Татар теле үсеше – күргәзмә залында

Татар теленең үсеш тарихы белән татарстанлылар күргәзмә экспонатлары аша таныша ала. “Казан Кремле” музей-тыюлыгының Татарстан дәүләтчелеге тарихы музеенда “Татар теле: XX гасыр тарихы объективында” дигән күргәзмә эшли башлады.


90 ел элек – 1925 елда татар телен гамәлгә ашыру турындагы декретка кул куела. Бу – татар теленә дәүләт статусы бирүне күздә тоткан, туган телебез рус теле белән тигез дәрәҗәгә баскан. Татар теленең ни рәвешле үскәнен, үзгәргәнен күрсәтү, аның XX гасырда тоткан урынын чагылдыру максатыннан әлеге күргәзмәне оештырырга булганнар.

Татарстан дәүләтчелеге тарихы музее башлыгы Марина Давыдова билгеләп узганча, күргәзмәне эшләгәндә татар теле үткән бөтен этапларны чагылдыру төп максат булган.

- Без совет хакимиятенең татар телен бөтен тармакларга кертергә омтылуын да, гарәп графикасыннан латин имлясына күчү вакытын да, 1939 елда кириллица куллана башлау чорын да, татар теленең сугыштан соңгы үсеш юлын да һәм, әлбәттә, татар теленең 90нчы еллардагы торышын да күрсәтергә омтылдык. Тик бик күп документларны музей залы, кызганычка, сыйдырмады,  – дип белдерде Марина Давыдова.
Күргәзмәдә XX гасыр дәвамында татар теле үсешенең төп этапларын чагылдыра торган хокукый документлар һәм фотографияләр, периодик басмалар һәм китаплар, плакатлар һәм афишалар тәкъдим ителгән.  Иң кызык экспонатлар арасында – Советлар Союзында беренче бастыру машиналары заводына нигез салучы танылган механик һәм уйлап табучы Әскәр Шейх-Али тарафыннан эшләнгән «Janalif» бастыру машинасы һәм шәрык шрифтлары белән бастыру машиналарын җитештерү буенча «Татязмаш» проспекты.

Күргәзмә ачылышында катнашкан Татарстан Дәүләт Советы депутаты Разил Вәлиев әлеге изге эшне башкаручыларга, шундый кызыклы күргәзмәне оештыручыларга рәхмәтен белдерде.

- Татар теленең тарихы бик зур, аның язмышы бик катлаулы. Татар теле – үзенең тарихында берничә мәртәбә имля, алфавит алмаштырган тел. Татар халкы иң элек башка төрки халыклар белән бергә рун язуын кулланган, аннары без гарәп язуында язганбыз, укыганбыз. Аннары латинга күчкәнбез, һәм менә хәзер кириллицадан файдаланабыз, – дип билгеләп узды ул.

Бу күргәзмәнең мөһимлеген Разил Вәлиев кат-кат ассызыклады. Ул билгеләп узганча, үзебезнең халкыбызны яшәтергә телибез икән, татар телен үстерергә кирәк. “Телең булса – син халык буласың, телең булмаса – син балык буласың” дигән халык әйтемен дә искә төшерде ул.




 





Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • Гафу итә алмыйм сине, әни! – Апа, әни акылдан шашкан! Көзнең яңгырлы салкын бер көне иде ул. Мәктәптән туңып кайтып кына кердем, каршыма башлангыч сыйныфта укучы сеңлем Айзилә йөгереп килеп чыкты да, колагыма әнә шулай дип пышылдады.
    13766
    3
    172
  • Әллә?! Завод капкасы төбендә сезне бер карчык көтә дигән хәбәрне ишетүгә, Фәрһадның йөрәге чәнчеп алды, зиһене чуалды, күз аллары караңгыланды.
    11173
    2
    115
  • Үкенечле үткәннәр... Якшәмбе булса да, иртәдән телефон шалтырады. Башкаларның иртәнге йокысы бүленмәсен дип, атлас халатын тәненә элеп кенә җибәрде дә, телефонын алып балконга йөгерде. Телефонның теге ягында карлыккан ир кеше тавышы ишетелде:
    8393
    2
    87
  • Балагызны үзем карап торам! - 1 Кызлары туганнан бирле Аида белән Тимурның иртәсе гел бертөрле башлана хәзер. Тимур иң беренче булып уяна да, нәни кызы белән төне буе бала караваты яныннан китмәгән хатынын уятмаска тырышып, аш бүлмәсенә чыга. Иртәнге ашны ашагач, кереп битләреннән генә пәп итеп ала да эшкә китә.  Подъез ишегеннән чыгуга телефоны пипылдаганына да ияләште ир. Ул беренче  катка төшеп җиткәнче, хатыныннан уңышлы көннәр теләп смс килеп җитә. Ә ул телефонын алып «Рәхмәт!» яза. Бүгенге иртә дә нәкъ шулай башланды.
    4021
    7
    77
  • Гафу итә алмыйм сине, әни! 2 Шулай да ул ЗАГСка килгән иде. Без машинадан төшүгә яныма килде. – Син ... монда? – гаҗәпләнүемне яшерергә дә теләмәдем.
    4609
    4
    71
Реклама
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 25 ноябрь 2020 - 23:21
    Без имени
    Эби дарственный ясатканмы, завещание мы? Дарственный ясаткан булса, кызы улгэч ул анилируется и эби киредэн уз фатирына хужа була закон нигезендэ. Моны эби белмэгэн. Э кызнын ире бн малаенын бу фатир дауларга бер хакыда юк, эгэрдэ улгэн кеше аларга язып калдырмаган булса, алар аны берничек тэ саталмыйда, анда яшидэ алмый. Уземэ дарственный ясадылар, шундый пунктлары бар иде. Даже кызнын баласы керэалмый ул ойгэ хужа булып.
    Кеше бул
  • 25 ноябрь 2020 - 00:37
    Без имени
    Үземнең башымнан да үтте мондый хәлләр. Елый Елый укыдым. Үзем укыйм, ә күздән яшь тәгәрәп кенә ага.Исән - сау булыгыз балаларыбыз. Голсинә Шакирова.
    Бер сәгать һәм бер гомер
  • 24 ноябрь 2020 - 22:12
    Без имени
    Акылсыз хатын ,яшэргэ кирэк балаларын очен юлэрлэр очен уфтанып яшэмилэр
    ​Бәхетлеме мин? Әйе дә, юк та...
  • 24 ноябрь 2020 - 21:42
    Без имени
    Урыннары оҗмахта булсын сабыйның!
    "Сеңлемнең изге рухына минем тарафтан бер гафу!.."
  • 24 ноябрь 2020 - 21:16
    Без имени
    Эх, нигэ эллэ кайчандагы белэн яшилэр икэн. Иргэ эчэргэ генэ кала, син бит анын янында гаудэн генэ, жанын белэн тугел....
    ​Бәхетлеме мин? Әйе дә, юк та...
Реклама
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда
Бу – безнең уртак тарихыбыз
Журналыбыз архивыннан
«Объективта – әни»
Кешелек хакында фәлсәфи уйланулар, робот София һәм ипи
Балачак – уйнар чак...