Хатын-кызлар өчен татар телендә
бердәнбер әдәби-нәфис журнал
1913 елда чыга башлады
1926–1991 елларда «Азат хатын»
Баш битБлогларХалисә Ширмән → Күңел дөньясы


Күңел дөньясы

Халисә Ширмән
Халисә Ширмән
язучы
Беренче сорау: МИН КЕМ?

Миңа тормышта (реаль һәм виртуаль дөньяда) шактый күп кешеләр белән очрашырга һәм тормыш-яшәеш турында сөйләшергә туры килә. Тагын әле мин китаплар укыйм. Бигрәк тә кешеләр турында, кешеләрнең күңел кичерешләре, үз-үзләрен тотышлары, башкалар белән мөнәсәбәтләре турында укырга яратам. Кешеләр дөньясын күзәтәм. Шактый белем һәм тәҗрибә тупладым кебек, тик мин һөнәри белгеч − психолог түгел. Мин боларны, язучы буларак, берәр зуррак җитди әсәр язу өчен кулланырмын дип уйлаган идем. Әмма вулкан кебек кайнап торган бүгенге дөньяда иҗатка урын юк диярлек, шуңа күрә хәтердән җуелганчы, онытылганчыга кадәр үземнең тәҗрибәмне башка форматта − психологик уйланулар, киңәшләр рәвешендә укучылар белән уртаклашасым килә. Бу − акыл сату түгел, бу − аралашу. Сорауларыгыз, темага туры килгән тормыш тәҗрибәгез булса, минем белән килешмәсәгез, языгыз... Күңелем сезнең хис-кичерешләрегез өчен һәрвакыт ачык.

...Кеше дөньяга ни өчен килә? Яшәүнең максаты һәм мәгънәсе нидә? Бу сораулар мәңгелек һәм аларга барыбыз да кабул итәрлек дөрес җавапны биргән кеше юк әле. Иң гади, иң примитив җавап − кеше дөньяга үзеннән соң таза нәсел калдыру өчен килә, ягъни кешелек буыны өзелмәсен өчен туа. Моның белән генә максатны чикләп булса иде... Кеше яшәү мәгънәсе турында уйлап та карамас иде шул. Юк, безнең һәрберебезнең тагын да зуррак максаты бардыр. Моны ачыклау өчен, һәркем үзенә: «Мин кем?» – дигән сорауны бирергә тиеш.

Мин кем? Гади генә күренгән сорауга җавап табу бик кыен. Мине белгән студентлар хәтерлиләрдер: көннәрнең берендә мин аудиториягә кереп, анда утырганнардан: «Сез кем?» − дип сорадым. Студентлар бер мәлгә аптырап калдылар. Араларыннан чаяраклары: «Без − студентлар!» − дип җавап кайтарды. Кайберләре, төгәлрәк итеп, «Без − ...фәлән төркем студентлары!» − диделәр. Ә хәзер башка ситуацияне күз алдына китереп карыйк: мин, әйтик, 6 нчы сыйныф укучыларының ата-аналары утырган бүлмәгә кереп, шул ук сорауны бирсәм, нинди җавап ишетер идем? Әлбәттә, «Без − ата-аналар!» − диярләр иде миңа. Кемдер «6 нчы сыйныф ата-аналары» дип өстәр иде. Күрәбез, җәмгыятьтә кеше үзенең кемлеген вазыйфасына һәм аралашу ситуациясенә карап, бик җиңел билгели. Юри генә бу минутта янәшәгездәге кешегә дә шул ук сорауны биреп карагыз әле. Кемдер үзенең исемен, яки исем-фамилиясен атар, кемдер «Әниең!», «Абыең!» дип, кемлеген белдерер...

Бу очракларның барысында да кеше үзен сорау бирүчегә мөнәсәбәттә күрсәтә. Әгәр сорауны үз-үзеңә бирсәң? Мин кем? Менә шунда яшәвегезнең әлеге чордагы (!) мәгънәсен ачыкларсыз.

Мин − кеше. Димәк, мин үземне фикерләү, сөйләшү, корал җитештерү һәм аны хезмәттә файдалану сәләтенә ия булган зат, җан иясе, шәхес буларак билгелим. Бу − гомуми билгеләмә, шуңа күрә конкрет яшәү мәгънәсен табу авыр, хәтта мөмкин түгел. Без барыбыз да − кешеләр.

Мин − әни. Димәк, минем әлеге чордагы бөтен тормышым, тудыручы буларак, үземнең балаларымны физик һәм рухи, иҗтимагый яктан сәламәт тәрбияләүгә багышланган. Мин үземнең тормышымны, башкалар белән аралашуымны шушы максатка яраклы рәвештә корам. Яшәвемнең мәгънәсе − үземнең балаларымны тәрбияләү, аякка бастыру.

Мин − хокук белгече (юрист). Димәк, мин җәмгыятьтә хокук белгече буларак үз урынымны табарга омтылам, тормышымны, башкалар белән (шул исәптән гаиләдәге) мөнәсәбәтләремне шушы максатка яраклы рәвештә корам. Яшәвемнең мәгънәсе − җәмгыять тарафыннан танылган, дан казанган хокук белгече буларак формалашу.

Мин − бабай. Димәк, әлеге чордагы яшәвемнең мәгънәсе − үземне оныкларыма бабай буларак таныту, алар белән тиешле рәвештә аралашу, тәрбияләү, тормыш тәҗрибәсен тапшыру.

Бик күп вариантлар күрсәтергә мөмкин. Яшәү мәгънәсен эзләүнең иң җиңел һәм иң гади ысулы бу, ләкин ул башкалар белән мөнәсәбәтләрне җайга салуның да иң кулай ысулы дип уйлыйм. Мәсәлән, егет белән кыз аралаша, ди. Кыз үзен егеткә мөнәсәбәтле рәвештә кем дип саный? Булачак хатынымы? Вакытлы танышымы? Дустымы? Чираттагы тәҗрибә туплаумы бу? Әгәр аралашуны шушы сорауга җавап эзләүгә корса, кыз үз максатына ирешми калмас.

Ситуация. Әти-әни һәм баладан торган гадәти гаилә. Бу өчпочмакта әти кеше үзен кем дип хис итә, кем дип тоя? Чынлыкта ул кем? Әгәр ул үз-үзенә: «Мин − гаилә башлыгы», дип җавап бирә икән, димәк, тормышын һәм шушы өчпочмактагы аралашу рәвешен шуңа яраклы рәвештә корырга тиеш. Моның өчен «гаилә башлыгы» дигән төшенчәнең эчтәлеген хатыны белән ачыклап, аңлашып бетерергә кирәк. Кем соң ул «гаилә башлыгы»? Хатыны нәрсә уйлый бу турыда?

Әгәр ул үз-үзенә: «Мин − әти», дип җавап бирә икән, димәк, гаилә өчпочмагында беренче урынга баланы куеп, хатыны белән мөнәсәбәтләренә тиешле игътибар бирми. Әгәр шушы ук өчпочмакта хатын үзен: «Мин − әни», дип билгели икән, иренә игътибар җитми кала... Һәр ике очракта да гаилә мөнәсәбәтләре кителә.

Аңлашыла ки, әгәр үзеңне ике яссылыкта билгелисең икән, бу «ике куян артыннан куу» кебегрәк килеп чыга. Нигездә мөмкин, ләкин «куяннар» бер якка чабарга тиеш. Гаилә өчпочмагында моңа ирешү кыен түгел, ә менә үзеңне: «Мин − хатын, әни һәм юрист» (приоритетлы вариантлар: «Мин − юрист, әни һәм хатын», «Мин − хатын, юрист һәм әни», «Мин − әни, хатын һәм юрист») дип билгеләсәң, ягъни бер-берсенә аз бәйләнешле ике-өч юнәлештә эш алып барсаң, икеләтә йөк күтәрергә туры килә, һәм, тәҗрибә күрсәткәнчә, бераздан аларның берсе икенчесен югалту хисабына барыбер алгы планга чыга, сыйфат югала.

Кадерле дуслар! Болар − бары тик шәхси уйлану, күзәтү, үземнең һәм башкаларның тормыш тәҗрибәсе нәтиҗәсе. Һөнәри психологлар сезгә, бәлки, башка төрле аңлатыр, шулай да әлеге язма турында сез дә уйлансагыз һәм үз фикерләрегезне калдырсагыз иде.

Алдагы сорау − «Миңа синнән ни кирәк?»

Сезнең фикер

Загрузка..
Загрузка..
ТР кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил
Матбугат чаралары белән элемтәләр урнаштыру булеге белгече
Кукмара районы Камышлы авылы имам-хатыйбы
Татарстан Республикасының Этил спирты һәм алкогольле продукция җитештерүне, әйләнештә йөртүне, сыйфатын дәүләт тикшерүен тәэмин итү һәм кулланучылар хокукларын яклау буенча дәүләт инспекциясенең Казан бүлеге җитәкчесе.
Врач-кардиолог, терапевт, кандидат медицинских наук
Intertat
Татар-информ
Татмедиа
16+
Сделано в iCC Design Group
www.icc-otk.com