълүматны аннан да табарга була.

 

Кирәк: 

* 0,9–1,1 мм калынлыктагы күн кисәкләре;
* вискоза яки полиэстер чигү җепләре;
* ак төстәге нык һәм чыдам армирланган тегәрҗеп;
* энәтоткыч яки без сабы (очында энә тыгып кую өчен ярыгы һәм энәне кысу өчен шөребе бар, гадәттә, аны заказ биреп ясаталар);
* күнне тегү өчен махсус машина энәсе (№ 75–100), ул булмаса, гади машина энәсе;
* юан тегү энәсе (камыт энәсе)


Моннан тыш, тар агач борыслардан станок та ясарга кирәк булыр. Станокның биеклеге чигүченең буена бәйле, утыргач, ул күкрәккә кадәр булырга тиеш. Калыпның (өстәге өлеше) иңе – 28 см, биеклеге – 6 см, калынлыгы – 4 см. Почмагы – 90о. Ка­лып белән педаль күн каешлар һәм бау белән тоташтырыла. Каешның бу­­ры­­­­чы – күнне калыпка нык итеп кысу. Каеш урынына резинка да кулланырга мөмкин. Станокны яртылаш – өстәлгә куела торган итеп тә ясарга була.
Ул очракта педале булмый.

Традицион күн мозаикада бизәкләр йөрәк, чәчәк, яфрак, боҗралар рәвешендә була. Әле чигә генә башлаган кешегә боларны башкару катлаулы. Шуңа да иң элек күнне туры сызык буенча чигеп тоташтырырга өйрәнергә кирәк. Алдагы дәресләре­бездә күннән катлаулы бизәкләр дә кисәргә өйрәнербез.
 

Эш барышы:

Машина энәсен энәтоткычка яки без сабына нык итеп урнаштырабыз. Алга таба аны без дип кенә атарбыз. Моннан соң тегәрҗепне балавызларга кирәк, бу – мәҗбүри. Тегәрҗеп безгә һәм камыт энәсенә саплана. Камыт энәсенә артык озын җеп сапламагыз, 50 см булса, шул җиткән. Җепләрнең башын зур итеп төенлибез.

Чигү җебен исә алты яки сигез катлап, орчыкка чорныйбыз. Ул төп җеп була. Орчыктан чама белән 1,5 м җеп үлчәп алабыз да, бу өлешне орчык башына элмәк ясап эләктереп куябыз. Аннан соң орчыкны бөтереп, шушы өлешне катабыз. Катылган җеп беткәч, элмәкне ычкындырып, тагын җеп сүтеп алабыз һәм катабыз.

Күннән детальләр кисәбез. Аларны тоташтырганда буталмасын, бизәкләре бер-берсенә туры килсен өчен, сул яктан карандаш белән тамгалар куеп чыгабыз.
Тоташтыру өчен әзер ике детальне станокка уң ягы белән аска каратып куябыз һәм каешлар белән калыпка ныгытып кысабыз. Орчыктагы чигү җебе белән, тегәрҗепләрнең очын да каеш астына тыгабыз 

Өске яктан 1-1,5 мм ара калдырып, беренче детальне без белән тишәбез. Аның озын улагы гел өскә карап торырга тиеш. Безне бераз өскә каратып, сабына кадәр батырабыз.
 
Орчыктагы чигү җебен безгә өч мәртәбә чорныйбыз. Җеп чигүченең үзенә таба чорнала.

Безне, чигү җебенең очын тоткан килеш, азрак артка алдырабыз һәм икенче детальне дә 1-1,5 мм ара калдырып тишәбез. Безне төбенә кадәр батырабыз да, янә бераз артка алдырабыз. Безгә сапланган тегәрҗеп бушап, элмәк хасил була. Шушы элмәк аша камыт энәсендәге тегәр-җепне уздырабыз.

Безне тартып алып, тегәрҗепләрнең икесен ике якка ныгытып тартабыз. 

Бу – беренче атлам. Икенче атлам беренчесенә терәп үк диярлек ясала. 1 см җөйдә 4-5 атлам булырга тиеш. 
Кирәк булган саен каешны бушатып, чигелүче детальне күчерә барабыз. Чигеп бетергәч, орчык җебен кисеп, тегәрҗепләрнең очын бәйләп куябыз.    

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Ялган никах Танышуларының беренче көнендә үк, ЗАГСка барып, язылышырга гариза биреп кайткан кыз белән егет хакында Нурсөянең моңа хәтле ишеткәне булмады. Андый хәбәр колагына чалынса да, әллә юләр инде болар, дип бармагын чигә тирәсендә борудан башка берни дә кыла алмас иде кебек. Әгәр дә ки уйламаганда-көтмәгәндә ул юләр кыз үзе булып чыкмаса!..
    8296
    0
    82
  • Әти өйләнә Әни үлгәнгә инде биш ел. Әнине югалтуны бик авыр кичерде әти. Хәтта башта минем белән сөйләшми йөрде, үз эченә бикләнде. Аны безнең янга күчергә үгетләдем, әмма ул яшәгән фатирымны калдырмыйм дип каршы килде.
    7523
    2
    75
  • Балаларына сыймаган Галия әби Сәяхәт вакытында нинди генә кешеләр күрмисең дә, нинди генә тарихлар ишетмисең – үзе бер китап язарлык. Поездда язмыш тарафыннан гомернең бер аралыгына очраткан юлдашлар бер-берләренә җаннарын бушата, шатлык-кайгыларын сөйли. Бу юлы да шулай булды...
    3657
    1
    41
  • Хыялдагы ир-ат  Үсмер чакта ук  ничек тә булса бай тормышта яшәргә кирәк дип нәтиҗә ясадым. Телевизордан күрсәткән гламур тормыш кызыктыргандыр, мөгаен. Әмма кыяфәтем бай егетләр артымнан чабып йөри торганнардан түгел иде. Гомумән, күбәләк кебек бер егеттән икенче егеткә очып йөрергә дә яратмадым. Ныклы карарга килде: укыйм да, җитәкче булырга тырышам. Ул вакытта бай ир дә кирәк булмаячак. 
    4519
    1
    40
  • Укытучым Их, вакыт дигәннәре! Ник сез шулай бик тиз агасыз соң? Азга гына булса да мәктәп елларына кайтып киләсе иде лә... Миңа инде 30 яшь, 16 яшьлек  чагым әле кичә генә кебек...  
    3547
    0
    26
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 27 май 2022 - 00:29
    Без имени
    Курячяк язмыш
    Инде минем чират...
  • 26 май 2022 - 20:32
    Без имени
    Укып торасым да килми, ташладым. Уз рэхэтеннэн китеп, кайнанайны курэ-ишетэ торып, ниемэ кайтырга иде? Бала карар, ашарга пешерер дип ометлэнеп? Уз тарткан картасы, тарта-тарта ашасы. Чык та кит
    Инде минем чират...
  • 27 май 2022 - 06:58
    Без имени
    Безнен, тормышлар уртак та кебек автор белан. Мин дэ иремне дэ, баламны да Ходайдан сорадым. Хэзер аллага шокер баламда туды, иремдэ бик эйбат кеше.
    Мин аны Ходайдан сорап алдым
  • 26 май 2022 - 15:03
    Без имени
    Дингэ беренче куп урлаган, карак, гонахсы зур булган кеше килэ. Улэр вакыты житкэч, исенэ тешэ, курка башлый, жавап бирэсе булса, нэрсэ дип, жавап бирермен, дип ,курка.
    Дингә кеше кайчан күбрәк килә?
  • 25 май 2022 - 22:40
    Без имени
    Сез гел балалар дип яшәгәнсез, инде үзегез өчен яшәргә вакыт. Аларның үз тормышы, вакыт узгач алар сезне аңлар дип ышанасы килә.
    Кызларым каршы булса да, кияүгә чыгаргамы?
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда