Хатын-кызлар өчен татар телендә
бердәнбер әдәби-нәфис журнал
1913 елда чыга башлады
1926–1991 елларда «Азат хатын»
 Notice: Undefined index: title in /var/www/syuyumbike.ru/htdocs/_modules/8.php on line 274
${Title} Айсылу Нәгыймова психолог Сорауларга психология фәннәре кандидаты, доцент Айсылу Нәгыймова җавап бирә.
Бирелгән сорау:
Озакка сузылган арыганлык хисе белән нәрсә эшләргә икән? Ял итәргә артык мөмкинлек юк әлегә. Кайчакта үземне бик начар хис итәм. (Юлия)
Эксперт җавабы:
Юлия, сездә күзәтелә торган халәтне табиблар һәм психологлар «озакка сузылучан арганлык синдромы» диеп атыйлар һәм әлеге халәт бигрәк тә яшь кешеләрдә еш күзәтелә. Хәлсезлек, апатия, йокыдан уянганда ук арыганлык хисе кичерү – болар әлеге халәтнең тик берничә генә билгесе. Бу халәтнең килеп чыгышын табиблар һәм психологлар берничә төрле итеп аңлата – артык интенсив яшәү рәвеше, ял һәм хезмәтне аралаштыра белмәү, озак вакытлар физик яки психик стресс хәлендә яшәү, хәтта вируслы этиология дә күздә тотыла. Ничек кенә булмасын, әлеге халәт кешене гаять дәрәҗәдә борчый, хәтта депрессиягә үк китереп җиткерергә мөмкин. Психолог буларак, мин сезгә әлеге киңәшләремне бирер идем: 1. Көн режимын дөрес формалаштыру һәм төгәл үтәү. Йокларга ятуның һәм йокыдан торуның билгеле бер вакытта башкарылуы шарт. Йокы алдыннан саф һавада йөреп керү, бүлмәне җилләтеп алу, ә мөмкин булса ел әйләнәсе ачык форточка белән йокларга күнегү. 2. Организмның каршы тору сәләтен арттыруда спортның роле зур. Никадәр генә арсагыз да, үзегезгәэ кулай бер спорт төре белән шөгыльләнү зарур. Бу спорт төре су коену, контраст душ кабул итү, йөзү белән бәйле булса бигрәк тә яхшы. 3. Җәяү йөру физик чыдамлыкны гына арттырмый, ә бәлки йөрәк-кан тамырларына да уңай йогынты ясый. Автомобильдән төшеп җәяү йөрүчегә әйләнегез. Ә җәяү йөргәндә кызурак адымнар белән барырга күнегегез. 4. Туклануны җайга салырга кирәк. Витаминнарга бай, баланслы туклану уңай нәтиҗәләргә китерер. 5. Иң әһәмиятлесе – эшләрегезне җайга салыгыз. Бәлки эш режимына бераз төзәтмә кертергәдер? Берничә минутка гына булса да бәлки ял тәнәфесләре оештырып булыр? Эштән соң оештыруда тайм-менеджмент күнекмәләре ярдәмгә килер. Эштә һәрдаим була торган стресска бирешмәү өчен төрле психологик алымнар кулланырга мөмкин (әйтик, аутоген тренировка күнекмәләрен өйрәнергә). Гомумән, үзегезнең яшәү рәвеше, төп максатларыгыз, аларга ирешү юлларын сайлау турында уйланыгыз әле! Бәлки шул ук максатларга башка ирешү юллары бардыр? Бәлки максатлар башкадыр? Һичьюгы – сезнең бу ситуациягә мөнәсәбәтегезне үзгәртү бик мөхим.
Сораулар
Исәнмесез! Авылда яшәгәч, психологларга барып йөреп булмый. Шуңа күрә «Сөембикә» журналында психологка сорау бирергә мөмкинлеген күргәч куанып киттем. Минем проблемам, бәлки, кемгәдер мәзәк хәл генә булып тоелыр, тик миңа моннан бер дә җиңел түгел. Ирем белән 26 ел яшибез. Һәм шул 26 елның 6 елын инде тынычлап яшәп булмый. Ирем эшкә дә бик уңган, намазлар да укый, акыллы да. Һәм ул инвалид та. Инвалидлар түләүсез санаторияләргә баралар бит, шунда ирем бер инвалид хатын белән танышып кайткан. Аның белән телефоннан сөйләшеп, ноутбуктан шигырьләр язышып ятканнар. Мин моны иң беренче 5 ел элек белдем. Бер ел буе белми яшәгәнмен. Төне буе интернетта утырганына көлеп кенә карый идем, шигырьләренең дә кем өчен икәнлеген бик соң аңладым. Дин тоткан, намаз укыган кешенең башка хатын-кыз белән мәхәббәт уйнаганына ышанасы да килмәде. Бик зур тавышлар булды. Мин бик озак аңыма килә алмый йөрдем. Ирем, башка сөйләшмим, араны өзәм, диде. Аңлы-миңле йөргәндә, җиңелрәк булмасмы дип, укырга кердем. Һәм хәзер аның беркайчан да ул хатын белән арасын өзмәгәнен, телефоннан сөйләшеп торганын белдем. Мин укуда чагында, төнге сәгать 4 кә кадәр сөйләшеп ятканнар. Мин аңлыйм, шигырьләр яза торган булгач, ул бик акыллыдыр, телгә остадыр. Мин исә иремне мактый да, назлый да белмимдер. Мин аз сөйләшә торган кеше, алай булдыра алмыйм шул. Тик миңа иремнең башка хатын белән бөтен эч серләрен, шатлык-кайгыларын уртаклашуы бик авыр. Ул аның белән физик яктан бергә булмаган, бу мөмкин дә түгел, шуңа күрә ирем үзенең гамәлләрен гаеп эш итеп күрми дә. Мин аның белән йоклап йөрмим ич, ди. Шуңа күрә тавыш чыгарырга сәбәп тә юк кебек. Тик миңа барыбер бик авыр, миндә депрессия. Аерылып китимме дип тә уйлыйм – балалардан, авыл кешеләреннән оят. Миңа нишләргә икән? Берәр киңәш бирә алмассызмы? Мин иремнән көннән-көн читләшәм. Яшисе бик авыр. (Гүзәл, Татарстан).
Без иптәшем белән 32 ел яшибез. Яшьли бик яратышып өйләнештек. 3 балабыз – бер улыбыз, ике кызыбыз бар. Мин ирем, балаларым дип кенә яшәдем, үземне уйлау дигән нәрсә булмады. Ирем, балаларым дип кенә тибеп яшәде йөрәгем –арттырмыйм. Тик ирем хыянәт итте... Ниләр кичергәнемне язып кына аңлата алмыйм. Минен өчен дөнья туктады. Кем кем, минем үлеп яраткан ирем мине кемгәдер алыштырган?! Ул миннән гафу үтенде, исереклек аркасында булды диде, барыбер син генә минем йөрәгемдә ди. Мин нык-нык кайгырдым, төннәрен йоклый алмадым, әй уйландым, әй уйландым: мин бервакытта да уйламаган идем шундый хәлгә калырмын дип. Мин аны гафу итә алмадым, ә гаиләмне таркатмадым. Үзенә әйттем мин сине бүгенне көннән яратмыйм, тик балалар хакына гына яшим дидем. Һәм шулай итеп ул минем йөрәгемдә яшәүдән туктады. Ул минем өчен юк иде, тик – балаларымның атасы. Шулай итеп яшәп ятканда мин юлда бер ир белән таныштым. Очраклы гына. Ул да гаиләле, хатыны, балалары бар. Телефон аша сөйләшеп йөрдек, очраштык. Күп вакыт үткәч аңладык – без-беребезне яратабыз! Дөньяга яңа тугандай булдык икебез дә. Бу хәл хәзер 5 ел дәвам итә. Бер-беребезгә нык өйрәндек, озак күрешеп булмаса, нишләргә белмибез... Хәзер без 50не үттек. Икебез дә аңлыйбыз – гаиләне таркатып булмый, соң, бик соң инде. Ул турыда уйларга да куркыта. Мин аны үлеп яратам. Ансыз бу дөньяның яме юк. Төннәрем аны уйлап үтә, нык-нык сагынам аны! Миңа бик кыен, үземә урын таба алмыйм, нәрсә эшләргә дә белмим. Яратмаган кеше белән яшәүләре бик кыен икән. Ә бит кайчандыр мин аны үлеп ярата идем. Хыянәте белән яратуымны юкка чыгарды, ә хәзер менә икенче кешене яратам. Тик аның белән бергә булу мөмкин түгел. Балаларым хакына бара алмыйм бу адымга: минем аларны кайгыртасым килми. Ничек бар, шулай калсын дип уйлаштык инде. Нык кыен... Нык җафаланам. Аны нык сагынам. Йөрәгем яна. Нишләргә? (Асия, Агыйдел, Башкортстан)
Исанмесез! Мине борчыган бер сорау бар, узегезнен фикерегезне эйтсэез бик рэхмэтле былыр идем! Минэ яшь, ел кияудэ. Ирем белэн икебез дэ авыл балалары, Уфада эштэ таныштык, икебез дэ бер олы предприятиеда эшлэп йорибез, быел ипотекага фатир алырга идек, элегэ балабыз юк. Кунелемэ тынычланырга бирмэгэн нэрсэ - ул бик нервалы эш. Университетны бетергэч инженер булып ике ел эшлэдем, аннары, менэ ярты ел инде, шул ук заводта отдел закупокта эшлим. Технолог булып эшлэгэндэ коллектив бик якшы тугел иде, яшьлэр бер-ике ел эшлилэр дэ китэлер, егермедэн биш кеше генэ карталр постоянно эшли иделэр, бер туктаусыз ыгы-зыгы, кычкырыш, тавыш, торле усал кешелэр, "быдло" диеп эйтергэ дэ оялмас идем. Син кешечэ хормэт белэн, э алар синнэн колэлэр хэм кимсетеп арттан сойлилэр. Купме кайтып елый идем. Оптырагач иремнен танышынын хатыны янына отдел закупокка кучтем. Узем очен яна хонэрне ойрэнеп, бик тырышып эшлим. Эмма, монда да нерваларымнан котылмадым. Беренчедэн - хатыннар коллективы, икенчедэн - шул ук завод, бер туктаусыз ыгы-зыгы, кабаландыру, эштэ генэ яшэу, тын да алырга бирмилэр. Бык тырышып ташлаган булып чыктым ахрысысы - начальница узенен ярдэмчесе итеп мине курергэ тели. Эмма мина ул кирэкми, чонки минем уземнен дэ туры минеке булган эшлэрем куп, аларын да олгертеп бумый (безнен отделда бер кем беркайчан бер ни олгерми), тагын узене эшлэрен минэ тыга - "найди то, принеси это, разберись, выясни". Аныузенен начальнигы остэн кыса, бер туктаусыз заданиелар биреп, э ул мине узе астына йомшак урын кебек итеп курэ, чонки мин бер кайчан да "юк" диеп эйткэнм юк, хэр кайчан ярдэмгэ ашыгам, э башкаларга ул эшлэрне кушса мыжый башлыйлар. Ойгэ кайтам да авам, кайтам да авам - бер грамм кочем юк, иремэ дэ, ойгэ дэ. Гел нервада, эйтерсен, "на пороховой бочке сижу". Менэ ике атна отпусктамын. Шундый тынычлык, бер нэрсэ башны кайнатмый, "хэзер эшкэ чакырталар, шалтыратып" дигэн уйдан башка. Ирем белэн дэ шундый икенчемен, тонгэ дэ кочем кала, хэтта ул аптырый минем шундый телэгемэ. Башка эш эзлим дэ, интренет тулы вакансиялар, эмма алар бар да мина алдак кебек. Мондый бертуктаусыз нервалы эштэн сон ботен жирдэ дэ шулай кебек тоела. Ирем дэ туйды. Анын да эше жинел тугел - станок артында. Хэр кон бер торле. Коробкада шикелле утырасын - уртэн карангы, кич кайтасын - карангы. Кыш ни, жэй ни - бар да бер торле. Ирем узенен поселогына кайтасы килэ ди. Анда 10 мен кеше яши, бер-ничэ бэлэкэй предприятиелар да бар, зарплатасы Уфадагы шикелле тегел инде, эмма анада яшэве, фатирлар да арзан. Белмим, нишлэргэ, эллэ нинди куркулык, катып калганмын шикелле. Ойдэн магазинга чыгырга курка башладым, нэрсэ булып бетер. (Рамина, Уфа)
ТР кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил
Россия Федерациясе Пенсия фондының Казан шәһәре Совет районы буенча матбугат чаралары белән элемтәләр урнаштыру бүлеге баш белгече
Кукмара районы Камышлы авылы имам-хатыйбы
Татарстан Республикасының Этил спирты һәм алкогольле продукция җитештерүне, әйләнештә йөртүне, сыйфатын дәүләт тикшерүен тәэмин итү һәм кулланучылар хокукларын яклау буенча дәүләт инспекциясенең Казан бүлеге җитәкчесе.
Врач-кардиолог, терапевт, кандидат медицинских наук
Intertat
Татар-информ
Татмедиа
16+
Сделано в iCC Design Group
www.icc-otk.com