«Серле татар» кем ул?

Бөтендөнья татар конгрессы бинасында Пенза өлкәсенең Качкару (Кутеевка) авылында яшәүче Фирдәвес Тумеркинаның үзенең ерак бабасы Мөхәммәдшакир Яваевка багышланган «Шакир-паша эзләреннән» («По следам Шакир-паши») китабын тәкъдим итү булды.

...1884 ел. Качкару авылы мулласы Мөхәммәдшәрифнең бер улы – Мөхәммәдшакиры әтисенә Төркиягә китеп белем алу нияте барлыгын әйтә. Әмма ата кеше улының бу теләгенә каршы төшә. Ничә яшьтә булуына карамастан, баланың ата сүзеннән чыгарга хакы булмаган чорлар әле бу. 

Шакир үз хыялыннан чигенми, һәм ерак сәфәргә кузгала. Авылда аның хатыны Айникамал кала. Күкрәк астында бала йөрткән килеш кала... 

Мөхәммәдшәриф мулла гаилә эчендәгеләргә генә түгел, хәтта авылдашларына да улының исемен дә телгә алырга рөхсәт итми: егетне, чынлап та, озакламый оныталар. 

1875 елда аның улы Хәсән туа.
Бу вакыт әтисе инде илдән бик еракта була. Ул, чынлап та, Төркиягә кадәр барып җитә. Һәм иң беренче эш итеп, мәчеткә керә, һәм намаз укырга утыра. Ахырда, Аллаһы Тәгаләдән ярдәм сорап, ялвара-ялвара дога кыла... Шакирның дога укуын тыңлап торган мулла аның янына килә.
– Сез кем? Кайлардан килдегез? – дип сорый. 

Тыңлап торганнан соң, ул Шакирны үзе белән өенә алып кайта: Төркиядә аңа ярдәм кулы сузучыларның берсе була, Шакирны укуга да урнаштыра, гомумән, аны үз улы кебек күрә... 

Мөхәммәдшакир Яваевның Төркиядә узган юлын, аның Госманлы империясендә паша – генерал дәрәҗәсенә кадәр ничек итеп күтәрелүен кыскача гына итеп сөйләп чыгу мөмкин дә түгел. Төркиядә генерал дәрәҗәсенә күтәрелгән беренче татар ул! 

«Серле татар» дип йөртәләр аны төрекләр. Шакир берничә тел белгән (аны җиде тел белгән, командирларның приказларын солдатларга тәрҗемә иткән, диләр), белемле, зирәк булган. Каршында утырган кешенең күзенә карап, аның уен белгән дип тә әйтәләр аның турында. Юкка гына Госманлы патша аны үзенә киңәшче итеп алмый. 

Төркиядә нинди генә зур дәрәҗәләргә ирешсә дә, ул үзенең татар булуыннан беркайчан ваз кичми. 

Туган авылы белән дә элемтәне өзми. 
Шактый вакытлар узганнан соң, әтисенә: «Хатыным белән улымны минем янга җибәр әле», – дип мөрәҗәгать итсә дә, Мөхәммәдшәриф мулла рөхсәт итми.

Шакир төрек кызына өйләнә. Аларның дүрт балалары туа, кызларына ул татар исемнәре куштыра: Салиха һәм Бәлкыйс. Төркиядә аның нәселе дәвамчылары бүген дә яши. 

Качкару авылында Шакир-паша биреп җибәргән акчага төзелгән таш мәчет бүген дә исән икән. Мәчет төзелешенә акча сорап Төркиягә аның янына махсус баралар. «Үземнең дә мондый теләгем бар иде», – дип, Шакир-паша ул акчаларны бик теләп бирә. 

Туган авылыннан киткәндә әнисе аңа намазлык биреп җибәргән була: Шакир гомер буе намазын бары шул намазлыкта укый... 

Фирдәвес ханым Шакир-паша турында әбиләре сөйләгәннән белеп үсә. Стенага эленгән келәм артында яшереп саклаган фоторәсеме белән дә бик иртә таныша: Шакир-паша аны үзе хат белән кайчандыр әтисенә җибәргән була. Ерак бабасының тарихын өйрәнүгә ул 30 ел гомерен багышлаган! Әмма ак таплар һаман да бар әле – Фирдәвес ханым эзләнүләрен дәвам итә. Аның инде Шакирның әтисе Мөхәммәдшәриф мулла турындагы китабы да язылып әзер диярлек. Качкаруда Мөхәммәдшәриф мулланы бүгенгәчә хәтерлиләр – аның каберенә хәзер дә кеше өзелми икән. 


 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 1 октябрь 2022 - 09:14
    Без имени
    Бу татарның кеме генә юк! Ә китапны кайдан табарга була икән? сатуда бармы?
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    8972
    7
    74
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4582
    0
    43
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    6050
    0
    43
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    3095
    4
    37
  • Сыналган мәхәббәт бәхете Язмыштан котылып булмый, язмышыңа язылган булса, тешеңне сындырып керер, диләр. Вәсиләгә Газие белән бәхетле булырга язган булган инде. Урау юллар, яңа гаилә аша узып булса да. 
    3734
    0
    30
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 5 декабрь 2022 - 23:07
    Без имени
    дэвамы булса иде,тормышчан эсэр.Ныклы сэлэмэтлек авторга.
    Гомер бер генә килә-2
  • 5 декабрь 2022 - 09:03
    Без имени
    э оныклар дип торган эбилэр купме???? музей экспонаты булып баралар. Оныклар карашып, эзрэк вакытларын оныкларга багышлаучы эбилэр юк диярлек.
    Без бернәрсә тиеш түгел
  • 2 декабрь 2022 - 11:24
    Без имени
    Көнләшү гөмерлек чир ул.Көнчел кешенең фантазияседә бик бай.Үзе уйлап чыгарган уйдырмаларына ышанып хатын-кыздан көнләшеп яшиләр алар.Минем баштан үтте инде,әледә үтә.Инде яшедә бара бит.
    Үтмә, гомер, заяга!
  • 2 декабрь 2022 - 13:15
    Без имени
    Шулай кылына башлаганнар иде..мин просто алар Килер алдыннан ойдэн баламны ала идем Дэ чыгып ыза идем .. берседэ каршы очрадылар ..типо не знакомые люди уздымда киттем дэшмэдемдэ
    Иремнең туганнары...
  • 2 декабрь 2022 - 19:55
    Без имени
    Елый елый укыдым әби белән бабай өчен шатландым гел шулай кешеләр бер берсен тапсыннар иде
    Әти өйләнә
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда