Толстой кайсы әсәрләрне «искиткеч» дип бәяләгән?

«Гомер буе лекцияләр тыңлый алмадым, бөтенесен китаплардан өйрәндем», – ди 1906 елда Лев Николаевич Толстой. Китапларны лекцияләргә каршы куюы язучының студент еллары чорына карый, билгеле. «Казанда профессорлар укыган лекцияләр мине бөтенләй дә кызыксындырмады... – дип сөйли Толстой немец галиме Р. Левенфельдка. – Хисапсыз күп китаплар укыдым...» 

Язучының хатыны Софья Андреевна да соңрак: «Башкалар тарафыннан көчләп тагылган белем аңа һәрвакыт авыр иде, тормышта ул барысын да үзлегеннән, күп тырышлык куеп үзләштерде», – дип искә ала. 

Лев Николаевич яшьлегендә укыган «хисапсыз китаплар» турында ниләр билгеле соң? 

Узган гасырның 40 нчы елларында Казанның үзәге Воскресенская урамында берничә китап лавкасы була. Месетников йортына урнашкан (хәзерге Кремлевская урамы, 13) А. Г. Мясниковның китап лавкасы аеруча бай булуы белән китап сөючеләрне җәлеп итә. Россиядә нәшер ителгән китаплар, вакытлы матбугат, иске басмалар... «Алар буенча бөтен рус әдәбиятын һәм журналистиканы өйрәнеп була», – дип яза «Ведомости» газетасы. 

Каршы яктагы йортта (хәзер университетның геология факультеты бинасы) китап сатучы Андрей Глазунов лавкасы шулай ук китап сәүдәсе белән шөгыльләнә. Шул чор кешеләре истәлекләренә караганда, анда төрле тышлык һәм форматтагы рус һәм чит ил китаплары «идәннән түшәмгә кадәр» өелеп тора. Толстой шул лавкалардан һәрчак китаплар сатып ала. 

1891 елда Петербургта билгеле китап нәшире һәм китап кибете хуҗасы М. М. Ледерде бер төркем язучыларга, галимнәргә, җәмәгать эшлеклеләренә, рәссамнарга мөрәҗәгать итеп, аларга аеруча зур йогынты ясаган әсәрләрне билгеләп китүләрен сорый. Л. Н. Толстой да шундый хат ала. Тәэсир итү дәрәҗәсе буенча Толстой китапларны өч төркемгә бүлеп бәяли: «искиткеч шәп», «бик шәп», «шәп». 

14 яшьтән 20 яшькә кадәрге чорда, ягъни Казан чорында Лев Николаевич кайсы китапларны ничек бәяләгән соң? 

Пушкин – «Евгений Онегин» («бик шәп») 

Лермонтов – «Герой нашего времени. Тамань» («бик шәп») 

Гоголь – «Шинель», «Повесть о том, как поссорился Иван Иванович с Иваном Никифоровичем», «Невский проспект» («шәп»), «Мертвые души» («бик шәп»), «Вий» («искиткеч шәп»). Шунысын да әйтергә кирәк, беренче исемлектә: «Тарас Бульба» дан кала, Гогольнең барлык әсәрләре дә «шәп» дип бәяләнә. 

Аннары исемлектә Тургеневның «Записки охотника» «искиткеч шәп» дип билгеләнә. 

Исемлектә чит ил язучыларының әсәрләре дә бар. 

Стерн – «Сентиментальное путешествие» («бик шәп») 

Руссо – «Исповедь», «Эмиль», «Новая Элоиза» («искикеч», «искиткеч», «бик шәп») 

Шиллер – «Разбойники» («бик шәп»). 

40 нчы елларда Толстой Сю, Дюма, Поль де Кок романнары белән мавыга. 

«Унҗиде яшемдә Казан университетына керергә барганда, юлда укырга дип «Monte Cristo»ның 8 томын сатып алдым. Шулкадәр кызык. Мавыгып, барып җиткәнемне дә сизмәдем», – дип яза ул. 

Соңрак Стерн, Руссо иҗаты белән кызыксына башлый. 

«15 яшемдә Руссоны яраттым. Аның сурәте төшкән медальон тагып йөрдем. Иң «куркыныч» язучы: суд та, хөкүмәт тә кирәкми аңа. Әмма ничек кенә укыйлар үзен», – дип искә ала ул. Руссоны гомер буе ярата. 

Ә Стерн томнарына килгәндә, Толстой 15 яшендә үк язучыны инглизчәдән тәрҗемә итүе турында искә ала.               

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Үги әнкәйнең җылы йөрәге «...Үги ананың бик әйбәтләре була. Гадәттә, алар турында гел яман сөйлиләр, ләкин алар турында юньле сүзне күбрәк сөйләргә кирәк. Чит канга ана булырга тырыша бит ул. Мәҗбүри яратып булмый бит. Ә ул рольгә кереп «уйнарга» тиеш. Бала исә рольгә керми, «уйнамый». Ике артистның берсе уйнап, икенчесе уйнамаса, спектакль туа алмый. Үги аналы гаиләдә әнә шуңа күрә җылы, уңай тормыш коруы бик кыен. Үги аналарны кызганырга, ихтирам итәргә кирәк...» Мөхәммәт Мәһдиев «Мәңгелек яз» әсәрендә үги әниләр турында әнә шундый уйлануларын язып калдырган. Үги тормышны үз башына төшкәннәр генә аңлыйдыр, мөгаен. Үги ананың да, үги баланың да үз хәле... Әмма гомер уртасына җиткән ир балачагын искә алганда «Үги әниләргә һәйкәл куярга кирәк», – ди икән, димәк, барлык үги әниләр дә, халык телендәге кебек, явыз түгелләр. Чит балаларны карап үстерә икән, димәк, алар олы йөрәкле... Үги әни белән үскән Татарстанның халык артисты Җәвит ШАКИРОВ үзе сөйләсен әле...
    8633
    10
    103
  • Егетемне кыйнадым – Ышанмыйсызмы? Чынлап әйтәм! Ул бу хакта хәтта полициягә хәбәр иткән.
    8905
    2
    71
  • Бәхетле булырга хакым бар!  Мин кияүгә 25 яшемдә чыктым. Яратып чыктым...
    8731
    8
    68
  • Өч кенә көнгә... – Кирәкми. Кешечә түгел бу. Шалтыратмагыз. Өметләнеп көткәнче, алдан ук барысын да аңласын. Башка бер сүз дә әйтмичә, нянечка балалар янына кереп китте. Ишек тавышы йөрәкне сызып үткән кебек булды. Бар да тынып калды. 
    4365
    4
    49
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 23 июль 2021 - 18:22
    Без имени
    Мене шулай кысылып купме бала бехетсез шул.Узебезнен баштан утте
    Кемнәрдән бәйләтим яраны?
  • 25 июль 2021 - 19:20
    Без имени
    Ай, рәхмәт яугырлары!!!!! бик тә нык сөендем бала өчен! Нянечкага рәхмәт!!! Йөрәкләренә, бәгырьләренә үтә торган итеп аңлатып әйтә белгәне өчен! Аллаһы Тәгалә аның аша, ир белән хатынга туры юл күрсәткән, гомерлек үкенечкә юл куймаган.
    Өч кенә көнгә...
  • 24 июль 2021 - 15:57
    Без имени
    Уф.... Йорэккэемне....
    Өч кенә көнгә...
  • 26 июль 2021 - 14:07
    Без имени
    Нәкъ шулай . Тик партнер бер генә булырга тиеш , югыйсә , хатын - кыз үзенең тәнендәге җепселләрен башкаларга таратып , үзе авыру булып калачак .
    ​Назлану өчен алты медицина сәбәбе
  • 22 июль 2021 - 16:52
    Без имени
    Мондый язмаларны еламыйча укый алмыйм,чонки минем бабамда узган ул концлагерларны,9май житсэ бакча артына чыгып жылый иде, соныннан Аны оправдали, ещё орден бирделэр,Бер солдаты коткарган очен,рэхмэт Ана,онытмаган...
    Ева-Мөслимә
Реклама
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан