ЧЕГӘН КАРГЫШЫ

Кадербикә  безнең  Мөшәррәф түтиебезнең уртанчы кызы булган. Арада иң чибәре, иң уңганы да ул иде дип сөйлиләр.



    Элекке заманнарда безнең Саба ягы авылларында чегәннәр еш күренә торган булган. Алар, нигәдер, Саба тирәсен бик яратып, шунда озаккарак тукталып, яманып, төзәтенеп, хәлләнеп ары таба киткәннәр. Бу хәлгә инде Саба кешеләре дә ияләшеп беткәннәр. Ят халык белән вакытлыча күршелеккә әлләни исләре китмичә, тыныч кына яшәп ала торган булганнар. Чегән ирләре тимерчелек тирәсендә кайнашкан арада чегән хатыннары  яраткан кәсепләре – багучылык белән шөгыльләнеп алалар икән. Тик татарлар  күрәзәчелекне бик өнәмәгәнгә күрә, алар кәсепкә урыс, мари авылларына барып кайталар. Еш кына өерләре белән, бала-чагаларын да ияртеп йөриләр. Шулай бер вакытны алар каяндыр кайтып килешли  Кадербикәне очраталар. 

    Кадербикә Тимершык авылыннан килеп, Саба мәктәбендә укый икән. Яшәве әби белән бабай янында. Кызның хыялы – алга таба Арча педучилищесында укып, укытучы булу.  Бәхетле булу өчен кызның бөтен мөмкинлекләре бар кебек. Табигать аны гаять гүзәл итеп яраткан.Кара кучкыл түгәрәк йөзле, калын толымлы, кара  шомырт күзле, алсу битле, чия иренле чибәркәйне күрүгә, чегәннәр бара тоган җирләреннән шып туктап, катып калалар. Аларның үзенә игътибарын сизүгә, кыз адымнарын тизләтеп, өйгә ашыга. Чегәннәр дә аңа иярәләр. Куркуга төшкән кыз йөгерә үк башлый. Чегәннәр дә калышмый. 

    «Чегәннәр мине куып киләләр», – дип, коты алынып кайтып керә ул өйгә. Шундук мич артына кача.  Кич белән табын янында җыелышкач, бу вакыйганы әби белән бабайга да сөйлиләр. Чегәннәргә тыныч кына карый торган бабай да бу юлы борчылып куя, олы кызының малайларына  Кадербикәне мәктәпкә озатып, каршылап йөрергә куша. Шулай киңәш-табыш итеп утырганда ишек шакыйлар. Ул да булмый, ишектән бер төркем чегән хатыннары килеп керә.Арадан берсе – чал чәчлесе– чегәннәр абыстаена охшап тора. Өстәл тирәли утырышкач, шунысы сүз башлый.

    Сугышны кичергән бабай өйгә кергән кешене табынга чакырмый калмый торган иде. Бу юлы да табын тирәли утырышкач кына ул чегән хатыннарының ни йомыш белән йөрүләрен сораштыра. Әмма чегән абыстаеның гозере барысының да һушын ала. Чегәннәргә, аз да түгел, күп тә түгел, Кадербикә кирәк икән.Болар кыз сорарга килгәннәр янәмәсе. Хатынның улы Кадербикәгә гашыйк булган. Татар киленне үз кызлары кебек яратырга, кадерләргә, ел саен килеп, аны туганнары белән күрештерергә, мәһәргә күп итеп алтын, шәп атлар бирергә вәгъдә итәләр. Яучылар өч көн рәткә киләләр. Алар хәтта туйны татар йолалары буенча уүздырырга да ризалар икән.«Шул тиклем итеп кыз сораганнарын бүтән бер кайчан да күргәнем булмады», – дип сөйләгән иде әбием.  
    Мондый туйга берәү дә риза түгел. Кадербикәне базга төшереп, чегәннәрдән яшерәләр. Мәктәптә укытучыларга да әйтеп куела. Урларлар дип куркып, кызны өйдән  бер яры  чыгармыйлар.  Унбиш яшьлек кыз баланың башына нинди генә  уйлар  килмәгәндер. «Ни гөнаһларым өчен миңа бу җәза? Бу хурлыкка калганчы балачакта ук үлгән булсамчы!», – дип өзгәләнә кыз. Тик өзгәләнәселәре алда булган икән әле Кадербикәнең.
    Өч көн рәттән иртәдән кичкә кадәр яучылаганнан соң, бабайның үз сүзендә чакматаш кебек каты торганын күргәннән соң, теге чегән абыстае каргап чыгып киткән: «Бәхете булмас кызыгызның. Без – чегәннәр чит кавемне арабызга кертмибез. Улымның гашыйклыгын йөрәгем белән сизгәнгә күрә генә ялындык сезгә. Чит кавемгә баш идек. Моннан ары кыз үзенә үпкәләсен. Бигайбә.» Хәтта шушылай каргап сүз әйткәннән соң да бабай какшамаган. Чегән егетенә биреп җибәрә торган кызы булмаган аның.
    Чегәннәр киткәчтен дә әле бу вакыйга бик озак телдән төшми. Хәер, хәтта хәзер дә чегәннәргә кыз биреп җибәрү булмастай эш кебек тоелыр иде. Сугыштан соңгы елларда чегән егете белән татар кызының туе бигрәкләр дә гайре табигый гамәл булып тоелгандыр иде.
    Кадербикә Арча педучилищесын тәмамлап, Казакъстанга китә. Анда аның әнисе белән бертуган апасы яши иде. Шунда алдынгы гына карашлы тоелган казакъ егетенә кияүгә чыга ул. Башка тиңен, татар егетен  таба алмагандыр инде. Казакъ егете менә татар гүзәлен тиң итмәгән.  Ә бит шул Кадербикә Җизказган төбәгендәге авылда казакъларга мунчаның ни икәнен аңлаткан, алай гына да түгел мунча мичләрен дә үзе чыгарган, мичтә ипи пешереп күрсәткән, мал-туар асрап, балаларына зур белемнәр бирә алган. Ире Молдабай кулына нинди асылташ килеп кергәнен төшенмәгән, күрәсең. Хатынын бик җәберләгән Молдабай. Кыйналган  Кадербикә апаның хастаханәдә ятып-ятып чыккан чаклары да булгалаган. Әбекәем үлгәнче: «Кадербикәне чегән каргышы гына харап итте», – дип сөйләде. Нилектәндер Кадербикә апа үзе дә туган ягына кайтып, апалары янына сыенып яшәүне кирәк санамады. Әтиләренә охшап тәккәббер булып, татар әнине санламаска өйрәнеп үскән балалары яныннан китәргә теләмәде.   
      

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Бозым Сихерчеләр, имчеләрне никтер картаеп-бирчәеп беткән карчыклар кыяфәтендә генә күзаллый иде моңарчы Галия. Аларның яшәгән йорты да каядыр бер читтә, аулакта булырга тиеш иде кебек. Ул йорт үзе үк күңелдә шик уятырга, шом кертергә тиеш...  Ачык йөзле, ак яулыклы апа каршы алды аларны.
    7341
    1
    95
  • 8177
    2
    54
  • Ялгыш очрашу Инде ничә ел үткән, әмма аны күргән саен, атлап барган җирдән адымнарын әкренәйтә, йөзенә иңгән гаепле елмаюын махсус җыерылган кашлары астына яшерергә тели. Оныта алмый бугай шул...
    9199
    1
    50
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 сентябрь 2020 - 01:53
    Без имени
    Мин Дэ нэкъ шулай 32 яшемдэ 2 кызым белэн ялгыз калдым,ирем бер хатын бн чыгып китте ,1 елдан кире кайтты, гафу итэ алмадым,шартлатып араны оздем.Ул хатыннан-хатынга йореп,45 яшьтэ асылынып улде,чыгып киткэн хатын 10 еллап, психбольницада яши.Э мин ,Аллага шокер ,ирлэр булдыра алмаган ирлэр эшен эшлэп,кызларымны устереп,эле Дэ исэн- сау эшлэп ятам.Хатын-кыз ялкау булмаса,беркайчан да югалмый,аларга АллахеТэгалэ безгэ коч бирэ.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 25 сентябрь 2020 - 02:10
    Без имени
    Минем кияу Дэ нэкъ шулай качып-посып ,никах укытып,узенен классташы белэн 5 ел инде яшэп ята.10 еллык классташлар очрашуыннан сон айный алмады.Бик тырышып яшерсэ дэ,тэжрибэле кузгэ куренеп тора.Ул да шуннан сон дин юлына кереп китте.Имеш диндэ 4 хатын да рохсэт ителэ.Узлэре бугенге кондэ БИК рэхэт яшэсэлэр дэ,ата-ананын азгынлыгы очен балалар узлэренен авырулары,газаплы тормышлары ,улемнэре белэн жавап бирэ.Чонки рэнжу,куз яшьлэре узенэ тошмэсэ,балаларга тошэ.Хэр кеше шуны онытмасын Иде.Алар бит ойгэ кайтасы акчаны,гаилэнен зур ойлэр салып,иркен тормышта яшисе доходларын илтеп икенче хатынга бирэ.Гаилэдэ беркайчан да артык акча булмый.Ойдэге хатын белэн бергэлэп эшлэп,чит хатынны содержать итэлэр.2 нче хатын булып яшэргэ ризалык бируче хатыннар,акылыгызга килегез,ул ирлэрнен акчасы тозлы куз яшьле,рэнжешле акчалар,беркайчан сезгэ бэхет китермэячэк,авырлык,авырулар белэн корэшу очен тотылып бетэчэк.
    Бәясен белгән хатын-кыз көчле ул...
  • 23 сентябрь 2020 - 15:08
    Без имени
    👍👍👍
    ​ Адашкан шәүләләр
  • 23 сентябрь 2020 - 19:18
    Без имени
    Великовозрастный балаларны карарга жигелергэ кем кушты? Узегез гаепле бит!!!
    Ана рәнҗүе төшәргә дә мөмкин
  • 23 сентябрь 2020 - 15:25
    Без имени
    Шундый тәрбияви әсәрләр иҗат итүчеләр бик сирәк шул.Урының җәннәт түрләрендә булсын иде,Туфан абый
    Сиңа дигәне...
Реклама
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...